CALL FOR PAPERS "Obozy koncentracyjne w historii"

2021-09-14

W planowanym w roku 2022 numerze zamierzamy się przyjrzeć systemom obozów koncentracyjnych w szerokim ujęciu, nie koncentrując się jedynie na doświadczeniach sowieckich i nazistowskich. Poza tematem sytuujemy obozy zagłady, które powstały dopiero wtedy, gdy zdecydowano, że „ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej” (Endlösung der Judenfrage) dokona się w drodze eksterminacji. Przykładów obozów koncentracyjnych jest wiele, zarówno w systemach ekspasji kolonialnej XIX i XX wieku, w okresie drugiej wojny światowej, jak i po po jej zakończeniu, np. brytyjskie obozy koncentracyjne w Kenii czy obozy w czasie wojny w Bośni i Hercegowinie. Także w XXI wieku w wielu krajach nadal praktykowana jest ta forma represji.

Definicja obozu koncentracyjnego do dziś rodzi poważne problemy. Odróżnić go trzeba nie tylko od więzień, obozów internowania czy gett, ale także – współcześnie – obozów dla uchodźców. Definicja obozu koncentracyjnego może stanowić przedmiot odrębnych artykułów. Chodzi tu zwłaszcza o historię tego pojęcia i jego różne konceptualizacje, w zależności od tego, z jakiej perspektywy mówi się o obozach. Podczas gdy w literaturze naukowej istnieje tendencja do precyzyjnego odróżniania różnych form represji, z perspektywy ofiar ekstremalne doświadczenia związane z więzieniem, niewolą, zamknięciem i przemocą wykazują wiele podobieństw i miejsc przecięcia.

Obozy koncentracyjne stały się przedmiotem analiz wielu historyków, socjologów, antropologów i filozofów, którzy stopniowo rozszerzali jego znaczenie. Często rozważania te oparte są na błędnych danych historycznych. Obozy koncentracyjne można potraktować jako eksperymenty naturalne, które stanowiły test siły więzi społecznych oraz obowiązujących wartości i norm. Społeczności obozowe pozwalają powiedzieć coś ważnego o społeczeństwie jako całości.

Planujemy opublikowanie zarówno tekstów dotyczących poszczególnych obozów, jak i studiów komparatystycznych. Każdy z artykułów powinien być poświęcony konkretnemu zagadnieniu z zakresu nauk społecznych, nauk o kulturze lub nauk  humanistycznych. Powinien też mieć charakter nowatorski, a nie popularnonaukowy.

Osobnym nurtem jest analiza tzw. literatury obozowej. Interesuje nas zarówno potraktowanie tej literatury jako źródła do analiz społecznych, jak i analiza specyfiki literackiej tych dzieł. Inspiracją dla artykułów powinny być dzieła historyków, socjologów, politologów i psychologów, którzy mierzyli się z analizą „Anus mundi”. Poniżej przedstawiamy przykładowy zakres tematyczny artykułów, nie wykluczając innych inspiracji autorskich:

  • Definicja obozu koncentracyjnego.
  • Obozy koncentracyjne jako przestrzenie władzy i dominacji.
  • Strażnicy obozowi jako kolektyw.
  • Zasady samoorganizacji społeczności więźniarskiej. Strategie przetrwania więźniów.
  • Przesłanki udanych buntów w obozach koncentracyjnych.
  • Obozy jako część większych projektów społecznych (ludobójstw, czystek etnicznych itd.).
  • Zasady odpowiedzialności zbiorowej więźniów i ich rodzin.
  • Samobójstwa w obozach, w tym samobójstwa altruistyczne.
  • Czy istniały polskie obozy koncentracyjne?
  • Znaczenie eksperymentów medycznych w obozach dla rasistowskich systemów wiedzy.
  • Nie-ludzcy aktorzy w obozach koncentracyjnych (np. rola psów strażniczych).
  • Obóz koncentracyjny jako model dla współczesnych relacji władzy. Granice i nadużycia metafory.
  • Gwara obozowa.
  • Wspomnienia więźniów jako gatunek literacki.
  • Genderowe aspekty niewoli i zniewolenia.
  • Problem konserwacji materiałów i świadectw znajdujących się w obozach.

Redaktorami numeru tematycznego są Lech Nijakowski i Alicja Bartuś. Zgłoszenia przyjmujemy przez OJS do końca listopada 2021 r.