Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki

Nr 36 (2025)

Artykuły

Krytyczne studia nad neuroróżnorodnością. Przegląd podstawowych pojęć i stanowisk

DOI: https://doi.org/10.35757/CIV.2025.36.03
Przesłane: 29 września 2025
Opublikowane: 30 grudnia 2025

Abstrakt

Studia krytyczne dotyczące pozycji osób neuroatypowych w społeczeństwie są dopiero rodzącą się dziedziną, wyłaniającą się zarówno ze studiów krytycznych nad niepełnosprawnością, jak i z socjologicznych analiz osób ze spektrum autyzmu, ADHD oraz innych neuromniejszości. Autorzy tego nurtu, często czerpiąc z badań nad patriarchatem, teorii queer oraz krytycznych studiów nad niepełnosprawnością, formułują nowe koncepcje, które w sposób krytyczny opisują pozycję, rolę oraz doświadczenia osób neuroatypowych w społeczeństwie. W niniejszym artykule zostanie podsumowana ta nowa perspektywa badań nad neuroatypowością, tworząca przestrzeń dla pogłębionych, etycznych i inkluzywnych podejść do opisu osób neuroatypowych oraz do badań prowadzonych przez same osoby neuroatypowe.

Bibliografia

  • Bergenmar, J., Creechan, L., Stenning, A. red. Critical Neurodiversity Studies: Divergent Textualities in Literature and Culture. London: Bloomsbury, 2025.
  • Bertilsdotter Rosqvist, H., Chown, N., Stenning, A. red. Neurodiversity Studies. A New Critical Paradigm. London: Routledge, 2020.
  • Bertilsdotter Rosqvist, H., Stenning, A., Chown, N. „Introduction”. W: Neurodiversity Studies. A New Critical Paradigm. red. H. Bertilsdotter Rosqvist, N. Chown, A. Stenning, 1–9. London: Routledge, 2020.
  • Blume, H. „Neurodiversity: On the neurological underpinnings of Geekdom”. The Atlantic, wrzesień 1998. Dostęp 5.09.2025. https://www.theatlantic.com/magazine/archive/1998/09/neurodiversity/305909.
  • Botha, M., Chapman, R., Giwa Onaiwu, M., Kapp, S.K., Stannard, A.A., Walker, N. „The neurodiversity concept was developed collectively: An overdue correction on the origins of neurodiversity theory”, Autism 28 (2024), 6: 1591–1594.
  • Brown, L. „Identity and Hypocrisy: A Second Argument Against Person-First Language”. Autistic Hoya, 20.11.2011. Dostęp 29.09.2025. https://www.autistichoya.com/2011/11/identity-and-hypocrisy-second-argument.html.
  • Brown, L. „The Significance of Semantics: Person-First Language: Why It Matters”. Autistic Hoya, 4.08.2011. Dostęp 29.09.2025. https://www.autistichoya.com/2011/08/significance-of-semantics-person-first.html.
  • Chapman, R. Empire of normality: Neurodiversity and capitalism. London: Pluto Press, 2023.
  • Kapp, S.K. red. Autistic community and the neurodiversity movement: Stories from the frontline. Palgrave Macmillan, 2020.
  • Lewis, C.J., Arday, J. „We’ll see things they’ll never see: Sociological reflections on race, neurodiversity and higher education”. The Sociological Review 71 (2023), 6: 1299–1321.
  • „Neurodiversity. Member Guidance”. Parole Board, London, październik 2024. Dostęp 29.09.2025. https://assets.publishing.service.gov.uk/media/6731edff5364e7efcec41917/Neurodiversity_guidance_2024_-_External_version.pdf.
  • Radulski, E.M. „Conceptualising autistic masking, camouflaging, and neurotypical privilege: Towards a minority group model of neurodiversity”. Human Development 66 (2022), 2: 113–127.
  • Singer, J. „What is Neurodiversity?. Neurodiversity 2.0. Dostęp 29.09.2025. https://neurodiversity2.blogspot.com/p/what.html.
  • „Strefa neuroróżnorodności”. Centrum Pomocy Psychologicznej UW. Dostęp: 29.09.2025. https://cpp.uw.edu.pl/strefa-neuroroznorodnosci/.
  • Thomas, E. „Why critical psychology and the neurodiversity movement need each other”. Frontiers in Psychology 15 (2024): 1–5.
  • Vanolo, A. „Autistic cities: critical urbanism and the politics of neurodiversity”. City 27 (2023), 1–2: 190–208.
  • Walker, N. „Neurodiversity: Some basic terms and definitions”. W: Neuroqueer Heresies. Notes on the Neurodiversity Paradigm, Autistic Empowerment, and Postnormal Possibilities. Autonomous Press, (2021): 33–47.
  • Walker, N. „Neuroqueer: An Introduction” Neuroqueer, 4.05.2021. Dostęp 29.09.2025. https://neuroqueer.com/neuroqueer-an-introduction/.

Downloads

Download data is not yet available.

Podobne artykuły

<< < 

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.