Scenariusze kontrfaktyczne – pojęcie, istota i znaczenie dla dyskusji o współczesnych stosunkach międzynarodowych - Więcławski, Jacek (Studia Polityczne, 2025)
Artykuł porusza problematykę scenariuszy kontrfaktycznych (w odniesieniu do przeszłości) i ich znaczenia dla dyskusji o współczesnych stosunkach międzynarodowych. Autor wyjaśnia istotę rozumowania kontrfaktycznego. Prezentuje rozważania na temat sposobu konstruowania scenariuszy kontrfaktycznych, ich struktury i typologii, a także kryteriów ich doboru i oceny. Rozważaniom tym towarzyszy analiza przykładów scenariuszy kontrfaktycznych i ich specyfiki. Autor odwołuje się do kontrowersji jakie wzbudza rozumowanie kontrfaktyczne, krytyki kierowanej wobec scenariuszy kontrfaktycznych, a także argumentów ich zwolenników. Dostrzega potencjalną, pomocniczą rolę scenariuszy kontrfaktycznych wobec tradycyjnych metod badania stosunków międzynarodowych, ale uznaje trudności związane z ich spekulatywnym charakterem i kryteriami ich oceny, które pozostają mgliste i nie do końca przekonujące. Scenariuszom kontrfaktycznym trudno będzie uciec od szerszych kontrowersji teoretycznych w dyskusji o stosunkach międzynarodowych a same niewiele wnieść mogą do tej debaty. Dynamika i złożoność współczesnych procesów międzynarodowych zwiększa ryzyko uproszczonych wniosków, a niekiedy absurdalnych konkluzji, jakie mogą z nich wynikać.