Heroization of the July 20 Plot in Selected Publications by Marion Dönhoff: What Ruth Hoffmann Did Not Write in “Das deutsche Alibi”

Abstract

Celem niniejszego artykułu przeglądowego z obszaru memory studies jest analiza dwóch narracji historycznych – pamięci indywidualnej i zbiorowej, które na przestrzeni ostatnich pięciu dekad kształtowały niemiecką kulturę pamięci wokół konstruktu powstania sumienia (Aufstand des Gewissens). Autorka koncentruje się na trzech tekstach, w których Marion Dönhoff porusza temat zamachu z 20 lipca: In Memoriam 20. Juli 1944 z 1945 r., Nazwy, których nikt już nie wymienia z 1962 oraz W imię honoru z 1994. Analiza ich treści ukazuje ewolucję indywidualnego spojrzenia Dönhoff na niemiecki ruchu oporu oraz jego reinterpretację jako aktu moralnego przebudzenia, określanego mianem powstania sumienia. Refleksje Dönhoff wpisują się w szerszy dyskurs polityczny, który zestawiono z krytyczną perspektywą zaprezentowaną przez Ruth Hoffmann w książce Das deutsche Alibi z 2024 r. Hoffmann dokonuje dekonstrukcji mitu 20 lipca i towarzyszących mu mechanizmów, dowodząc, że służy on niemieckiemu społeczeństwu jako narzędzie rozgrzeszenia bierności wobec nazizmu. Artykuł ogranicza analizę dyskursu do ujęcia Hoffmann, uznając je za najnowsze i najbardziej kompleksowe opracowanie niemieckiej pamięci zbiorowej w tym zakresie. We wnioskach autorka podejmuje refleksję nad granicami heroizacji niemieckiego ruchu oporu, mitologizacją pamięci historycznej oraz międzynarodowym odbiorem niemieckiej polityki pamięci.