Zur Hauptnavigation springen Zum Inhalt springen Zur Fußzeile springen
RP-N baner

Nr. 34 (2026)

Artikel

Profesor Jerzy Wojciech Borejsza – nieoczywisty klasyk

DOI: https://doi.org/10.35757/RPN.2026.34.03
Eingereicht: stycznia 16, 2026
Veröffentlicht: października 6, 2026

Abstract

Artykuł stara się uzasadnić tezę, dlaczego prof. Jerzego Wojciecha Borejszę możemy uznać za klasyka badań nad okupacją niemiecką w Polsce. W centrum rozważań znajdują się skonstruowane przez niego pojęcia antyslawizmu i antypolonizmu, określające integralne elementy nazistowskiej ideologii po 1939 r. Na podstawie dorobku naukowego Profesora autor artykułu formułuje także wskazówki dla współczesnych badaczy okupacji niemieckiej w Polsce, stawiając pytanie, w jakim stopniu jej model zdeterminowała ideologia.

Literaturhinweise

  • Arendt H., Eichmann w Jerozolimie, przeł. A. Szostkiewicz, Znak, Kraków 2022.
  • Arendt H., Korzenie totalitaryzmu, przeł. D. Grynberg, M. Szawiel, Świat Książki, Warszawa 2008.
  • Böhler J., Zbrodnie Wehrmachtu w Polsce. Wrzesień 1939. Wojna totalna, przeł. P. Pieńkowska-Wiederkehr, Znak, Kraków 2009.
  • Böhler J., Mallmann K.M., Matthäus J., Einsatzgruppen w Polsce, przeł. E. Ziegler-Brodnicka, Bellona, Warszawa 2009.
  • Borejsza J.W., Antyslawizm Adolfa Hitlera, Czytelnik, Warszawa 1988.
  • Borejsza J.W., Mussolini był pierwszy…, Czytelnik, Warszawa 1979.
  • Borejsza J.W., Ostaniec, czyli ostatni świadek, Wielka Litera, Warszawa 2018.
  • Borejsza J.W., Piękny wiek XIX, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2010.
  • Borejsza J.W., A Ridiculous Hundred Million Slavs. Concerning Adolf Hitler’s World-View, trans. D. French, Neriton, Tadeusz Manteuffel Institute of History Polish Academy of Sciences, Warsaw 2017: <https://rcin.org.pl/dlibra/doccontent?id=62344> [dostęp: 16 II 2026].
  • Borejsza J.W., Szkoły nienawiści. Historia faszyzmów europejskich 1919–1945, Ossolineum, Wrocław–Warszawa–Kraków 2000.
  • Borejsza J.W., „Śmieszne sto milionów Słowian...”. Wokół światopoglądu Adolfa Hitlera, Wydawnictwo „Neriton”, Instytut Historii PAN, Warszawa 2006.
  • Borejsza J.W., Śmieszne sto milionów Słowian. Wokół światopoglądu Adolfa Hitlera, Muzeum II Wojny Światowej, Gdańsk 2016.
  • Burleigh M., Trzecia Rzesza. Nowa historia, przeł. G. Siwek, Znak, Kraków 2010.
  • Ceran T., Antypolonizm w ideologii narodowosocjalistycznej, „Studia nad Totalitaryzmami i Wiekiem XX” 2017, nr 1.
  • Ceran T., „Schools of Hatred”. The Essence of Totalitarianism in Jerzy W. Borejsza’s Approach, „Acta Poloniae Historica” 2021, vol. 123.
  • Faszyzmy europejskie (1922–1945) w oczach współczesnych i historyków, wybór, wstęp J.W. Borejsza, Czytelnik, Warszawa 1979.
  • Goldhagen D.J., Gorliwi kaci Hitlera. Zwyczajni Niemcy i Holocaust, przeł. W. Horabik, Prószyński i S-ka, Warszawa 1999.
  • Hahn H.H., Dyplomacja bez listów uwierzytelniających. Polityka zagraniczna Adama Jerzego Czartoryskiego 1830–1840, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1987.
  • Herwarth H. von, Między Hitlerem a Stalinem. Wspomnienia dyplomaty i oficera niemieckiego 1931–1945, przeł. E.C. Król, Bellona, Warszawa 1992.
  • Hitler A., Mein Kampf. Moja walka. Edycja krytyczna, oprac. E.C. Król, Bellona, Warszawa 2020.
  • Im Schatten der Einsatzgruppen. Volksdeutscher Selbstschutz im besetzten Polen 1939‒1940, Hrsg. I. Mazanowska, T. Ceran, M. Przegiętka, aus dem Polnischen von W. Niemirowski, Instytut Pamięci Narodowej, Warschau 2025.
  • Jäckel E., Hitlera pogląd na świat, przeł. A.D. Tauszyńska, przedm. F. Ryszka, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1973.
  • Jäckel E., Hitlers Weltanschauung. Entwurf einer Herrschaft, Wunderlich, Tübingen 1969.
  • Krasucki E., Międzynarodowy komunista. Jerzy Borejsza – biografia polityczna, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2009.
  • Madajczyk Cz., Systemy okupacyjne państw Osi w Europie, [w:] Zbrodnie i sprawcy. Ludobójstwo hitlerowskie przed sądem ludzkości i historii, red. Cz. Pilichowski, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1980.
  • Madajczyk P., Polityka ZSRS i III Rzeszy wobec elit polskich w czasie II wojny światowej, „Studia nad Totalitaryzmami i Wiekiem XX” 2017, t. 1.
  • Neumann F., Behemot. Narodowy socjalizm – ustrój i funkcjonowanie 1933–1944, wstęp P. Hayes, tłum. J. Giebułtowski, Wydawnictwo Naukowe „Textura”, Warszawa 2016.
  • Nowak P., Przemoc i słowa. W kręgu filozofii politycznej Hannah Arendt, Kronos, Warszawa 2025.
  • Ryszka F., Norymberga. Prehistoria i ciąg dalszy, Wydawnictwo „LTW”, Warszawa 1982.
  • Ryszka F., Państwo stanu wyjątkowego. Rzecz o systemie państwa i prawa Trzeciej Rzeszy, Ossolineum, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1985.
  • Ryszka F., U źródeł sukcesu i klęski, Czytelnik, Warszawa 1975.
  • Spętana akademia. Polska Akademia Nauk w dokumentach PRL. Materiały partyjne (1950–1986), t. 2, oprac. P. Pleskot, T.P. Rutkowski, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2012.
  • Sudoł T., Zbrodnie wojenne Wehrmachtu na żołnierzach Wojska Polskiego popełnione od września do grudnia 1939 r., t. 1: Geneza zbrodni. Zbrodnie na polu walki, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2025.
  • Szarota T., Duma i wstyd. O historii i potrzebie pamiętania, Agora, Warszawa 2025.
  • Szarota T., Niemcy i Polacy. Wzajemne postrzeganie i stereotypy, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1996.
  • W cieniu Einsatzgruppen. Volksdeutscher Selbstschutz w okupowanej Polsce 1939‒1940, red. I. Mazanowska, T. Ceran, M. Przegiętka, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2021.
  • Wołos M., „Niespełniony pisarz, który został historykiem”. Jerzy Wojciech Borejsza (22 sierpnia 1935 – 28 lipca 2019), „Dzieje Najnowsze” 2021, nr 1.
  • Wykaz pracowników PAN, którzy wystąpili z PZPR od 13 grudnia 1981, 12 I 1982, [przedruk w:] Spętana akademia. Polska Akademia Nauk w dokumentach PRL. Materiały partyjne (1950–1986), t. 2, oprac. P. Pleskot, T.P. Rutkowski, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2012.
  • Zbrodnie i sprawcy. Ludobójstwo hitlerowskie przed sądem ludzkości i historii, red. Cz. Pilichowski, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1980.

Downloads

Keine Nutzungsdaten vorhanden.

Am häufigsten gelesenen Artikel dieser/dieses Autor/in