Upamiętnianie zagłady Sinti i Romów przed i po zjednoczeniu Niemiec – wstęp do problematyki


Abstrakt

The authors of this article focus on showing the genesis of the situation and the attitude towards Sinti and Roma in the Third Reich and post-war Germany. They deal with the issue of commemorating the persecution and genocide of this community in post-war and reunified Germany. The article also indicates a selection of some of the most important memorial sites in Germany dedicated to Sinti and Roma. The genocide of Sinti and Roma represents an important turning point in their history. In line with the racist policy of the Third Reich, they were outlawed and sentenced to extermination. The subject of the Sinti and Roma extermination was long absent in the public discourse of post-war Germany and in the consciousness of society. While the Federal Republic of Germany recognised the Jewish victims fairly quickly, the Sinti and Roma genocide was ignored. The official version of the narrative stated that Sinti and Roma were persecuted in Nazi Germany not because of racist policies but because of social maladjustment (Asoziale). It was only in the 1980s that places devoted to the persecution and extermination of Sinti and Roma began to be commemorated.
The present memory of the victims and the recognition of the rights of Sinti and Roma in Germany are the result of their ethnic mobilisation and long and hard-won campaigns for equal participation in society. Today, the commemoration of the wrongs suffered by Sinti and Roma during the Nazi regime is an important step for German society in dealing with its past.


Artykuły

Baetz M., Herzog H., Mergensen von O., Die Rezeption des nationalsozialistischen Völkersmords an den Sinti und Roma in der sowjetischen Besatzungszone und der DDR. Eine Dokumentation zur politischen Bildung, Dokumentations- und Kulturzentrum Deutscher Sinti und Roma, Heidelberg 2007.

Bartosz A., Nie bój się Cygana, „Pogranicze”, Sejny 1994.

Bartosz A., Romowie w Polsce. Kalendarium 1401–2012, Muzeum Okręgowe w Tarnowie, Tarnów 2012.

Fraser A.M., Dzieje Cyganów, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2001.

Gerlich M.G., Porrajmos/Samudaripen. Refleksje o romskiej Zagładzie, w: T. Nawrocki, W. Świątkiewicz (red.), Ład społeczny i jego przedstawienia. Księga jubileuszowa Profesora Jacka Wodza, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2016.

Gerlich M.G., Romski porajmos i kulturowe konsekwencje zagłady, w: B. Machul-Telus, U. Markowska-Manista, L.M. Nijakowski (red.), Krwawy cień genocydu. Interdycyplinarne studia nad ludobójstwem, Wydawnictwo Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2011.

Golka M., Pamięć społeczna i jej implanty, Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa 2009.

Gress D., Zwischen Protest und Dialog. Die Bürgerrechtsbewegung deutscher Sinti und Roma, „Bürger&Staat” 2018, nr 1-2.

Janusz G., Mniejszości narodowe w Niemczech, w: A. Wolff-Powęska, E. Schulza (red.), Być Polakiem w Niemczech, Instytut Zachodni, Poznań 2000.

Kapralski S, Tożsamość romska, w: C. Obracht-Prondzyński, B. Dejna (red.), Światy Cyganów. Problemy Romów, Nadbałtyckie Centrum Kultury, Gdańsk 2017.

Kopówka E., Piekło na ziemi. Treblinka,„Romano Atmo” 2015, nr 5 (59).

Krzyżanowski P.J., Sprawozdanie z pobytu szkoleniowego w Dokumentations und KulturzentrumDeutscherSintiund Roma w Heidelbergu w ramach programu Erasmus +, „Studia - Konteksty Pogranicza” 2017, nr 1.

Krzyżanowski P.J., Trzecia Rzesza wobec Romów i Sinti-w kręgu rasizmu i ludobójstwa, ,,Rocznik Polsko-Niemiecki” 2017, nr 25, z. 2.

Krzyżanowski P.J, Sprawozdanie z pobytu szkoleniowego w Verband Deutscher Sinti und Roma e. V. Landes Verband Schleswig – Holstein w Kilonii w ramach programu Erasmus +, „Studia - Konteksty Pogranicza” 2019, nr 3.

Lubecka A., Dlaczego tak trudno nas zrozumieć? Romowie w polskim dyskursie publicznym, ,,Zarządzanie w kulturze” 2011, t. 12.

Margalit G., Die Nachkriegsdeutschen und „ihre Zigeuner“. Die Behandlung der Sinti und Roma im Schatten von Auschwitz, Reihe Dokumente, Texte, Materialien; t. 36, Zentrum für Antisemitismusforschung, Berlin 2001; U. Engbring-Romang, Die Verfolgung von Sinti und Roma in der NS-Zeit am Beispiel Mannheim, „Bürger&Staat” 2018, nr 1-2.

Matras Y., The Development ofthe Romani Civil Rights Movement in Germany 1945–1996, w: S. Tebbutt (red.), Sinti und Roma in der deutschsprachigen Gesellschaft und Literatur, Forschungen zur Literatur- und Kulturgeschichte 72, Frankfurt am Main 2001.

Mirga A., Gheorghe N., Romowie w XXI wieku. Studium polityczne, Projekt ds. Stosunków Etnicznych. Raport – maj 1997, „Universitas”, Kraków 1998.

Odezwa Kanclerz Republiki Federalnej Niemiec A. Merkel z okazji obchodów Europejskiego Dnia Pamięci o Holokauście Romów w 2019 r. w: European Roma Holocaust Memorial Day, Dokumentations- Kulturzentrum Deutscher Sinti und Roma, Heidelberg 2019.

Pientka P., Leben und Verfolgung im Zwangslager Berlin-Marzahn 1936–1945, w: KZ-Gedenkstätte Neuengamme, Die Verfolgung der Sinti und Roma im Nationalsozialismus. Beiträge zur Geschichte der nationalsozialistischen Verfolgung in Norddeutschland 14, Edition Temmen, Bremen 2012.

Pientka P., Das Zwangslager für Sinti und Roma in Berlin-Marzahn. Alltag, Verfolgung und Deportation, Metropol Verlag, Berlin 2013.

Popieliński P., Sinti i Romowie w Niemczech – upamiętnienie w Berlinie Sinti i Romów zamordowanych w Europie w okresie hitlerowskiego reżimu, w: J. Faryś, P.J. Krzyżanowski, B.A. Orłowska (red.), Romowie w Europie. Tożsamość i współczesne wyzwania, Wydanie II zmienione i rozszerzone, Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Gorzowie Wielkopolskim, Gorzów Wielkopolski 2014.

Popieliński P., Uwarunkowania prawne i społeczne Sinti i Romów w RFN w przeszłości i teraźniejszości, „Studia Romologica” 2015, nr 8.

Reemtsma K., Sinti und Roma. Geschichte, Kultur, Gegenwart, C.H. Beck, München 1996.

Rose R., Den Rauch hatten wir täglich vor Augen. Der nationalsozialistische Völkermord an den Sinti und Roma, Verlag Das Wunderhorn, Heidelberg 1999.

Rose R., Sinti und Roma als Bürger dieses Staates. Eine Minderheit zwischen politischer Anerkennung und alltäglicher Diskriminierung, w: K.E. Becker (Hrsg.), Minderheiten in Deutschland. Assimiliert, integriert, diskriminiert?, Worms-Verlag, Worms 2011.

Rose R., Peritore S. (red,), Der nationalsozialistische Völkermord an den Sinti und Roma: Katalog zur ständigen Ausstellung im Museum Auschwitz, Dokumentations- und Kulturzentrum Deutscher Sinti und Roma, Heidelberg 2003.

Schafft G.E., Od rasizmu do ludobójstwa. Antropologia w Trzeciej Rzeszy, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2006.

Sinti und Roma, Denkmal weiter, Kulturveranstaltungen zur Einweihung des Holocaust-Denkmals in Berlin 19.-25. Oktober 2012, Dokumentations- Kulturzentrum Deutscher Sintiund Roma, Heidelberg 2013.

Sochaj A., Upamiętnienie Romów i Sinti pomordowanych w czasie II wojny światowej (1939–1945), Związek Romów Polskich z siedzibą w Szczecinku, Instytut Pamięci i Dziedzictwa Romów oraz Ofiar Holokaustu, Szczecinek 2018.

Wippermann W., Verweigerte Widergutmachung die Deutschen und der Völkermord an den Sinti und Roma, „Standpunkte“ 2012, nr 14.

Włodarczyk T., Romskie i żydowskie praktyki utrwalania pamięci zagłady, ,,Studia-Konteksty Pogranicza” 2017, nr 1.

Wolf S., Zur sozialen und politischen Lage der Anerkannten Nationalen Minderheiten in Deutschland, „Aus Politik und Zeitgeschichte“2017, nr 11–12. Fremd in der Heimat?.

Zimmermann M., Rassenutopie und Genozid. Die nationalsozialistische Lösung der „Zigeunerfrage“, Christians Verlag, Hamburg 1996.

Netografia:

Korte A., Denkmal für die im Nationalsozialismus ermordeten Sinti und Roma Europas - Eine Untersuchung zur Erinnerungs- und Gedächtniskultur als Gegenstand psychoanalytischer Kulturwissenschaft, Januar 2016, s. 7–9, https://www.researchgate.net/publication/313056085_Denkmal_fur_die_im_Nationalsozialismus_ermordeten_Sinti_und_Roma_Europas_-_Eine_Untersuchung_zur_Erinnerungs-_und_Gedachtniskultur_als_Gegenstand_psychoanalytischer_Kulturwissenschaft (21.04.2020).

Ort der Erinnerung und Information. NS-Zwangslager für Sinti und Roma Berlin-Marzahn 1936–1945, https://berlin.lsvd.de/neuigkeiten/ort-der-erinnerung-und-information/ (16.04.2020).

Otto-Rosenberg-Straße und Otto-Rosenberg-Platz – Straßenumbenennung am authentischen Ort, https://www.berlin.de/ba-marzahn-hellersdorf/aktuelles/pressemitteilungen/2007/pressemitteilung.292282.php (16.04.2020).

Scriba A., Der Vȍlkermord an Sinti und Roma, Lebeadiges Museum Online: https://www.dhm.de/lemo/kapitel/der-zweite-weltkrieg/voelkermord/voelkermord-an-sinti-und-roma.html (16.04.2020).

Über RomArchive, https://blog.romarchive.eu/?page_id=237 (16.04.2020).

Verfassung des Landes Schleswig-Holstein, Artikel 5: Nationale Minderheiten und Volksgruppen, http://www.gesetze-rechtsprechung.sh.juris.de/jportal/portal/t/2c3i/page/bsshoprod.psml/action/portlets.jw.MainAction?p1=7&eventSubmit_doNavigate=searchInSubtreeTOC&showdoccase=1&doc.hl=0&doc.id=jlr-VerfSH2008V4Art5&doc.part=S&toc.poskey=#focuspoint (16.04.2020).

Pobierz

Opublikowane : 2020-12-17


Popieliński, P., & Krzyżanowski, P. J. (2020). Upamiętnianie zagłady Sinti i Romów przed i po zjednoczeniu Niemiec – wstęp do problematyki. Rocznik Polsko-Niemiecki, (28), 11-33. https://doi.org/10.35757/RPN.2020.28.08

Paweł Popieliński  popielinski@isppan.waw.pl
Instytut Studiów Politycznych PAN  Polska
https://orcid.org/0000-0001-7137-813X
Piotr Jacek Krzyżanowski 
Wydział Administracji i Bezpieczeństwa Narodowego Akademii im. Jakuba z Paradyża w Gorzowie Wielkopolskim  Polska
https://orcid.org/0000-0002-2341-8106




Inne teksty tego samego autora

1 2 3 > >>