Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki
SP baner

Tom 53 Nr 4 (2025)

Artykuły

Scenariusze kontrfaktyczne – pojęcie, istota i znaczenie dla dyskusji o współczesnych stosunkach międzynarodowych

DOI: https://doi.org/10.35757/STP.2025.53.4.07
Przesłane: 19 grudnia 2025
Opublikowane: 22 grudnia 2025

Abstrakt

Artykuł porusza problematykę scenariuszy kontrfaktycznych (w odniesieniu do przeszłości) i ich znaczenia dla dyskusji o współczesnych stosunkach międzynarodowych. Autor wyjaśnia istotę rozumowania kontrfaktycznego. Prezentuje rozważania na temat sposobu konstruowania scenariuszy kontrfaktycznych, ich struktury i typologii, a także kryteriów ich doboru i oceny. Rozważaniom tym towarzyszy analiza przykładów scenariuszy kontrfaktycznych i ich specyfiki. Autor odwołuje się do kontrowersji jakie wzbudza rozumowanie kontrfaktyczne, krytyki kierowanej wobec scenariuszy kontrfaktycznych, a także argumentów ich zwolenników. Dostrzega potencjalną, pomocniczą rolę scenariuszy kontrfaktycznych wobec tradycyjnych metod badania stosunków międzynarodowych, ale uznaje trudności związane z ich spekulatywnym charakterem i kryteriami ich oceny, które pozostają mgliste i nie do końca przekonujące. Scenariuszom kontrfaktycznym trudno będzie uciec od szerszych kontrowersji teoretycznych w dyskusji o stosunkach międzynarodowych a same niewiele wnieść mogą do tej debaty. Dynamika i złożoność współczesnych procesów międzynarodowych zwiększa ryzyko uproszczonych wniosków, a niekiedy absurdalnych konkluzji, jakie mogą z nich wynikać.

Bibliografia

  • Aligica P.D., Evans A.J., Thought experiments, counterfactuals and comparative analysis, „The Review of Austrian Economics” 2009, t. 22, nr 3, https://doi.org/10.1007/s11138-009-0082-8.
  • Brands H., Suri J., Introduction: Thinking about History and Foreign Policy, w: H. Brands, J. Suri (red.), The Power of the Past: History and Statecraft, Brookings Institution Press, Washington D.C. 2016.
  • Brooks S.G., Wohlforth W.C., Power, Globalization, and the End of the Cold War. Reevaluating a Landmark Case for Ideas, „International Security” 2000/01, t. 25.
  • Cederman L.E., Rerunning History: Counterfactual Simulation In World Politics, w: P.E. Tetlock, A. Belkin (red.), Counterfactual Thought Experiments in World Politics: Logical, Methodological, and Psychological Perspectives, Princeton University Press, Princeton 1996.
  • Collins R., Turning Points, Bottlenecks, and the Fallacies of Counterfactual History, „Sociological Forum” 2007, t. 22, nr 3, https://doi.org/10.1111/j.1573-7861.2007.000 30.x.
  • DeMartino G.F., The specter of irreparable ignorance: counterfactuals and causality in economics, „Review of Evolutionary Political Economy” 2021, t. 2.
  • Dubois E., Hericourt J., Mignon V., Costs and Benefits of Euro Membership: a Counterfactual Analysis, CEPII, „Working Paper” 2007, nr 17.
  • Fearon J.D., Causes and Counterfactuals in Social Science: Exploring an Analogy between Cellular Automata and Historical Processes, w: P.E. Tetlock, A. Belkin (red.), Counterfactual Thought Experiments in World Politics: Logical, Methodological, and Psychological Perspectives, Princeton University Press, Princeton 1996.
  • Ferguson N., Introduction. Virtual History: Towards a ‘chaotic’ theory of the past, w: N. Ferguson (red.), Virtual History: Alternatives and Counterfactuals, Basic Books, New York 1999.
  • Forsberg T., Patomäki H., Debating the War in Ukraine. Counterfactual Hi-stories and Future Possibilities, Routledge, Abingdon–New York 2023.
  • Gavin F.J., What If? The Historian and the Counterfactual, „Security Studies” 2015, t. 24.
  • Harvey F., President Al Gore and the 2003 Iraq War: A Counterfactual Critique of Conventional “W”isdom, Canadian Defence & Foreign Affairs Institute, Calgary 2008.
  • Harvey F., “What If” History Matters? Comparative Counterfactual Analysis and Policy Relevance, „Security Studies” 2015, t. 24, nr 3, https://doi.org/10.1080/09636412.2015.1070606.
  • Harvey F.P., Explaining The Iraq War: Counterfactual Theory, Logic and Evidence, Cambridge University Press, Cambridge 2012.
  • Henik E., Tetlock P.E., How experts think about counterfactuals in business history: The role of theoretical commitments and disciplinary perspectives, „Management & Organizational History” 2007, t. 2, nr 4, https://doi.org/10.1177/1744935907086118.
  • Hillgren P.A., Light A., Strange M., Future public policy and its knowledge base: shaping worldviews through counterfactual world-making, „Policy Design and Practice” 2020, t. 3, nr 2, https://doi.org/10.1080/25741292.2020.1748372.
  • King G., Zeng L., When Can History Be Our Guide? The Pitfalls of Counterfactual Inference, „International Studies Quarterly” 2007, t. 51, nr 1.
  • Lebow R.N., The Long Peace, the End of the Cold War, and the Failure of Realism, „International Organization” 1994, t. 48, nr 2.
  • Lebow R.N., What’s So Different About A Counterfactual?, „World Politics” 2000, t. 52, nr 4.
  • Lebow R.N., Good History Needs Counterfactuals, „Historically Speaking” 2004, t. 5, nr 4.
  • Lebow R.N., Counterfactual Thought Experiments: A Necessary Teaching Tool, „The History Teacher” 2007, t. 40, nr 2.
  • Lebow R.N., Counterfactuals, History and Fiction, „Historical Social Research” 2009, t. 34, nr 2, https://doi.org/10.12759/hsr.34.2009.2.57-73.
  • Lebow R.N., Forbidden Fruit. Counterfactuals and International Relations, Princeton University Press, Princeton 2010.
  • Lebow R.N., Counterfactuals and Security Studies, „Security Studies” 2015, t. 24, https://doi.org/10.1080/09636412.2015.1070605.
  • Le vy J.S., Counterfactuals, Causal Inference, and Historical Analysis, „Security Studies” 2015, t. 24, http://doi.org/10.1080/09636412.2015.1070602.
  • Lustick I.S., Tetlock and Counterfactuals: Saving Methodological Ambition From Empirical Findings, „Critical Review: A Journal of Politics and Society” 2010, t. 22, nr 4, http://doi.org/10.1080/08913811.2010.541698.
  • Mahoney J., Barrenechea R., The logic of counterfactual analysis in case-study explanation, „The British Journal of Sociology” 2017, https://doi.org/10.1111/1468-4446.12340.
  • Megill A., The New Counterfactualists, „Historically Speaking” 2004, t. 5, nr 4, https://doi.org/10.1353/hsp.2004.0072.
  • Mumford A., Parallels, prescience and the past: Analogical reasoning and contemporary international politics, „International Politics” 2015, t. 52, https://doi.org/10.1057/ip.2014.40.
  • Osica J., Sowa A., Co by było, gdyby?, Bellona, Warszawa 2013.
  • Reiss J., Counterfactuals, Thought Experiments, and Singular Causal Analysis in History, „Philosophy of Science” 2009, t. 76, nr 5, https://doi.org/10.1086/605826.
  • Roese N.J., Counterfactual Thinking, „Psychological Bulletin” 1997, t. 121, nr 1, https://doi.org/10.1037/0033-2909.121.1.133.
  • Solska E., Witek P., Woźniak M. (red), Historie alternatywne i kontrfaktyczne. Wizje – narracje – metodologia, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2017.
  • Tetlock P.E., Belkin A., Counterfactual Inference: Form and Function, w: P.E. Tetlock, A. Belkin (red.), Counterfactual Thought Experiments in World Politics: Logical, Methodological, and Psychological Perspectives, Princeton University Press, Princeton 1996.
  • Venzke I., What if? Counterfactual (Hi)Stories of International Law, „Asian Journal of International Law” 2018, t. 8, https://doi.org/10.1017/S2044251317000091.
  • Vinsel L., The Value of Counterfactual Analysis: Investigating Social and Technological Structure, „Technology’s Stories” 2014, t. 2, nr 2.
  • Weber S., Counterfactuals, Past and Future, w: P.E. Tetlock, A. Belkin (red.), Counterfactual Thought Experiments in World Politics: Logical, Methodological, and Psychological Perspectives, Princeton University Press, Princeton 1996.

Downloads

Download data is not yet available.

Podobne artykuły

1 2 > >> 

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.