Abstract
This article analyses the scholarly achievements of Professor Tomasz Szarota through the lens of the classic editions drawn from Thomas Stearns Eliot’s essays. The text outlines the Professor’s intellectual formation, his multicultural roots (the Szarota and Blüth families), and the influence of his scholarly mentors (including Stefan Kieniewicz and Tadeusz Manteuffel). The author examines three aspects of Professor Szarota’s scholarly achievements that, in her application, most significantly contribute to the classicism of his writing: research on everyday life under occupation, analysis of national stereotypes, and comparative historical studies. She points to the initial examination of the monograph about occupied Warsaw everydayness, which introduced the topic that had been marginalised so far into Polish historiography and combined structural history with social psychology. It discusses an innovative approach to the study of auto- and heterostereotypes (including the figure of the German Michel), utilising visual history. It emphasises the importance of comparative studies in situating the Polish war experience within a broader European context. The text argues that Tomasz Szarota’s universal perspective, interdisciplinary approach, and ability to set new trends while simultaneously respecting technical traditions make him a classic of contemporary social history, and his work – despite the passage of time – remains a point of reference for subsequent generations of researchers.
References
- Blättler F., Warszawa 1942. Zapiski szofera szwajcarskiej misji lekarskiej, oprac. T. Szarota, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1982.
- Blüth R.M., „Likwidacja leninowskiej elity” oraz inne pisma sowietologiczne 1933–1938, wybór, wstęp, noty M. Kornat, Towarzystwo „Więź”, Warszawa 2016.
- Diabelskie szczegóły, rozm. J. Żakowski, „Gazeta Wyborcza”, 18 XI 2000.
- Dramat przemocy w historycznej perspektywie. Praca zbiorowa, red. J. Chrobaczyński, W. Wrzesiński, Wydawnictwo WAM, Polskie Towarzystwo Historyczne, Kraków 2004.
- Duma i wstyd. O historii i potrzebie pamiętania. Tomasz Szarota w rozmowie z Emilem Maratem i Michałem Wójcikiem, Wydawnictwo „Agora”, Warszawa 2025.
- Dunin-Wąsowicz K., T. Szarota, „Okupowanej Warszawy dzień powszedni”, Warszawa 1972, „Dzieje Najnowsze” 1974, t. 6, z. 4.
- Dunin-Wąsowicz K., T. Szarota, „Okupowanej Warszawy dzień powszedni”, Warszawa 1978, wyd. 2 uzupełnione, „Dzieje Najnowsze” 1979, t. 11, z. 3.
- Eliot Th.S., Kto to jest klasyk i inne eseje, przeł. H. Pręczkowska [i in.], Znak, Kraków 1998.
- Grzebalska W., Płeć powstania warszawskiego, Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich PAN, Warszawa 2013.
- Kaźmierska K., Doświadczenia wojenne Polaków a kształtowanie tożsamości etnicznej. Analiza narracji kresowych, Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, Warszawa 1999.
- Kersten K., Szarota T., Materiały pamiętnikarskie z dwudziestolecia Polski Ludowej (Uwagi krytyczne i próba systematyzacji), „Kwartalnik Historyczny” 1964, t. 71, z. 2.
- Kersten K., Szarota T., Znaczenie masowych materiałów pamiętnikarskich w badaniach historycznych oraz aktualne możliwości ich wykorzystania, „Dzieje Najnowsze” 1979, t. 11, z. 1.
- Kula M., Przemoc: zmienne zjawisko długiego trwania, [w:] Dramat przemocy w historycznej perspektywie. Praca zbiorowa, red. J. Chrobaczyński, W. Wrzesiński, Wydawnictwo WAM, Polskie Towarzystwo Historyczne, Kraków 2004.
- Lehnstaedt S., Okkupation im Osten. Besatzeralltag in Warschau und Minsk 1939–1944, Oldenbourg Verlag, München 2010.
- Lewin K., A Dynamic Theory of Personality, McGraw-Hill Book Company, New York–London 1935.
- Lewin K., Field Theory of Social Science, Harper & Brothers, New York 1951.
- Polski słownik biograficzny, t. 11, red. W. Konopczyński, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław–Warszawa–Kraków 1964–1965.
- Polski słownik biograficzny, t. 47, red. A. Romanowski, O. Arkusza, Instytut Historii PAN, Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego „Societas Vistulana”, Warszawa–Kraków 2010–2011.
- Problemy bandytyzmu w okupowanej Polsce w latach 1939–1947, red. T. Strzembosz, Instytut Studiów Politycznych PAN, Warszawa 2003.
- Röskau-Rydel I., Deutsche im Distrikt Krakau 1939–1945. Minderheit, Volksgemeinschaft, Besatzer, Fibre Verlag, Osnabrück 2025.
- Salmonowicz S., Patologie społeczne okresu okupacji hitlerowskiej, „Czasy Nowożytne. Periodyk poświęcony dziejom polskim i powszechnym od XV do XX wieku” 1997, t. 3.
- Schulze W., Historia społeczna. Historia codzienności. Mikrohistoria, Oficyna Wydawnicza „Volumen”, Warszawa 1996.
- Sierotwiński S., Kalkowska zamężna Szarota Eleonora, [hasło w:] Polski słownik biograficzny, t. 11, red. W. Konopczyński, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław–Warszawa–Kraków 1964–1965.
- Strzembosz T., Przestępczość i okupacja, [w:] Problemy bandytyzmu w okupowanej Polsce w latach 1939–1947, red. T. Strzembosz, Instytut Studiów Politycznych PAN, Warszawa 2003.
- Szarota Marceli, [hasło w:] Polski słownik biograficzny, t. 47, red. A. Romanowski, O. Arkusza, Instytut Historii PAN, Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego „Societas Vistulana”, Warszawa–Kraków 2010–2011.
- Szarota (Szarota-Blüthowa) Elida Maria, [hasło w:] Polski słownik biograficzny, t. 47, red. A. Romanowski, O. Arkusza, Instytut Historii PAN, Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego „Societas Vistulana”, Warszawa–Kraków 2010–2011.
- Szarota T., Der deutsche Michel. Die Geschichte eines nationalen Symbols und Autostereotyps, Fibre Verlag, Osnabrück 1998.
- Szarota T., Karuzela na placu Krasińskich. Czy „śmiały się tłumy wesołe”? Spór o postawę warszawiaków wobec powstania w getcie, „Rzeczpospolita”, 28–29 II 2004.
- Szarota T., Karuzela na placu Krasińskich. Studia i szkice z lat wojny i okupacji, Oficyna Wydawnicza „Rytm”, Warszawa 2006.
- Szarota T., Mój ojciec, [w:] R.M. Blüth, „Likwidacja leninowskiej elity” oraz inne pisma sowietologiczne 1933–1938, wybór, wstęp, noty M. Kornat, Towarzystwo „Więź”, Warszawa 2016.
- Szarota T., Niemcy i Polacy. Wzajemne postrzeganie i stereotypy, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1996.
- Szarota T., Niemcy w oczach Polaków podczas II wojny światowej, „Dzieje Najnowsze” 1978, t. 10, z. 2.
- Szarota T., Niemiecki Michel. Dzieje narodowego symbolu i autostereotypu, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1988.
- Szarota T., Okupowanej Warszawy dzień powszedni. Studium historyczne, Czytelnik, Warszawa 1973.
- Szarota T., Okupowanej Warszawy dzień powszedni. Studium historyczne, wyd. 4, Czytelnik, Warszawa 2010.
- Szarota T., Osadnictwo miejskie na Dolnym Śląsku w latach 1945–1948, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN, Wrocław 1969.
- Szarota T., Stefan Rowecki „Grot”, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1983.
- Szarota T., Stereotypy narodowe jako temat badań historycznych w Polsce, „Dzieje Najnowsze” 1995, t. 27, z. 2.
- Szarota T., U progu zagłady. Zajścia antyżydowskie i pogromy w okupowanej Europie: Warszawa, Paryż, Amsterdam, Antwerpia, Kowno, Wydawnictwo „Sic!”, Warszawa 2000.
- Szarota T., V – jak zwycięstwo. Symbole, znaki i demonstracje patriotyczne walczącej Europy 1939–1945, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1994.
- Szarota T., Warschau unter dem Hakenkreuz, Schöningh Verlag, Paderborn 1985.
- Szarota T., Zapomniana egzekucja. Natolin, listopad 1939, Bellona, Warszawa 2021.
- Szarota T., Życie codzienne – temat badawczy czy tylko popularyzacja? (Na marginesie serii wydawniczych Hachette i PIW-u), „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 1996, t. 44, z. 3.
- Szarota T., Życie codzienne w Peerelu – propozycja badawcza, „Polska 1944/45–1989. Studia i materiały” 1995, t. 1.
- Szarota T., Życie codzienne w stolicach okupowanej Europy. Szkice historyczne. Kronika wydarzeń, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1995.
- Tomasz Szarota, Marceli Kosman: Doctores Honoris Causa Universitatis Opoliensis, red. J. Neuberg, Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, Opole 2017.
- Wieś polska 1939–1948. Materiały konkursowe, oprac. K. Kersten, T. Szarota, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1967–1971.
- Wojna. Doświadczenie i zapis – nowe źródła, problemy, metody badawcze, red. S. Buryła, P. Rodak, Universitas, Kraków 2006.
- Wrzesiński W., Sąsiad. Czy wróg? Ze studiów nad kształtowaniem obrazu Niemca w Polsce w latach 1795–1939, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1992.
- Żarnowski J., W. Schulze, „Historia społeczna. Historia codzienności. Mikrohistoria”, Warszawa 1996, „Dzieje Najnowsze” 1997, t. 29, z. 1.
- Żórawski Z., Dziennik obrońcy Warszawy. Wrzesień 1939, oprac. T. Szarota, Oficyna Wydawnicza „Rytm”, Warszawa 2011.
Downloads
Download data is not yet available.
