Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki

Nr 36 (2025)

Artykuły

Freud, Barthes, Derrida. Trzy filozofie żałoby

DOI: https://doi.org/10.35757/CIV.2025.36.07
Przesłane: 4 sierpnia 2026
Opublikowane: 30 grudnia 2025

Abstrakt

Artykuł przedstawia trzy XX-wieczne koncepcje filozoficzne związane z doświadczeniem żałoby. Pierwsza z nich – autorstwa Zygmunta Freuda – zrewolucjonizowała dyskurs humanistyczny i nauki społeczne poprzez normatywne pojęcie „pracy żałoby”. Drugi z omawianych myślicieli – Roland Barthes – odrzuca tak rozumiany proces oraz wszelkie społeczne uwarunkowania i wybiera narcystyczną samozatratę. Trzeci filozof – Jacques Derrida – w dialektyczny sposób łączy obie te perspektywy i zwraca się ku wspólnocie, wprowadzając jednocześnie koncepcję żałoby nieskończonej i niemożliwej. Zakończenie natomiast pokazuje, w jaki sposób wszystkie trzy koncepcje wciąż oddziałują na współczesność – choćby poprzez utowarowienie i włączenie w przemysł kulturalny czy też budowanie wokół utraty afektywnych wspólnot.

Bibliografia

  • Aries, P. Człowiek i śmierć. Tłum. E. Bąkowska. Warszawa: Aletheia, 2011.
  • Barthes, R. Dziennik żałobny. Tłum. K.M. Jaksender. Kraków: Eperons-Ostrogi, 2019.
  • Barthes, R. Światło obrazu. Tłum. J. Trznadel. Warszawa: Aletheia, 2020.
  • Bauman, Z. Śmierć i nieśmiertelność. O wielości strategii życia. Tłum. N. Leśniewski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998.
  • Benjamin, W., Źródło dramatu żałobnego w Niemczech. Tłum. A. Kopacki. Warszawa: Sic!, 2013.
  • Butler, J. Precarious Life. The Powers of Mourning and Violence. London–New York: Verso Books, 2004.
  • Butler, J. Ramy wojny. Kiedy życie godne jest opłakiwania?. Tłum. A. Czarnacka, Warszawa: Instytut Wydawniczy Książka i Prasa, 2011.
  • Derrida, J. Marginesy filozofii. Tłum. A. Dziadek, J. Margasiński, P. Pieniążek. Warszawa: Wydawnictwo KR, 2002.
  • Derrida, J. Points de suspension. Paris: Galilée, 1992.
  • Eribon, D. Życie, starość i śmierć kobiety z ludu. Tłum. J. Giszczak. Kraków: Karakter, 2024 [e-book].
  • Foucault, M. „Un système fini face à une demande infinie”. W: tegoż, Dits et écrits. T. 4. Paris: Gallimard, 1994.
  • Freud, Z. „Żałoba i melancholia”. Tłum. R. Reszke. W: tegoż, Psychologia nieświadomości. Tłum. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR, 2009.
  • Gorer, G. „Pornografia śmierci”. Tłum. I. Sieradzki. Teksty: teoria literatury, krytyka, interpretacja 45 (1979), 3: 197–203.
  • Han, Byung-Chul. Rytuały stabilizują życie. Tłum. P. Napiwodzki, 2023. Dostęp 1.12.2025. https://www.miesiecznik.znak.com.pl/byung-chul-han-rytualy-stabilizuja-zycie/.
  • Hirsch, M. Family Frames. Photography, Narrative, and Postmemory. Cambridge: Harvard University Press, 1997.
  • Jaksender, K.M. „Żałobny pątnik. Roland Barthes, śmierć, pustka i literatura”. Humanistyka i przyrodoznawstwo 16 (2010): 77–87.
  • Jakubowiak, M. Gorąco, środek lata. Dostęp 21.05.2025. https://www.dwutygodnik.com/artykul/8175-goraco-srodek-lata.html.
  • Jankelevitch, V. „Tajemnica śmierci i zjawisko śmierci”. W: Antropologia śmierci. Myśl francuska. Wybór i tłum. S. Cichowicz, J.M. Godzimirski, wstęp: S. Cichowicz. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1993.
  • Klein. M. „Żałoba i jej związek ze stanami maniakalno-depresyjnymi”. Tłum. A. Czowincka. W: M. Klein. Pisma. T. I: Miłość, poczucie winy i reparacja oraz inne prace z lat 1921–1945. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2007, 338–364.
  • Kluz-Knopek, U. PlayDead.info. Śmierć/nieśmiertelność jako pojęcia z pozoru przeciwstawne w kulturze współczesnej. Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 2020.
  • Kopka, A. Inne życia. Polityka i etyka żałoby w pismach Jacques’a Derridy. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2024.
  • Kubiak, A. Inne śmierci. Antropologia umierania i żałoby w późnej nowoczesności. Kraków: Universitas, 2014 [e-book].
  • Mbempe, A. Polityka wrogości. Nekropolityka. Tłum. K. Bojarska, U. Kropiwiec. Kraków: Karakter, 2018.
  • Najder, Ł. Gnieciuch. Dostęp 21.05.2025. https://www.dwutygodnik.com/artykul/11337-gnieciuch.html.
  • „O człowieku i zwierzęciu, Marksie i żałobie. Z Jacques’em Derridą rozmawiają Małgorzata Kowalska i Jerzy Niecikowski”. Przegląd Filozoficzny 25 (1998), 1: 5–15.
  • Scruton, R. The Work of Mourning. Dostęp 1.12.2025. https://firstthings.com/the-work-of-mourning/.

Downloads

Download data is not yet available.

Podobne artykuły

<< < 1 2 

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.