Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki

Nr 34 (2026)

Artykuły

Profesor Tomasz Strzembosz

DOI: https://doi.org/10.35757/RPN.2026.34.10
Przesłane: 15 września 2026
Opublikowane: 6 października 2026

Abstrakt

Prof. Tomasz Strzembosz był jednym z najwybitniejszych historyków dziejów Polski w czasie drugiej wojny światowej, prowadzącym pionierskie badania na temat zbrojnego oporu Polaków przeciwko okupantom. Dotyczyły one najpierw harcerskiej konspiracyjnej organizacji wychowawczej Szare Szeregi, a następnie Armii Krajowej oraz Polskiego Państwa Podziemnego. W swoich poszukiwaniach naukowych kładł duży nacisk na oddolne badania o charakterze mikrohistorycznym, w których ważną rolę odgrywały wywołane źródła mówione. Stąd stał się jednym z pionierów oral history w Polsce. Z powodu niechęci do kompromisów z państwową cenzurą musiał niejednokrotnie czekać długie lata na publikację swoich książek. W 1982 r. rozpoczął utajnione badania nad dziejami oporu zbrojnego pod okupacją sowiecką, dzięki którym napisał pionierskie prace o sowieckim systemie okupacyjnym oraz polskiej konspiracji i partyzantce na obszarze okupowanym przez Związek Sowiecki w latach 1939–1941. Po 1989 r. w oparciu o swoje seminarium doktorskie w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim stworzył szkołę historyczną, która kładła nacisk na badania oddolne i źródła mówione. Jej wychowankowie kontynuują te tradycje do dziś, tworząc ważny nurt historiograficzny w zakresie najnowszych dziejów Polski.

Bibliografia

  • Baran A., Profesor Strzembosz. Historyk Armii Krajowej, harcerz i wychowawca, Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej, Oficyna Wydawnicza „Rytm”, Warszawa 2009.
  • Bohaterowie „Kamieni na Szaniec” w świetle dokumentów, wstęp, oprac. i wybór T. Strzembosz, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994.
  • Friszke A., Opozycja polityczna w PRL 1945–1980, Wydawnictwo „Aneks”, Londyn 1994.
  • Klio na wolności. Historiografia dziejów najnowszych w Polsce po 1989 roku, red. M. Kruszyński, S. Łukasiewicz, M. Mazur, S. Poleszak, P. Witek, Instytut Pamięci Narodowej, Lublin 2016.
  • Kurkowska-Budzan M., Historia zwykłych ludzi. Współczesna angielska historiografia dziejów społecznych, Historia Iagellonica, Kraków 2003.
  • Marszalec J., Spotkanie poświęcone pamięci prof. Tomasza Strzembosza. Warszawa, 17 listopada 2004 r., „Instytut Pamięci Narodowej” [online], 23 XI 2004 [dostęp: 30 IX 2025]: <https://ipn.gov.pl/pl/aktualnosci/612,Spotkanie-poswiecone-pamieci-prof-Tomasza-Strzembosza-Warszawa-17-listopada-2004.html>.
  • Problemy bandytyzmu w okupowanej Polsce 1939–1947, red. T. Strzembosz, Instytut Studiów Politycznych PAN, Warszawa 2003.
  • Stobiecki R., W poszukiwaniu szkół historiografii dziejów najnowszych po 1989 r., [w:] Klio na wolności. Historiografia dziejów najnowszych w Polsce po 1989 roku, red. M. Kruszyński, S. Łukasiewicz, M. Mazur, S. Poleszak, P. Witek, Instytut Pamięci Narodowej, Lublin 2016.
  • Strzembosz T., Akcje zbrojne podziemnej Warszawy 1939–1944, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1982.
  • Strzembosz T., Antysowiecka partyzantka i konspiracja nad Biebrzą X 1939 – VI 1941, Wydawnictwo „Neriton”, Warszawa 2004.
  • Strzembosz T., Oddziały szturmowe konspiracyjnej Warszawy 1939–1944, wyd. 2, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1983.
  • Strzembosz T., Rzeczpospolita podziemna. Społeczeństwo polskie a państwo podziemne 1939–1945, Krupski i S-ka, Warszawa 2000.
  • Strzembosz T., Saga o „Łupaszce” ppłk. Jerzym Dąmbrowskim 1889–1941, Oficyna Wydawnicza „Rytm”, Warszawa 1996.
  • Strzembosz T., Życiorys, [w:] T. Strzembosz, W stronę zachodzącego słońca. Życiorysy wpisane w polską historię, Oficyna Wydawnicza „Rytm”, Warszawa 2003.
  • Sujak E., Charyzmat zaangażowania. Życie Teresy Strzembosz, Instytut Wydawniczy „Pax”, Warszawa 1988.
  • Wokół Jedwabnego, t. 1–2, red. P. Machcewicz, K. Persak, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2002.

Downloads

Download data is not yet available.

Podobne artykuły

<< < 1 2 3 4 5 > >> 

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.