Abstrakt
W odpowiedzi na diagnozę nieskuteczności tradycyjnego dyskursu naukowego w obliczu współczesnych kryzysów, takich jak katastrofa klimatyczna, w artykule badany jest potencjał pojęcia „figuracji”, wypracowanego w ramach nurtu feministycznych nowych materializmów, jako narzędzia zmiany sposobów wytwarzania wiedzy i praktyki akademickiej. Analizie poddano prace Rosi Braidotti, Donny Haraway, Astridy Neimanis i Anny Tsing, przedstawiając kluczowe figuracje – nomadkę, cyborgini, ciała wodne, grzyby – jako afirmatywne odpowiedzi na kryzys klasycznego podmiotu humanistycznego. Argumentuje się, że w tym nurcie forma jest nierozerwalnie związana z metodą: kłączaste mapowanie (Deleuze, Guattari, Braidotti) i metodologia dyfrakcyjna (Barad, Haraway) zastępują tradycyjny reprezentacjonizm, podkreślając relacyjny, intra-aktywny i performatywny charakter poznania. Tekst pokazuje, w jaki sposób polifoniczny, ucieleśniony i celowo nielinearny styl pisania staje się praktyką badawczą, która współtworzy rzeczywistość, zamiast ją jedynie opisywać. Artykuł stanowi zaproszenie do eksperymentowania z post-kwalitatywną, nomadyczną praktyką badawczą, w której figuracje stają się strategią interwencji w rzeczywistość społeczno-klimatyczną, promują etykę „stawania-się-wraz-z”.
Bibliografia
- Barad, K. „Diffracting Diffraction: Cutting Together-Apart”. Parallax 20 (2014), 3: 168–187.
- Barad, K. Spotkanie z wszechświatem w pół drogi. Fizyka kwantowa a splątanie materii ze znaczeniem. Tłum. S. Królak. Poznań: Wydawnictwo Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej i Centrum Animacji Kultury w Poznaniu, 2024.
- Bińczyk, E. Epoka człowieka. Retoryka i marazm antropocenu. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2018.
- Braidotti, R. „Etyka stawania-się-niewykrywalnym”. Tłum. J. Bednarek. W: Teorie wywrotowe. Antologia przekładów, red. A. Gajewska, 289–322. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2006.
- Braidotti, R. Po człowieku. Tłum. J. Bednarek. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2014.
- Braidotti, R. Podmioty nomadyczne. Ucieleśnienie i różnica seksualna w feminizmie współczesnym. Tłum. A. Derra. Warszawa: Wydawnictwa Naukowe i Profesjonalne, 2009.
- Deleuze, G., Guattari, F. Tysiąc Plateau. Red. J. Bednarek. Warszawa: Fundacja Nowej Kultury Bęc Zmiana, 2023.
- Deleuze, G., Parnet, C. Dialogi. Tłum. M. Herer. Warszawa: Biblioteka Kwartalnika Kronos, Fundacja Cieszkowskiego, 2024.
- Derra, A. „Ciało kobieta różnica w nomadycznej teorii podmiotu Rosi Braidotti”. W: Terytorium i peryferia cielesności. Ciało w dyskursie filozoficznym, red. A. Kiepas, E. Struzik. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2010, 449–469.
- Haraway, D. „Manifest cyborgów: nauka, technologia i feminizm socjalistyczny lat osiemdziesiątych”. Tłum. S. Królak, E. Majewska. Przegląd filozoficzno-literacki 1 (1985), 3: 49–87.
- Haraway, D. „Wiedza usytuowana: problem z nauką w feminizmie a przywilej przyjęcia częściowej, niepełnej perspektywy”. Tłum. A. Derra. W: Studia nad nauką i technologią. Wybór tekstów, E. Bińczyk, A. Derra, 103–131. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2014.
- Haraway, D. „Manifest gatunków stowarzyszonych”. Tłum. J. Bednarek. W: Teorie wywrotowe. Antologia przekładów, red. A. Gajewska, 241–260. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2006.
- Haraway, D. Goodeve, T.N. Jestem listotą. Donna Haraway w rozmowie z Thyrzą Nichols Goodeve. Tłum. A. Derra. Poznań: Wydawnictwo Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej i Centrum Animacji Kultury w Poznaniu, 2023.
- Kaiser, B.M. „On the Politics of Diffractive Reading”. W: Diffractive Reading: new materialism, theory, critique, red. K. Merten. London: Rowman & Littlefield Publishing Group, 2021.
- Lather, P. „Methodology-21: What do we do in the afterward?”. International Journal of Qualitative Studies in Education 26 (2013), 6: 634–645.
- Le Grange, L. „What is (post)qualitative research?”. South African Journal of Higher Education 32 (2018), 5: 1–14.
- Magnason, A. O czasie i wodzie. Tłum. J. Godek. Kraków: Wydawnictwo Karakter, 2020.
- Mazzei, L., Jackson, A. „Thinking with an agentic assemblage in posthuman inquiry”. W: Posthuman Research Practises in Education, red. C.A. Taylor, C. Hughes, 93–107. Palgrave Macmillan, 2016.
- Neimanis, A. Ciała wodne. Posthumanistyczna fenomenologia feministyczna. Warszawa: Pamoja Press, 2023.
- Rogowska-Stangret, M. Być-ze-świata. Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 2021.
- St. Pierre, E. „Post Qualitative Inquiry in an Ontology of Immanence”. Qualitative Inquiry (2018): 1–14.
- St. Pierre E.A., Jackson A., Mazzei L. „New Empiricism and New Materialisms: Conditions for New Inquiry”. Cultural Studies ↔ Critical Methodologies 16 (2016), 2: 99–110.
- Tsing, A. „The Sociality of Birds: Reflections on Ontological Edge Effects”. W: Kin: Thinking with Deborah Bird Rose, red. T. Dooren, M. Chrulew, 15–32. Durham-London: Duke University Press, 2002.
- Tsing, A. Grzyb u kresu świata. O możliwości życia na ruinach kapitalizmu. Tłum., opracowanie naukowe M. Rogowska-Stangret, A. Ross, J. Grygieńć. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2024.
Downloads
Download data is not yet available.
