Abstrakt
Artykuł stanowi biograficzne studium życia i drogi naukowej prof. Karola Joncy (1930–2008), wybitnego historyka prawa, badacza totalitaryzmów oraz dziejów Śląska. Autor analizuje proces kształtowania się narodowej i ideowej tożsamości bohatera, osadzonej w skomplikowanych realiach Górnego Śląska (Sławięcic i Koźla) okresu międzywojennego oraz drugiej wojny światowej. Tekst opisuje edukację Joncy oraz jego powojenne losy we Wrocławiu, gdzie pod kierunkiem prof. Seweryna Wysłoucha rozwijał karierę akademicką na Uniwersytecie Wrocławskim. Szczególna uwaga poświęcona została najważniejszym polom badawczym Profesora: polityce narodowościowej III Rzeszy, oblężeniu Festung Breslau, niemieckiemu ruchowi oporu (Kręgowi z Krzyżowej) oraz zagładzie Żydów. Kluczowym elementem artykułu jest analiza etycznej i politycznej postawy Karola Joncy: jego bezpartyjności, dystansu wobec ideologii komunistycznej oraz roli twórcy unikatowego w skali europejskiej periodyku „Studia nad Faszyzmem i Zbrodniami Hitlerowskimi”. Autor ukazuje Joncę jako niezłomnego człowieka zasad, płacącego cenę za niezależność od partyjnych władz komunistycznych.
Tekst opisuje edukację Joncy oraz jego powojenne losy we Wrocławiu, gdzie pod kierunkiem prof. Seweryna Wysłoucha rozwijał karierę akademicką na Uniwersytecie Wrocławskim. Szczególna uwaga została poświęcona najważniejszym polom badawczym profesora: polityce narodowościowej III Rzeszy, oblężeniu Festung Breslau, niemieckiemu ruchowi oporu („krąg z Krzyżowej”) oraz zagładzie Żydów. Kluczowym elementem artykułu jest analiza postawy etycznej i politycznej Karola Joncy – jego bezpartyjności, dystansu wobec ideologii komunistycznej oraz roli twórcy unikatowego w skali europejskiej periodyku „Studia nad Faszyzmem i Zbrodniami Hitlerowskimi”. Autor ukazuje Joncę jako człowieka o niezłomnych zasadach, płacącego cenę za niezależność od władz partyjnych.
Bibliografia
- Deutscher Widerstand – Demokratie heute. Kirche, Kreisauer Kreis, Ethik, Militär und Gewerkschaften, Hrsg. H. Engel [i in.], Bonn 1992.
- Einwohnerbuch der Stadt und des Kreises Cosel OS. Mit allen Gemeinden, Breslauer Verlags- u. Druckerei, Breslau 1941.
- Festung Breslau 1945. Historia i pamięć, red. T. Głowiński, Wydawnictwo „Gajt”, Wrocław 2009.
- Festung Breslau. Dokumenty oblężenia 16 II – 6 V 1945, wyd. przedm., skorow. K. Jonca, A. Konieczny, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1962.
- Jonca K., Chrześcijanin w Trzeciej Rzeszy, [w:] Kościoły na Śląsku 1933–1945 oraz Katharina Staritz jako przykład chrześcijańskiej pomocy Żydom, red. M. Orawski, J. Witt, Silesia, Wrocław 2003.
- Jonca K., Doktryna polityczna arystokratycznej „opozycji” antyhitlerowskiej na Śląsku (1940–1944). Spór wokół „Kreisauer Kreis”, „Studia Śląskie” 1970, t. 20.
- Jonca K., Dzieje gospodarcze Polski do 1939 roku, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1996.
- Jonca K., Dzieje Sławięcic do roku 1945, Towarzystwo Przyjaciół Sławęcic, Kędzierzyn-Koźle–Sławęcice 2007.
- Jonca K., Himmlerowskie wytyczne do walki z ruchem oporu w Polsce a doświadczenia powstania styczniowego, „Studia Śląskie” 1967, t. 11.
- Jonca K., Historia gospodarcza Polski w zarysie do 1939 roku, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1984.
- Jonca K., Kardynał Adolf Bertram wobec ideologii totalitarnych (1930–1945), [w:] Ludzie śląskiego Kościoła katolickiego, red. K. Matwijowski, Uniwersytet Wrocławski, Wrocław 1992.
- Jonca K., Komasacja gruntów w Starym Koźlu w latach 1861–1878, „Przegląd Zachodni” 1952, nr 1–2.
- Jonca K., Kościół ewangelicki w Trzeciej Rzeszy wobec ideologii narodowego socjalizmu w latach 1933–1935. (Ze szczególnym uwzględnieniem Śląska), „Studia nad Faszyzmem i Zbrodniami Hitlerowskimi” 1980, t. 6.
- Jonca K., Kościół katolicki na Śląsku wobec problemu oznakowania niemieckich Żydów (1941 r.), „Studia Śląskie” 1983, t. 41.
- Jonca K., „Noc kryształowa” i casus Herschela Grynszpana, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1992.
- Jonca K., „Noc kryształowa” na Śląsku Opolskim na tle polityki antyżydowskiej Trzeciej Rzeszy, „Studia Śląskie” 1980, t. 37.
- Jonca K., Początki opolskiego gestapo na tle przemian ustroju III Rzeszy (1933–1936), „Studia Śląskie” 1966, t. 10.
- Jonca K., Pogrom niemieckich Żydów w „nocy kryształowej” z 9–10 XI 1938 r., „Śląski Kwartalnik Historyczny »Sobótka«” 1989, nr 1.
- Jonca K., Pogrom z „nocy kryształowej” na tle polityki antyżydowskiej Trzeciej Rzeszy, „Przegląd Zachodni” 1989, nr 4.
- Jonca K., Policja polityczna w systemie wewnętrznej administracji na Śląsku Opolskim (1936–1945), „Studia Śląskie” 1967, t. 11.
- Jonca K., Polityka narodowościowa Trzeciej Rzeszy na Śląsku Opolskim 1933–1945, Wydawnictwo „Śląsk”, Katowice 1970.
- Jonca K., Polityka socjalna Niemiec w przemyśle ciężkim Górnego Śląska (1871–1914), Wydawnictwo „Śląsk”, Katowice 1966.
- Jonca K., Położenie robotników w przemyśle górniczo-hutniczym na Śląsku w latach 1889–1914, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Wrocław 1960.
- Jonca K., Prawo w koncepcjach śląskiej „opozycji” antyhitlerowskiej. „Kreisauer Kreis” Helmutha Jamesa von Moltke, „Studia Śląskie” 1972, t. 21.
- Jonca K., Realizacja dekretu „Noc i mgła” na Śląsku (1943–1945), „Studia Śląskie” 1977, t. 32.
- Jonca K., Rozwój gospodarczy Polski do 1939 roku, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2000.
- Jonca K., Stosowanie prawa i polityki narodowościowej Trzeciej Rzeszy wobec polskiej mniejszości w Niemczech (1933–1939), „Studia nad Faszyzmem i Zbrodniami Hitlerowskimi” 1974, t. 1.
- Jonca K., Strategiczna rola twierdzy kozielskiej w dobie wojen napoleońskich, [w:] Wojna i pokój w dziejach twierdzy i miasta Koźle, red. E. Nycz, S. Senft, Opole 2007.
- Jonca K., Wielka Armia Napoleona w kampanii 1807 r. pod Koźlem, „Szkice Kędzierzyńsko-Kozielskie” 1985, t. 1.
- Jonca K., Zagłada niemieckich Żydów na Górnym Śląsku (1933–1945), „Śląski Kwartalnik Historyczny »Sobótka«” 1991, nr 2.
- Jonca K., Konieczny A., Nuit et brouillard. NN. L’operation terroriste nazie 1941–1944. La verité, Documentation historique, Claviers 1981.
- Jonca K., Konieczny A., Upadek „Festung Breslau” 15 II – 6 V 1945, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1963.
- Kościoły na Śląsku 1933–1945 oraz Katharina Staritz jako przykład chrześcijańskiej pomocy Żydom, red. M. Orawski, J. Witt, Silesia, Wrocław 2003.
- Der „Kreisauer Kreis” um Helmuth James von Moltke und der deutsche Widerstand aus polnischer Sicht, [w:] Deutscher Widerstand – Demokratie heute. Kirche, Kreisauer Kreis, Ethik, Militär und Gewerkschaften, Hrsg. H. Engel [i in.], Bonn 1992.
- Ludzie śląskiego Kościoła katolickiego, red. K. Matwijowski, Uniwersytet Wrocławski, Wrocław 1992.
- Maciejewski M., W pięćdziesiątą rocznicę utworzenia „Studiów nad Faszyzmem i Zbrodniami Hitlerowskimi”, „Wrocławskie Studia Erazmiańskie” 2025, t. 19.
- Maciejewski M., Wkład profesora Karola Joncy w rozwój nauk historyczno-prawnych, [w:] Tendencje rozwojowe myśli politycznej i prawnej, red. M. Maciejewski, M. Marszał, M. Sadowski, E-Wydawnictwo. Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa, Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2014 (E-Monografie, 43).
- Olszewski H., Karola Joncy „Studia nad faszyzmem i zbrodniami hitlerowskimi”. Próba pod-sumowania dwudziestu dziewięciu roczników ważnej serii, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 2008, t. 60, z. 1: <https://doi.org/10.14746/cph.2008.1.17> [dostęp: 16 II 2026].
- Peikert P., Festung Breslau in den Berichten eines Pfarrers. 22. Januar bis 6. Mai 1945, Hrsg. K. Jonca, A. Konieczny, Union-Verlag, Berlin 1966.
- Peikert P., Kronika dni oblężenia. Wrocław 22 I – 6 V 1945, wstęp, koment. K. Jonca, A. Konieczny, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1964.
- Preisner A., Patrzałek Aleksander 1930–2005, „Uniwersytet Wrocławski” [online, dostęp: 15 XII 2025]: <https://jubileusz.wpae.uni.wroc.pl/kalendarium/90-patrzalek-aleksander>.
- Revolutionäre Gewerkschaftsopposition, „Lebendiges Museum Online” [online, dostęp: 20 XI 2025]: <https://www.dhm.de/lemo/kapitel/weimarer-republik/innenpolitik/revolutionaere-gewerkschaftsopposition>.
- Ruchniewicz K., Prof. dr dr hc Karol Jonca (1930–2008). Wspomnienie, [w:] Festung Breslau 1945. Historia i pamięć, red. T. Głowiński, Wydawnictwo „Gajt”, Wrocław 2009.
- Sadowski M., Jonca Karol 1930–2008, „Uniwersytet Wrocławski” [online, dostęp: 15 XII 2025]: <https://jubileusz.wpae.uni.wroc.pl/kalendarium/75-jonca-karol>.
- Tendencje rozwojowe myśli politycznej i prawnej, red. M. Maciejewski, M. Marszał, M. Sadowski, E-Wydawnictwo. Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa, Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2014 (E-Monografie, 43).
- Tyrchan M., Nauki historycznoprawne w Polsce 1945–1956, „Przegląd Historyczny” 2012, z. 1.
- Wojna i pokój w dziejach twierdzy i miasta Koźle, red. E. Nycz, S. Senft, Opole 2007.
- Wrzesiński W., Uniwersytet Wrocławski 1945–1995, Leopoldinum, Wrocław 1995.
- Wyrozumski J., Karol Jonca (13 IX 1930 – 13 I 2008), Polska Akademia Umiejętności, Kraków 2011.
- Wysocka L., Saga śląskiego rodu, „Słowo Polskie”, 8 VI 1970.
Downloads
Download data is not yet available.
