Abstrakt
Artykuł stanowi próbę przeanalizowania dorobku naukowego prof. Tomasza Szaroty przez pryzmat definicji klasyka zaczerpniętej z eseistyki Thomasa Stearnsa Eliota. Szczegółowo nakreślono w nim formację intelektualną Profesora, wskazując na jego wielokulturowe korzenie (rodziny Szarotów i Blüthów) oraz wpływ mistrzów naukowych (m.in. Stefana Kieniewicza i Tadeusza Manteuffla). Z okazałego dorobku naukowego prof. Szaroty autorka wybrała trzy obszary, które jej zdaniem w największym stopniu przesądzają o klasyczności jego pisarstwa: badania nad codziennością okupacyjną, analizę stereotypów narodowych oraz komparatystykę historyczną. Wskazuje na pionierską rolę monografii Okupowanej Warszawy dzień powszedni, która wprowadziła do polskiej historiografii tematykę dotąd marginalizowaną, łącząc historię strukturalną z psychologią społeczną. Omawia nowatorskie podejście do badania auto- i heterostereotypów (m.in. postaci niemieckiego Michela), wykorzystujące visual history. Podkreśla wreszcie wagę komparatystyki dla wpisania polskiego doświadczenia wojennego w szeroki kontekst europejski. Tekst dowodzi, że uniwersalizm spojrzenia, interdyscyplinarność i umiejętności wytyczania nowych trendów przy jednoczesnym poszanowaniu tradycji warsztatowej czynią z Tomasza Szaroty klasyka współczesnej historii społecznej, a jego prace – mimo upływu lat – pozostają punktem odniesienia dla kolejnych pokoleń badaczy.
Bibliografia
- Blättler F., Warszawa 1942. Zapiski szofera szwajcarskiej misji lekarskiej, oprac. T. Szarota, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1982.
- Blüth R.M., „Likwidacja leninowskiej elity” oraz inne pisma sowietologiczne 1933–1938, wybór, wstęp, noty M. Kornat, Towarzystwo „Więź”, Warszawa 2016.
- Diabelskie szczegóły, rozm. J. Żakowski, „Gazeta Wyborcza”, 18 XI 2000.
- Dramat przemocy w historycznej perspektywie. Praca zbiorowa, red. J. Chrobaczyński, W. Wrzesiński, Wydawnictwo WAM, Polskie Towarzystwo Historyczne, Kraków 2004.
- Duma i wstyd. O historii i potrzebie pamiętania. Tomasz Szarota w rozmowie z Emilem Maratem i Michałem Wójcikiem, Wydawnictwo „Agora”, Warszawa 2025.
- Dunin-Wąsowicz K., T. Szarota, „Okupowanej Warszawy dzień powszedni”, Warszawa 1972, „Dzieje Najnowsze” 1974, t. 6, z. 4.
- Dunin-Wąsowicz K., T. Szarota, „Okupowanej Warszawy dzień powszedni”, Warszawa 1978, wyd. 2 uzupełnione, „Dzieje Najnowsze” 1979, t. 11, z. 3.
- Eliot Th.S., Kto to jest klasyk i inne eseje, przeł. H. Pręczkowska [i in.], Znak, Kraków 1998.
- Grzebalska W., Płeć powstania warszawskiego, Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich PAN, Warszawa 2013.
- Kaźmierska K., Doświadczenia wojenne Polaków a kształtowanie tożsamości etnicznej. Analiza narracji kresowych, Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, Warszawa 1999.
- Kersten K., Szarota T., Materiały pamiętnikarskie z dwudziestolecia Polski Ludowej (Uwagi krytyczne i próba systematyzacji), „Kwartalnik Historyczny” 1964, t. 71, z. 2.
- Kersten K., Szarota T., Znaczenie masowych materiałów pamiętnikarskich w badaniach historycznych oraz aktualne możliwości ich wykorzystania, „Dzieje Najnowsze” 1979, t. 11, z. 1.
- Kula M., Przemoc: zmienne zjawisko długiego trwania, [w:] Dramat przemocy w historycznej perspektywie. Praca zbiorowa, red. J. Chrobaczyński, W. Wrzesiński, Wydawnictwo WAM, Polskie Towarzystwo Historyczne, Kraków 2004.
- Lehnstaedt S., Okkupation im Osten. Besatzeralltag in Warschau und Minsk 1939–1944, Oldenbourg Verlag, München 2010.
- Lewin K., A Dynamic Theory of Personality, McGraw-Hill Book Company, New York–London 1935.
- Lewin K., Field Theory of Social Science, Harper & Brothers, New York 1951.
- Polski słownik biograficzny, t. 11, red. W. Konopczyński, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław–Warszawa–Kraków 1964–1965.
- Polski słownik biograficzny, t. 47, red. A. Romanowski, O. Arkusza, Instytut Historii PAN, Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego „Societas Vistulana”, Warszawa–Kraków 2010–2011.
- Problemy bandytyzmu w okupowanej Polsce w latach 1939–1947, red. T. Strzembosz, Instytut Studiów Politycznych PAN, Warszawa 2003.
- Röskau-Rydel I., Deutsche im Distrikt Krakau 1939–1945. Minderheit, Volksgemeinschaft, Besatzer, Fibre Verlag, Osnabrück 2025.
- Salmonowicz S., Patologie społeczne okresu okupacji hitlerowskiej, „Czasy Nowożytne. Periodyk poświęcony dziejom polskim i powszechnym od XV do XX wieku” 1997, t. 3.
- Schulze W., Historia społeczna. Historia codzienności. Mikrohistoria, Oficyna Wydawnicza „Volumen”, Warszawa 1996.
- Sierotwiński S., Kalkowska zamężna Szarota Eleonora, [hasło w:] Polski słownik biograficzny, t. 11, red. W. Konopczyński, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław–Warszawa–Kraków 1964–1965.
- Strzembosz T., Przestępczość i okupacja, [w:] Problemy bandytyzmu w okupowanej Polsce w latach 1939–1947, red. T. Strzembosz, Instytut Studiów Politycznych PAN, Warszawa 2003.
- Szarota Marceli, [hasło w:] Polski słownik biograficzny, t. 47, red. A. Romanowski, O. Arkusza, Instytut Historii PAN, Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego „Societas Vistulana”, Warszawa–Kraków 2010–2011.
- Szarota (Szarota-Blüthowa) Elida Maria, [hasło w:] Polski słownik biograficzny, t. 47, red. A. Romanowski, O. Arkusza, Instytut Historii PAN, Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego „Societas Vistulana”, Warszawa–Kraków 2010–2011.
- Szarota T., Der deutsche Michel. Die Geschichte eines nationalen Symbols und Autostereotyps, Fibre Verlag, Osnabrück 1998.
- Szarota T., Karuzela na placu Krasińskich. Czy „śmiały się tłumy wesołe”? Spór o postawę warszawiaków wobec powstania w getcie, „Rzeczpospolita”, 28–29 II 2004.
- Szarota T., Karuzela na placu Krasińskich. Studia i szkice z lat wojny i okupacji, Oficyna Wydawnicza „Rytm”, Warszawa 2006.
- Szarota T., Mój ojciec, [w:] R.M. Blüth, „Likwidacja leninowskiej elity” oraz inne pisma sowietologiczne 1933–1938, wybór, wstęp, noty M. Kornat, Towarzystwo „Więź”, Warszawa 2016.
- Szarota T., Niemcy i Polacy. Wzajemne postrzeganie i stereotypy, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1996.
- Szarota T., Niemcy w oczach Polaków podczas II wojny światowej, „Dzieje Najnowsze” 1978, t. 10, z. 2.
- Szarota T., Niemiecki Michel. Dzieje narodowego symbolu i autostereotypu, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1988.
- Szarota T., Okupowanej Warszawy dzień powszedni. Studium historyczne, Czytelnik, Warszawa 1973.
- Szarota T., Okupowanej Warszawy dzień powszedni. Studium historyczne, wyd. 4, Czytelnik, Warszawa 2010.
- Szarota T., Osadnictwo miejskie na Dolnym Śląsku w latach 1945–1948, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN, Wrocław 1969.
- Szarota T., Stefan Rowecki „Grot”, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1983.
- Szarota T., Stereotypy narodowe jako temat badań historycznych w Polsce, „Dzieje Najnowsze” 1995, t. 27, z. 2.
- Szarota T., U progu zagłady. Zajścia antyżydowskie i pogromy w okupowanej Europie: Warszawa, Paryż, Amsterdam, Antwerpia, Kowno, Wydawnictwo „Sic!”, Warszawa 2000.
- Szarota T., V – jak zwycięstwo. Symbole, znaki i demonstracje patriotyczne walczącej Europy 1939–1945, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1994.
- Szarota T., Warschau unter dem Hakenkreuz, Schöningh Verlag, Paderborn 1985.
- Szarota T., Zapomniana egzekucja. Natolin, listopad 1939, Bellona, Warszawa 2021.
- Szarota T., Życie codzienne – temat badawczy czy tylko popularyzacja? (Na marginesie serii wydawniczych Hachette i PIW-u), „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 1996, t. 44, z. 3.
- Szarota T., Życie codzienne w Peerelu – propozycja badawcza, „Polska 1944/45–1989. Studia i materiały” 1995, t. 1.
- Szarota T., Życie codzienne w stolicach okupowanej Europy. Szkice historyczne. Kronika wydarzeń, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1995.
- Tomasz Szarota, Marceli Kosman: Doctores Honoris Causa Universitatis Opoliensis, red. J. Neuberg, Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, Opole 2017.
- Wieś polska 1939–1948. Materiały konkursowe, oprac. K. Kersten, T. Szarota, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1967–1971.
- Wojna. Doświadczenie i zapis – nowe źródła, problemy, metody badawcze, red. S. Buryła, P. Rodak, Universitas, Kraków 2006.
- Wrzesiński W., Sąsiad. Czy wróg? Ze studiów nad kształtowaniem obrazu Niemca w Polsce w latach 1795–1939, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1992.
- Żarnowski J., W. Schulze, „Historia społeczna. Historia codzienności. Mikrohistoria”, Warszawa 1996, „Dzieje Najnowsze” 1997, t. 29, z. 1.
- Żórawski Z., Dziennik obrońcy Warszawy. Wrzesień 1939, oprac. T. Szarota, Oficyna Wydawnicza „Rytm”, Warszawa 2011.
Downloads
Download data is not yet available.
