Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki
SP baner

Tom 54 Nr 3 (2026): Wyobraźnia polityczna

Artykuły

Koartykulacja: Jak współtworzyć świat z istotami pozaludzkimi

DOI: https://doi.org/10.35757/STP.2026.54.3.06
Przesłane: 25 marca 2026
Opublikowane: 30 września 2026

Abstrakt

„Reprezentacja” i „artykulacja” to ważne pojęcia w dyskusjach na temat relacji międzygatunkowych i ich polityczności we współczesnej ekologii politycznej. W niniejszym artykule proponuję termin „koartykulacji”, który opisuje proces wzajemnego dostrajania się między człowiekiem a istotą pozaludzką oraz ich wspólnej transformacji. W artykule argumentuję, że pojęcie „koartykulacji” wzbogaca nasze rozumienie relacji człowieka z istotami pozaludzkimi oraz nadaje ontologiczną spójność różnym rodzajom istot pozaludzkich, które są dla nas ważne (zmarłym, duchom, postaciom fikcyjnym). Operuję kosmopolitycznym rozumieniem naszych relacji ze światem pozaludzkim (za Isabelle Stengers i Bruno Latourem) oraz proponuję alternatywny sposób myślenia o polityce z istotami pozaludzkimi: politykę współzamieszkiwania (politics of cohabitation). Artykuł ten ściśle nawiązuje do prac Donny Haraway, Bruno Latoura, a przede wszystkim belgijskiej filozofki Vinciane Despret.

Bibliografia

  • Anker, E. S., & Felski, R. (Red.). (2017). Critique and Postcritique. Duke University Press.
  • Beck, U. (2004). The Truth of Others: A Cosmopolitan Approach. Common Knowledge, 10(3), 430–449.
  • Buchanan, B. et al. (2015). On Asking the Right Questions. An Interview with Vinciane Despret. Angelaki, 20(2), 165–178. https://doi.org/10.1080/0969725X.2015.1039821.
  • Chakrabarty, D. (2021). The Climate of History in a Planetary Age. The University of Chicago Press.
  • Corrigan, D. P., & Oksanen, M. (Red.). (2021). Rights of Nature: A Re-Examination. Routledge.
  • Cyceron. (1960). Mowy wybrane (J. Mrukówna, D. Turkowska, & S. Kołodziejczyk, Tłum.). Czytelnik.
  • Despret, V. (2004a). Hans, le cheval qui savait compter. Les Empêcheurs de penser en rond/Le Seuil.
  • Despret, V. (2004b). The Body We Care for: Figures of Anthropo-Zoo-Genesis. Body & Society, 10(2–3), 111–134. https://doi.org/10.1177/1357034X04042938.
  • Despret, V. (2009). Penser comme un rat. Éditions Quæ.
  • Despret, V. (2015a). Au bonheur des morts. Récits de ceux qui restent. Les Empêcheurs de penser en rond/La Découverte. (Wydanie polskie: V. Despret [2021]. Wszystko dla naszych zmarłych [U. Kropiwiec, Tłum.]. Karakter.)
  • Despret, V. (2015b). Why I Had Not Read Derrida: Often Too Close, Always Too Far Away. W S. Posthumus & L. MacKenzie (Red.), French Thinking About Animals (s. 91–104). Michigan State University Press.
  • Despret, V. (2018). The Becomings of Subjectivity in Animal Worlds. Subjectivity, 23, 123–139. https://doi.org/10.1057/sub.2008.15.
  • Despret, V. (2019). Habiter en oiseau. Actes Sud.
  • Despret, V. (2020). Quand le loup habitera avec l’agneau. Les Empêcheurs de penser en rond/La Découverte. (Pierwotnie opublikowane w 2002 r.).
  • Despret, V. (2021). Autobiographie d’un poulpe et autres récits d’anticipation. Actes Sud.
  • Despret, V. (2023). Les morts à l’œuvre. Les Empêcheurs de penser en rond/La Découverte.
  • Despret, V., & Dolphijn, F. (2021). Fabriquer des mondes habitables. Esperluète Éditions.
  • Despret, V., & Stengers, I. (2011). Les faiseuses d’histoires. Que font les femmes à la pensée? Les Empêcheurs de penser en rond/La Découverte.
  • Drałus, D. (2018). Kręgi przynależności. Przyczynek do dziejów kosmopolityki. Studia Krytyczne, 6, 77–93. https://doi.org/10.25167/sk.279.
  • Gordon, U. (2008). Anarchy Alive! Anti-Authoritarian Politics from Practice to Theory. Pluto Press.
  • Haraway, D. (1989). Primate Visions: Gender, Race, and Nature in the World of Modern Science. Routledge.
  • Haraway, D. (2004). The Promises of Monsters. A Regenerative Politics for Inappropriate/d Others. W The Haraway Reader (s. 63–124). Routledge.
  • Haraway, D. (2008). When Species Meet. University of Minnesota Press.
  • Haraway, D. (2016). Staying with the Trouble. Making Kin in the Chthulucene. Duke University Press.
  • Harvey, D. (2000). Cosmopolitanism and the Banality of Geographic Evils. Public Culture, 12(2), 529–64. https://doi.org/10.1515/9780822380184-013.
  • Harvey, D. (2009). Cosmopolitanism and Geographies of Freedom. Columbia University Press.
  • Janicka, I. (2017). Theorizing Contemporary Anarchism: Solidarity, Mimesis and Radical Social Change. Bloomsbury Academic.
  • Janicka, I. (2020). Who Can Speak? Rancière, Latour and the Question of Articulation. Humanities, 9(4), 123. https://doi.org/10.3390/h9040123.
  • Janicka, I. (2023). Reinventing the Diplomat: Isabelle Stengers, Bruno Latour and Baptiste Morizot. Theory, Culture & Society, 40(3), 23–40. https://doi.org/10.1177/02632764221146717.
  • Janicka, I. (2024a). Coarticulation: Mutual Transformation in Human and Nonhuman Relations. SubStance, 53(2), 38–58. https://doi.org/10.1353/sub.2024.a934261.
  • Janicka, I. (2024b). The Janus Face of Cosmopolitics: The Concept of Universality in Isabelle Stengers and Bruno Latour. Philosophy Today, 68(1), 129–145. https://doi.org/10.5840/philtoday2024125518.
  • Jóhannsson, J. (Reż.). (2020). Last and First Men [Film]. Zak Zak Filmworks; Icelandic Film Centre.
  • Kant, I. (1995). Zum ewigen Frieden (O. Höffe, Red.). Akademie Verlag. (Wydanie polskie: I. Kant [1995]. Do wiecznego pokoju. Projekt filozoficzny [M. Żelazny, Tłum.]. Wydawnictwo Comer).
  • Kauffman, C. M., & Martin, P. (2021). The Politics of Rights of Nature: Strategies for Building a More Sustainable Future. The MIT Press.
  • Kinna, R. (2019). The Government of No One: The Theory and Practice of Anarchism. Pelican.
  • Latour, B. (1991). Nous n’avons jamais été modernes. Essai d’anthropologie symétrique. Éditions La Découverte. (Wydanie polskie: B. Latour [2011]. Nigdy nie byliśmy nowocześni [M. Gdula, Tłum.]. Oficyna Naukowa).
  • Latour, B. (1993). Aramis, ou l’amour des techniques. Éditions La Découverte.
  • Latour, B. (2004). Why Has Critique Run Out of Steam? From Matters of Fact to Matters of Concern. Critical Inquiry, 30(2), 225–248. https://doi.org/10.1086/421123.
  • Latour, B. (2005). Reassembling the Social. An Introduction to Actor-Network-Theory. Oxford University Press.
  • Latour, B. (2006). Des sujets récalcitrants. W Chroniques d’un amateur de sciences (s. 187–189). Presses des Mines. (Pierwotnie opublikowane w 1997 r.).
  • Latour, B. (2012). Enquête sur les modes d’existence. Une anthropologie des modernes. Éditons La Découverte.
  • MacAskill, W. (2022). What We Owe the Future: A Million-Year View. Oneworld Publications.
  • Marder, M. (2026). Of Joints and Other Articulations: The Futures of Arthrosophy. Northwestern University Press.
  • Mitek-Dziemba, A. (2019). Kosmopolityzm jako praktyka międzygatunkowa. Parę uwag o gościnności nieantropocentrycznej. Etyka, 58(1), 76–96.
  • Milstein, C. (2010). Anarchism and its Aspirations. AK Press.
  • Morizot, B. (2019). Les diplomates: cohabiter avec les loups sur une autre carte du vivant. Wildproject.
  • Morizot, B. (2020). Manières d’être vivant: enquêtes sur la vie à travers nous. Actes Sud.
  • Rautio, P. (2013). Being Nature: Interspecies Articulation as a Species-Specific Practice of Relating to Environment. Environmental Education Research, 19(4), 445–457. https://doi.org/10.1080/13504622.2012.700698.
  • Rose, D. B. (2012). Cosmopolitics: The Kiss of Life. New Formations, 76, 101–13. https://doi.org/10.3898/NEWF.76.07.2012.
  • Savransky, M. (2014). Of Recalcitrant Subjects. Culture, Theory & Critique, 55(1), 96–113. https://doi.org/10.1080/14735784.2013.821767.
  • Seneka. (1961). Listy moralne do Lucyliusza, (W. Kornatowski, Tłum.). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
  • Simondon, G. (1989). L’Individuation psychique et collective: à la lumière des notions de forme, information, potentiel et métastabilité. Aubier. (Pierwotnie opublikowane w 1964 r.).
  • Spivak, G. C. (2003). Death of a Discipline. Columbia University Press.
  • Stengers, I. (1993). L’Invention des sciences modernes, Éditions La Découverte.
  • Stengers, I. (2005). The Cosmopolitical Proposal. W B. Latour & P. Weibel (Red.), Making Things Public: Atmospheres of Democracy (s. 994–1003). MIT Press.
  • Stengers, I. (2010). Cosmopolitics I (R. Bononno, Tłum.). University of Minnesota Press.
  • Stengers, I. (2011). Cosmopolitics II (R. Bononno, Tłum.). University of Minnesota Press.
  • Van Dooren, T. & Rose, D. B. (2016). Lively Ethnography: Storying Animist Worlds. Environmental Humanities, 8(1), 77–96. https://doi.org/10.1215/22011919-3527731.
  • Viveiros de Castro, E. (2015). The Relative Native. Essays on Indigenous Conceptual Worlds. Hau Books.
  • Viveiros de Castro, E. (2017). Cannibal Metaphysics. For a Post-Structural Anthropology (P. Skafish, Tłum. i Red.). University of Minnesota Press.
  • Von Uexküll, J. (2014). Umwelt und Innenwelt der Tiere. Springer Spektrum. (Pierwotnie opublikowane w 1909 r.).

Downloads

Download data is not yet available.