Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki
Civitas baner

Nr 36 (2025)

Artykuły

Dziedziczenie fortun a regeneracja życia w epoce antropocenu

DOI: https://doi.org/10.35757/CIV.2025.36.04
Przesłane: 4 sierpnia 2026
Opublikowane: 30 grudnia 2025

Abstrakt

Artykuł konfrontuje ze sobą trzy współczesne obszary badawcze: ekofeminizm reprodukcyjny, limitarianizm Ingrid Robeyns oraz ekonomię ekologiczną dewzrostu. Pokazuje on istotne zalety wszystkich trzech podejść w kontekście najważniejszych wyzwań XXI wieku: narastających nierówności ekonomicznych i planetarnego kryzysu środowiskowego. Autorka pyta o warunki wykonalności reform postulowanych przez wskazane ujęcia w obliczu marzenia o równości i regeneracji życia w epoce antropocenu.

Bibliografia

  • Barca, Stefania. Forces of Reproduction: Notes for a Counter-Hegemonic Anthropocene. Cambridge: Cambridge University Press, 2021.
  • Barca, Stefania. Workers of the Earth: Labour, Ecology and Reproduction in the Age of Climate Change. London: Pluto Press, 2024.
  • Barlow, Nathan et al. (red.). Degrowth & Strategy: How to Bring about Social-Ecological Transformation. MayFly Books, 2022.
  • Bińczyk, Ewa. Epoka człowieka. Retoryka i marazm antropocenu. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2018.
  • Bińczyk, Ewa. „The Most Unique Discussion of the 21st Century? The Debate on the Anthropocene Pictured in Seven Points”. The Anthropocene Review 6 (2019), 1–2: 3–18.
  • Bińczyk, Ewa. Uspołecznianie antropocenu. Ekowerwa i ekologizowanie ekonomii. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2023.
  • Capstick, Stuart, et al. „Civil Disobedience by Scientists Helps Press for Urgent Climate Action”. Nature. Climate Change 12 (2022): 773–774.
  • Costanza, Robert. Ecological Economics: The Science and Management of Sustainability. New York: Columbia University Press, 1992.
  • Crutzen, Paul J., Stoermer, Eugene F. „The «Anthropocene»”. Global Change Newsletter 41 (2000): 17–18.
  • Daly, Herman. From Uneconomic Growth to Steady State Economics. Cheltenham: Edward Edgar, 2014.
  • Dengler, Corinna, et al. (FaDA Collective). „Why Are Feminist Perspectives, Analyses, and Actions Vital to Degrowth?”. Degrowth Journal 1 (2023).
  • Dengler, Corrina, Strunk, Birte. „The Monetized Economy Versus Care and the Environment: Degrowth Perspectives on Reconciling an Antagonism”. Feminist Economics 24 (2018): 160–183.
  • Derra, Aleksandra. Z czułością i wspólnie. Feminizm na XXI wiek. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, UMK, 2025.
  • Eastwood, Lauren, Heron, Kai (red.). De Gruyter Handbook of Degrowth. Berlin: De Gruyter, 2024.
  • Federici, Silvia. Poza granicami skóry. Przemyśliwanie, przekształcanie i odzyskiwanie ciała we współczesnym kapitalizmie. Tłum. Joanna Bednarek. Warszawa: Instytut Wydawniczy Książka i Prasa, 2022.
  • Federici, Silvia. Kaliban i czarownica. Kobiety, ciało i akumulacja pierwotna. Tłum. Krzysztof Król. Kraków: Karakter, 2025.
  • Fitzpatrick, Nick, Parrique, Timothée, Cosme, Inês. „Exploring Degrowth Policy Proposals: A Systematic Mapping with Thematic Synthesis”. Journal of Cleaner Production 365 (2022).
  • Georgescu-Roegen, Nicholas. The Entropy Law and the Economic Process. Reprint 2014 ed. Harvard University Press, 1971.
  • Gorz, André. Proceedings from a Public Debate Organized in Paris by the Club Du Nouvel Observateur. Presented at the Club du Nouvel Observateur, 1972.
  • Haberl, Helmut, et al. „A Systematic Review of the Evidence on Decoupling of GDP, Resource Use and GHG Emissions, Part II: Synthesizing the Insights”. Environmental Research Letters 15 (2020), 6. https://doi.org/10.1088/1748-9326/ab842a.
  • Hansen, James E., Kharecha, Pushker, Sato, Makiko, et al. „Global Warming Has Accelerated: Are The United Nations and The Public Well-Informed?”. Environment: Science and Policy for Sustainable Environment 67 (2025), 1: 6–44.
  • Hickel, Jason, Kallis, Giorgos, Jackson, Tim, et al. „Degrowth Can Work – Here’s How Science Can Help”. Nature 612 (2022): 400–404.
  • Hickel, Jason. „Degrowth: a Theory of Radical Abundance”. Real-World Economics Review 87 (2019): 54–68.
  • Hickel, Jason. Mniej znaczy lepiej. O tym, jak odejście od wzrostu gospodarczego ocali świat. Tłum. Jerzy Paweł Listwan. Kraków: Wydawnictwo Karakter, 2021.
  • Holemans, Dirk, Lara Ferrante, Elze Vermass. Enough. Thriving Societies Beyond Growth. Green European Foundation: Oikos, 2024.
  • Huber, Matthew T. Climate Change as Class War. Building Socialism on a Warming Planet. London–New York: Verso, 2022.
  • Jackson, Tim. Dobrobyt bez wzrostu. Ekonomia dla planety o ograniczonych zasobach. Tłum. Marcin Polakowski. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2015.
  • Jackson, Tim. Postwzrost. Życie po kapitalizmie. Tłum. Ewa Bińczyk, Janusz Grygieńć. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2023.
  • Köhnke, Anna-Maria, Mäki, Aino Ursula, MacGregor, Sherilyn. „Interlocking Crises, Intersectional Visions: Ecofeminist Political Economy in Conversation with Degrowth”. W: De Gruyter Handbook of Degrowth, red. L. Eastwood, K. Heron, 311–326. Berlin: De Gruyter, 2024.
  • Kronenberg, Jakub. „From Neoliberal Urban Green Space Production and Consumption to Urban Greening as Part of a Degrowth Agenda”. Cities 159 (2025). https://doi.org/10.1016/j.cities.2025.105739.
  • Latouche, Serge. Farewell to Growth. Cambridge: Polity Press, 2009.
  • Łapniewska, Zofia, et al. (red.). Dewzrost po polsku. Poznań: Polskie Towarzystwo Ekonomiczne Oddział w Poznaniu, Wydawnictwo Ekonomiczne Heterodox, 2025.
  • Malm, Andreas. Corona, Climate, Chronic Emergency: War Communism in the Twenty-First Century. Minneapolis: Verso, 2022.
  • Malm, Andreas, Carton, Wim. Overshoot. How the World Surrended to Climate Breakdown. New York: Verso, 2024.
  • Malm, Andreas, Carton, Wim. The Long Heat. Climate Politics When It’s Too Late. New York: Verso, 2025.
  • Meadows, Donella, et al. Granice wzrostu. Tłum. Wiesława Rączkowska, Stanisław Rączkowski. Kazimierz Secomski (wstęp). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, 1973.
  • Merchant, Carolyn. „Dominion over Nature. Essay”. W: The Death of Nature: Women, Ecology, and the Scientific Revolution. San Francisco: Harper & Row, 1980.
  • Monbiot, George, Hutchison, Peter. The Invisible Doctrine. The Secret History of Neoliberalism (& How It Came to Control Your Life). London: Penguin Books, 2024.
  • Moore, Jason W. (red.). Antropocen czy kapitałocen? Natura, historia i kryzys kapitalizmu. Tłum. Krzysztof Hoffman, Patryk Szaj, Weronika Szwebs. Poznań: WBPiCAK, UAM, 2021.
  • Moore, Jason W., Patel, Raj. Historia świata w siedmiu tanich rzeczach. Przewodnik po kapitalizmie, naturze i przyszłości naszej planety. Tłum. Joanna Bednarek, Anna Opara. Warszawa: Krytyka Polityczna, 2025.
  • Otto, Friederike. Wściekła pogoda. Jak mszczą się zmiany klimatu, kiedy są ignorowane. Tłum. Anna Krochmal, Robert Kędzierski. Kraków: Wydawnictwo Otwarte, 2019.
  • Otto, Ilona M., et al. „Shift the Focus from the Super-poor to the Super-rich”. Nature. Climate Change 9 (2019): 82–94.
  • Otto, Ilona M., et al. „Social Tipping Dynamics for Stabilizing Earth’s Climate by 2050”. PNAS 117 (2020), 5: 2354–2365.
  • Oxfam International. Richest 1% Emit as Much Planet-Heating Pollution as Two-Thirds of Humanity. Press Release, 20 października 2023. Dostęp 8.12.2025. https://www.oxfam.org/en/press-releases/richest-1-emit-much-planet-heating-pollution-two-thirds-humanity.
  • Oxfam International. A Person from the Richest 0,1% Produces More Carbon Pollution in a Day than Someone in the Bottom 50% Produces All Year, 28 października 2025. Dostęp 8.12.2025. https://www.oxfam.org/en/press-releases/person-richest-01-produces-more-carbon-pollution-day-some-one-bottom-50-produces-all.
  • Raworth, Kate. Ekonomia obwarzanka. Siedem sposobów myślenia o ekonomii XXI wieku. Tłum. Aleksandra Paszkowska. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2021.
  • Richardson, Katherine, Steffen, Will, Lucht, Wolfgang, et al. „Earth Beyond Six of Nine Planetary Boundaries”. Science Advances 9 (2023), 37. https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.adh2458.
  • Ripple, William J., et al. „World Scientists’ Warning of a Climate Emergency 2021”. BioScience 71 (2021), 9: 894–898.
  • Robeyns, Ingrid. Limitarianism. The Case Against Extreme Wealth. New York: Astra House, 2024.
  • Salleh, Ariel. Ecofeminism as Politics. Nature, Marx and the Postmodern. London: Zed Books, 2017.
  • Simpson, Brent, Willer, Rob, Feinberg, Matthew. „Radical Flanks of Social Movements Can Increase Support for Moderate Factions”. PNAS Nexus 1 (2022): 1–11.
  • Srnicek, Nick, Williams, Alex. Wymyślając przyszłość. Postkapitalizm i świat bez pracy, Tłum. Ewa Bińczyk, Jakub Gużyński, Krzysztof Tarkowski. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2019.
  • Stengers, Isabelle. In Catastrophic Times: Resisting the Coming Barbarism. Tłum. Andrew Goffey. London: Open Humanities Press, Meson Press, 2015.
  • Stuart, Diana, Gunderson, Ryan, Petersen, Brian (red.). The Degrowth Alternative. A Path to Address our Environmental Crisis? London, New York: Routledge, 2021.
  • Wiedenhofer, Dominik, et al. „A Systematic Review of the Evidence on Decoupling of GDP, Resource Use and GHG Emissions, Part I: Bibliometric and Conceptual Mapping”. Environmental Research Letters 15 (2020), 6. https://doi.org/10.1088/1748-9326/ab8429.
  • Wilkinson, Richard, Pickett, Kate. Duch równości. Tam, gdzie panuje równość, wszystkim żyje się lepiej. Tłum. Paweł Listwan. Warszawa: Wydawnictwo Czarna Owca, 2011.

Downloads

Download data is not yet available.