„Czarne protesty” jako wydarzenie transformacyjne praktyk obywatelskich działaczek z małych miast


Black Monday and the National Women’s Strike in 2016 caused a new wave of feminist/women’s activists to appear. One of the main determinants of the success of these protests was their geographical distribution: most of the demonstrations took place in small towns and cities. The main aim of this article is to present the civic practices of activists – organizers of the above-mentioned protests – from small towns and cities. On the basis of 24 in-depth interviews the authors intend to present the characteristics of civic practices in provincial Polish cities. The proposed article will present a look at civic practices from a completely new perspective, using the dividing lines so far ignored in research on social movements, especially pro-women’s movements in Poland.

Benford, R.D. & Snow, D. (2000). ‘Framing processes and Social Movements: An Overview and Assessment’, Annual Review of Sociology 26: 611 – 639.

Bey, H. (2003). Taz. Autonomedia.

Blumer, H. (1971). ‘Social problems as collective behavior’, Social problems, 18(3), 298-306.

Chmielewska, M., Druciarek, M. i Przybysz I. (2017) Czarny Protest. W stronę nowego “kompromisu aborcyjnego”. Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 2017.

Chrioni, D. (2019) ‘Generations in the Feminist and LGBT Movements in Italy: The Case of Non Una Di Meno’, American Behavioral Scientist, p. 1-27

Colombotos, J., Elinson, J., & Loewenstein, R. (1968). ‘Effect of interviewers' sex on interview responses’, Public Health Reports, 83(8), 685.

Czarnacka, A. (2018) Rewolucja i co dalej? Ruchy kobiece w poszukiwaniu nowych form polityczności. Raport 2018, Warszawa: Fundacja im. Izabeli Jarugi-Nowackiej.

Czarnacka, A. (red.) (2016) Przebudzona rewolucja, Prawa reprodukcyjne kobiet w Polsce. Raport 2016, Warszawa: Fundacja im. Izabeli Jarugi-Nowackiej.

della Porta, D. (1995). Social movements and the state: Thoughts on the policing of protest.

della Porta, D. (2014a). Mobilizing for democracy: comparing 1989 and 2011. Oxford University Press Oxford.

della Porta, D. (2014b). Learning democracy: cross-time adaptation in organisational repertoires. Colchester: ECPR Press.

della Porta, D. i Diani, M. (2009). Social movements: An introduction. John Wiley & Sons.

Gamson, W. A. & Meyer, D. (1996). ‘Framing political opportunity’. Pp. 275 – 290 w: McAdam, D., McCarthy, J & Zald, M.. (red.) Comparative Perspectives on Social Movements; Political opportunities, mobilizing structures, and cultural framing. Cambridge, MA: Cambridge University Press.

Graeber, D. (2009). Direct action: An ethnography. AK press.

Gurr, T. R. (2015 [1970]). Why men rebel. Routledge.

Juris, J. S. (2008). Networking futures: The movements against corporate globalization. Duke University Press.

Kazdin, A. E., Holland, L., i Crowley, M. (1997). ‘Family experience of barriers to treatment and premature termination from child therapy’. Journal of consulting and clinical psychology, 65(3), 453.

Korolczuk, E. (2015). Między wolnym rynkiem a Kościołem. Obywatelstwo i rodzicielstwo w kontekście sporu o in vitro w Polsce.

Korolczuk, E. (2016), ‘Explaining mass protests against abortion ban in Poland: the power of connective action’, Zoon Politikon Journal, 7 2016: 91-113.

Korolczuk, E. (2017). Społeczeństwo obywatelskie w Polsce–kryzys czy nowe otwarcie? Instytut Studiów Zaawansowanych Warszawa, Seria Analizy.

Kowalska, B., Pluta, M., Nawojski, R. (2018), ‘Kobiece rewolucje wciąż trwają’, w: Zielińska, M., Szaban, D. i B. Trzop, Transgraniczność w perspektywie socjologicznej. Europa - podzielona wspólnota?, Zielona Góra: Elipsa.

Kowalska, B., i Nawojski, R. (2019). Uwaga, uwaga tu obywatelki!: obywatelstwo jako praktyka w czarnych protestach i strajkach kobiet. w: Kowalska, B., Korolczuk E., Snochowska C. i Ramme J. (2019) Bunt Kobiet: Czarne Protesty i Strajk Kobiet, Gdańsk: Wydawnictwo ECS.

Król, A. i Pustułka, P. (2018) „Women on strike: mobilizing against reproductive injustice in Poland:, International Feminist Journal of Politics, 20/3.

Lister, R. (2002). Sexual citizenship. Handbook of citizenship studies, 191-207.

Marshall, L. (1976). The! Kung of nyae nyae. Harvard University Press.

McAdam, D. (1996). ‘Political opportunities: Conceptual origins, current problems, future directions’. Pp. 23 - 40 w: McAdam, D., McCarthy, J.D. i Zald, M.N. (red.), Comparative Perspectives on Social Movements. Cambridge, MA: Cambridge University Press.

McAdam, D. (1988). ‘Micromobilization contexts and recruitment to activism’. International Social Movement Research, 1(1), 125-154.

McAdam, D. (1989). ‘The biographical consequences of activism’. American sociological review, 744-760.

McAdam, D. (2003). ‘Beyond Structural Analysis: Toward a More Dynamic Understanding of Social Movements’. w: Diani M. and McAdam D. (red.). Social Movements and Networks: Relational Approaches to Collective Action. Oxford: Oxford University Press, ss. 282–298 .

McAdam, D. i Sewell Jr., W. H. (2001). ‘It’s About Time: Temporality in the Study of Social Movements and Revolutions’. w. Aminzade R., Goldstone, J., McAdam, D. Perry, E., Sewell Jr. W.H., Tarrow S. and Tilly C. (red.). Silence and Voice in Contentious Politics. Cambridge: Cambridge University Press, ss. 89–125

McAdam, D. i Diani, M. (2003) Social movements and networks: Relational approaches to collective action. Oxford University Press, 2003.

McCammon, H. (2013) ‘Discursive opportunity structures’ w: SnowD. A., della Porta, D., Klandermans, B. i D. McAdam (red.) The Wiley-Blackwell Encyclopedia of Social and Political Movements, Malden: Blackwell

McCarthy, J. D., i Zald, M. N. (1977). ‘Resource mobilization and social movements: A partial theory’. American journal of sociology, 82(6), ss. 1212-1241.

Melucci, A. (1996). Challenging codes: Collective action in the information age. Cambridge University Press.

Murawska, K. i Włodarczyk, Z. (2016) Nam się zaczęło po dupą palić… Czarny protest w perspektywie organizatorek. Instytut Studiów Zaawansowanych Krytyki Politycznej: Warszawa.

Muszel, M. i Piotrowski, G. (2018). ‘Rocking the small-town boat: Black Protest activists in small and provincial Polish cities’. Praktyka Teoretyczna 4(30), ss. 89-116.

Oleksy, E. H. (red.). (2008). Tożsamość i obywatelstwo w społeczeństwie wielokulturowym.

Pinto, A. B., i Pries, J. (2017). ‘Rethinking transformative events to understand the making of new contentious performances: The “autonomous left” and the anti-fascist blockade in Lund 1991’ w: Wennerhag, M., Froechlich, C., and Piotrowski, G. (red.) Radical Left Movements in Europe. Routledge. pp. 168-184

Polletta F., (1999), ‘“Free Spaces” in collective actions’. Theory and Society, Vol.28, Nr.1, ss. 1-38.

Raciborski, J. (2011). Obywatelstwo w perspektywie socjologicznej. Wydawnictwo Naukowe PWN.

Schaeffer, N. C., Dykema, J., i Maynard, D. W. (2010). Interviewers and interviewing. Handbook of survey research, 2, ss. 437-471.

Sewell, Jr., W. H. (2005). The Logics of History: Social Theory and Social Transformation. Chicago: University of Chicago Press.

Tarrow, S. (1998). Fishnets, internets, and catnets: Globalization and transnational collective action. Challenging authority: The historical study of contentious politics.

Tarrow, S. G. (1989). Struggle, politics, and reform: Collective action, social movements and cycles of protest . Center for International Studies, Cornell University.

Tilly, L. (1978). Women and Family Strategies in French Proletarian Families (No. 4). Women's Studies Program, University of Michigan.

Tilly, L. L. (1986). ‘Paths of Proletarianization: Organization of Production, Sexual Division of Labour, and Women’s Collective Action’. Women’s Work. Development and the Division of Labour by Gender, Massachusetts: Bergin & Garvey Publishers, 25-40.

Turner, R. H., & Killian, L. M. (1957). Collective behavior. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.;

Walby, S. (1997). Gender transformations. Psychology Press.

Whittier, N. (1997). ‘Political generations, micro-cohorts, and the transformation of social movements’. American Sociological Review, 62, 760-778.

Whittier, N. (2013). Generational and cohort analysis. w: SnowD. A., della Porta, D., Klandermans, B. i D. McAdam (red.) The Wiley-Blackwell Encyclopedia of Social and Political Movements, Malden: Blackwell

Wiśniewska, A. (2017). Społeczeństwo polityczne zastępuje społeczeństwo obywatelskie. Krytyka Polityczna. http://krytykapolityczna.pl/felietony/agnieszka-wisniewska/spoleczenstwo--polityczne-zastepuje-spoleczenstwo-obywatelskie/ [18.02.2020]

Young, R. (2009). Discursive practice in language learning and teaching. Malden, MA: Wiley-Blackwell.

Yuval-Davis, N., Werbner, P., (red.), (1999), Women, citizenship and difference, London: Zed.

CBOS, komunikat z badań nr 165/2016 Polacy o prawach kobiet, „czarnych protestach” i prawie aborcyjnym https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2016/K_165_16.PDF [18.02.2020]


Opublikowane : 2020-12-22

Piotrowski, G., & Muszel, M. (2020). „Czarne protesty” jako wydarzenie transformacyjne praktyk obywatelskich działaczek z małych miast. Civitas. Studia Z Filozofii Polityki, 27, 131-162. https://doi.org/10.35757/CIV.2020.27.06

Grzegorz Piotrowski  grzegorz.piotrowski@ug.edu.pl
Instytut Socjologii Uniwersytetu Gdańskiego  Polska

Doktor, socjolog i antropolog kultury, absolwent Europejskiego Instytutu Uniwersyteckiego we Florencji, adiunkt w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Gdańskiego, pracownik Europejskiego Centrum Solidarności, wiceprezes Fundacji Zatoka. Specjalizuje się w badaniu ruchów społecznych.

Magdalena Muszel 
Fundacja Zatoka  Polska

Doktor, antropolożka kulturowa i socjolożka, absolwentka Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Europejskiego Instytutu Uniwersyteckiego we Florencji, stypendystka Polsko-Niemieckiej Fundacji na rzecz Nauki w ramach projektu „Feministyczny aktywizm w małych miasteczkach”, prezeska Fundacji Zatoka. Zajmuje się m.in. migracjami oraz aktywizmem kobiet.