Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki
KiS baner

Tom 70 Nr 1 (2026): Metoda biograficzna w naukach społecznych

Artykuły i rozprawy

Kłopoty z autoetnografią. Pomiędzy metodą, techniką a sobąpisaniem

DOI: https://doi.org/10.35757/KiS.2026.70.1.6
Przesłane: 22 maja 2025
Opublikowane: 26 marca 2026

Abstrakt

Artykuł poświęcony jest autoetnografii jako wypadkowej kilku procesów, które możemy obserwować od jakiegoś czasu w naukach społecznych. Pierwszym z nich jest zwrot ku emocjom, drugim — autorefleksyjność procesu badawczego wraz z uznaniem, że niemożliwe jest odseparowanie badacza od jego przeżyć z badań. Wiąże się to z postmodernistyczną niewiarą co do eksplikacyjnej możliwości wielkich narracji i generalizacji twierdzeń naukowych. Postmodernizm nie tylko przyniósł ze sobą nowe sposoby interpretowania rzeczywistości, ale także wprowadził twórczy ferment w obszarze metodologii i badań empirycznych. Za jego sprawą pojawiły się metodologiczny pluralizm i otwarcie na zróżnicowane formy poznania, takie jak etnografia, autoetnografia, studia przypadków, analizy dyskursu, z pełną świadomością ich ograniczeń, lokalności i kontekstowości. Etnografia performatywna oparta na sztuce (art-based research), wykorzystująca takie przekazy jak poezja, obrazy, instalacje artystyczne, etnodramy, czy autoetnografia to tylko nieliczne przykłady aktywności badawczej wciąż wywołujące opór w środowisku scjentystycznie zorientowanych badaczy.

Bibliografia

  • Adams Tony E., Herrmann Andrew, 2023, Good Autoethnography. „Journal of Autoethnography”, 4(1), s. 1–9.
  • Adams Tony E., Holman Jones, Ellis Carolyn, 2015, Autoethnography: Understanding Qualitative Research, Oxford University Press, Oxford.
  • Adler Patricia, Adler Peter, 1994, Observational Techniques, w: Norman Denzin, Yvonna S. Lincoln (red.), Handbook of Qualitative Research, Sage, Thousand Oaks, s. 377–392.
  • Anderson Leon, 2014, Autoetnografia analityczna, tłum. Maja Brzozowska-Brywczyńska, „Przegląd Socjologii Jakościowej”, 10(3), s. 144–166.
  • Bal Mieke, 2012, Wędrujące pojęcia w naukach humanistycznych: krótki przewodnik, tłum. Marta Bucholc, Narodowe Centrum Nauki, Warszawa.
  • Barthes Roland, 1997, Przyjemność tekstu, tłum. Ariadna Lewańska, Wydawnictwo KR, Warszawa.
  • Beck Ulrich, 2001, Zombie Categories: Interview with Ulrich Beck, w: Ulrich Beck, Elisabeth Beck-Gernsheim (red.), Individualization: Institutionalized Individualism and Its Social and Political Consequences, Sage, London, s. 202–213.
  • Bochner Arthur P., 2009, Communication’s Calling. The Importance of What We Care about Presidential Address, National Communication Association, Chicago, „Spectra”, 45, s. 14–29.
  • Burszta Wojciech, 2013, Życie jako forma badania. Przypadek Paula Ricoeura, w: Uwagi w kwestii poznania. Księga Jubileuszowa prof. Adama Palucha, Jacek Bardan, Konrad Górny (red.), Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej, Kolbuszowa–Wrocław.
  • Byczkowska-Owczarek Dominika, 2014, Zastosowanie autoetnografii analitycznej w badaniu społecznych aspektów doświadczania choroby, „Przegląd Socjologii Jakościowej”, 10(3), s. 184–201.
  • Ciechowska Magdalena, Szymańska Maria (red.), 2024, Autoetnografia w praktyce pedagogicznej. Wybrane przykłady konstruowania tożsamości, Ignatianum, Kraków.
  • Cooley Charles Horton, 1909, Social Organization: A Study of the Larger Mind, Charles Scribner’s Sons, New York.
  • Crawford Lyall, 1996, Personal Ethnography, „Communications Monographs”, 63, s. 158–170.
  • Czapliński Przemysław, 2023, Wszechstronna osobność, „Teksty Drugie”, 1, s. 7–18.
  • Darmach Krystian, 2017, Autoetnografia 2.0, „Kultura i Społeczeństwo”, 61(3), s. 87–101.
  • Davies Charlotte A., 1999, Reflexive Ethnography. A Guide to Research Selves and Others, Routledge, London.
  • Denzin Norman K., 1989, Interpretive Biography, Sage, London.
  • Denzin Norman K., Giardina Michael D., 2009, Introduction, w: Norman K. Denzin, Michael D. Giardina, Qualitative Inquiry and Social Justice: Toward a Politics of Hope, Left Coast Press, Walnut Creek, Cal.
  • Dilthey Wilhelm, 1987, O istocie filozofii oraz inne pisma, tłum. Elżbieta Paczkowska-Łagowska, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
  • Ellis Carolyn, 2004, The Ethnographic I: A Methodological Novel about Autoethnography, AltaMira Press, Walnut Creek.
  • Ellis Carolyn, 2009, Autoethnography as a Method (review), „Biography”, 32(2), s. 360–363.
  • Ellis Carolyn, Adams Tony E., Bochner Arthur P., 2011, Autoethnography: An Overview, „Forum: Qualitative Social Research”, 12, s. 1–18.
  • Ellis Carolyn, Bochner Arthur P., 2000, Autoethnography, Personal Narrative, Reflexivity: Researcher as Subject w: Norman K. Denzin, Yvonna S. Lincoln (red.), Handbook of Qualitative Research, Sage, Thousand Oaks, CA, s. 733–768.
  • Ellis Carolyn, Bochner Arthur P., Denzin Norman K., Lincoln Yvonna, Morse Janice, Pelias Roland, Richardson Larhonda, 2008, Talking and Thinking About Qualitative Research, „Qualitative Inquiry”, 14(2), s. 265–266.
  • Foster Kim, McAllister Margaret, O’Brien Louise, 2005, Coming to Autoethnography: A Mental Health Nurse’s Experience, „International Journal of Qualitative Methods”, 4(4), s. 1–15.
  • Foucault Michel, 1999, Sobąpisanie, w: Michel Foucault, Powiedziane, napisane. Szaleństwo i literatura, wyb. i oprac. Tadeusz Komendant, tłum. Bogdan Banasiak, Aletheia, Warszawa.
  • Friedan Betty, 1993, The Fountain Age, Simon & Schuster, New York.
  • Gadamer Hans-Georg, 2004, Prawda i metoda, tłum. Bogdan Baran, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
  • Gajewska Magdalena, Sobczak Krzysztof, 2009, Edukacja filozoficzna — ścieżka edukacyjna, Operon, Gdynia.
  • Geertz Clifford, 2000, Dzieło i życie. Antropolog jako autor, tłum. Ewa Dżurak, Sławomir Sikora, Wydawnictwo KR, Warszawa.
  • Geertz Clifford, 2005, Zmącone gatunki. Nowa formuła myśli społecznej, w: Clifford Geertz, Wiedza lokalna. Dalsze eseje z zakresu antropologii interpretatywnej, tłum. Dorota Wolska, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
  • Gomóła Anna, 2023, Trzeba bronić lokalności. Próba autoetnografii, „Teksty Drugie”, 1, s. 59–74.
  • Gouldner Alvin, 2010, Kryzys zachodniej socjologii, tłum. Paweł Tomanek, Nomos, Kraków.
  • Grant Alec, 2025, Resisting Cultural Narrative Entrapment in Autoethnography, Routledge, London.
  • Herman Nancy, Reynolds Larry, 1995, Symbolic Interaction. An Introduction to Social Psychology, General Hall, New York.
  • Holman Jones Stacy, 2009, Autoetnografia. Polityka tego, co osobiste, tłum. Maja Brzozowska-Brywczyńska, w: Norman K. Denzin, Yvonna S. Lincoln (red.), Metody badań jakościowych, t. 2, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
  • Kafar Marcin, 2011, Wprowadzenie, w: Marcin Kafar (red.), Biografie naukowe. Perspektywa transdyscyplinarna, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 7–11.
  • Kafar Marcin, 2014, Wokół humanizacji nauki — znaki, tropy, konteksty, „Przegląd Socjologii Jakościowej”, 10(3), s. 16–31.
  • Kafar Marcin, 2024, W stronę upodmiotawiania twórczości naukowej — przypadek auto/biografii, „Er(r)go”, 48 (1), s. 99–118.
  • Kafar Marcin, Kacperczyk Anna (red.), 2020, Autoetnograficzne „przybliżenia” i „oddalenia”. O autoetnografii w Polsce, Uniwersytet Łódzki, Łódź.
  • Kalinowska Katarzyna, 2017, O autoetnografii dotknięć, zranień i odkształceń, „Kultura i Społeczeństwo”, 61(3), s. 10–30.
  • Kaufmann Jean-Claude, 2010, Wywiad rozumiejący, tłum. Alina Kapciak, Oficyna Naukowa, Warszawa.
  • Kępa Ewa, 2012a, Autoetnografia — metoda dla odważnych?, w: Katarzyna Citko, Marzanna Morozewicz (red.), Autobiografizm w kulturze współczesnej, Trans Humana, Białystok, s. 109–121.
  • Kępa Ewa, 2012b, Historie wydobyte z cienia. Autobiograficzne relacje starszych kobiet, Universitas, Kraków.
  • Kola Adam F., 2008, Tyfus, wszy, klatki, karmiciele i II wojna światowa, w: Jacek Kowalewski, Wojciech Piasek, Marta Śliwa (red.), Rzeczy i ludzie: humanistyka wobec materialności, Instytut Filozofii Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn.
  • Kossakowski Radosław, 2014, Medytacja i futbolowa gorączka. O potencjale, ograniczeniach i domknięciach autoetnografii, „Przeglad Socjologii Jakościowej”, 10(3), s. 96–12.
  • Kuryluk Ewa, 2009, Kangór z kamerą 1959–2009, Wydawnictwo Literackie, Kraków.
  • Laar Amos, 2014, Researcher Vulnerability: An Overlooked Issue in Vulnerability Discourses, „Scientific Research and Essays”, 9(16), s. 737–743.
  • Lejeune Philipe, 1975, Pakt autobiograficzny, „Teksty. Teoria literatury, krytyka, interpretacja”, 5, s. 31–49.
  • Lejeune Philipe, 1989, On Autobiography, University of Minnesota Press, Minneapolis.
  • Lofland John, 1971, Analyzing Social Settings. A Guide to Qualitative Observation and Analysis, Wadsworth, Belmont, CA.
  • Lyotard Jean-François, 1997, Kondycja ponowoczesna, „Sztuka i Filozofia”, 13, s. 25–35.
  • Mc Cormack David, O’Neill Jerry, Ryan Marry B., Walsh Tony, 2020, Autoethnography in, and as, Adult Education, w: Bernie Grummel, Fergal Finnegan (red.), Doing Critical and Creative Research in Adult Education, Brill, Leiden–Boston, s. 73–85.
  • Mazur Maciej, 2023, Sobąprzepisywanie. Między wydaniami „Wiedeńskiej apokalipsy” i „Podróży do granic sztuki” Ewy Kuryluk, „Teksty Drugie”, 4, s. 324–431.
  • Mokrzycki Edmund, 1971, Założenia socjologii humanistycznej, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
  • Ossowski Stanisław, 2001, O osobliwościach nauk społecznych, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
  • Rakowski Tomasz, 2023, Jak (nie) pisać za dużo? Założenia sprzeciwu wobec późnokapitalistycznej akademii a genealogie pisarstwa antropologicznego, „Teksty Drugie”, 1, s. 43–58.
  • Reed-Danahay Deborah (red.), 1997, Auto/Ethnography: Rewriting the Self and the Social, Oxford, Berg, New York.
  • Richardson Laurel, 2001, Getting Personal. Writing Stories, „International Journal of Qualitative Studies in Education”, 14(1).
  • Richardson Laurel, Adams St. Pierre Elizabeth, 2009, Pisanie jako metoda badawcza, w: Norman K. Denzin, Yvonna S. Lincoln (red.), Metody badań jakościowych, tłum. Marta Sałkowska, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, t. 2, s. 457–482.
  • Sendyka Roma, 2015, Od kultury «ja» do kultury «siebie». O zwrotnych formach w projektach tożsamościowych, Universitas, Kraków.
  • Songin-Mokrzan Marta, 2017, Rola autoetnografii w procesie wytwarzania wiedzy antropologicznej, „Kultura i Społeczeństwo”, 61(3), s. 53–66.
  • Szczepański Jan, 1984, Sprawy ludzkie, Czytelnik, Warszawa.
  • Tedlock Barbara, 2009, Obserwowanie uczestnictwa i narodziny etnografii publicznej, w: Norman K. Denzin, Yvonne S. Lincoln (red.), Metody badań jakościowych, tłum. Filip Rogalski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, t. 1, s. 655–675.
  • Van Maanen John, 1988, Tales of the Field. On Writing Ethnography, University of Chicago Press, Chicago.
  • Wagner Roy, 2003, Wynalezienie kultury, w: Marian Kempny, Ewa Nowicka (red.), Badanie kultury. Elementy teorii antropologicznej, tłum. Anna Malewska-Szałygin, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, s. 59–72.
  • Wejland Andrzej, 2011, Horyzont — nawrócenie — narracja. Tożsamość i obcość w naukowym świecie humanistów, w: Marcin Kafar (red.), Biografie naukowe. Perspektywa transdyscyplinarna, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 15–36.
  • Wyatt Jonathan, 2006, Psychic Distance, Consent, and Other Ethical Issues: Reflections on the Writing of “A Gentle Going?”, „Qualitative Inquiry”, 12, s. 813–818.
  • Zawojski Piotr, 2000, Ponowoczesny anarchizm poznawczy a badanie kultury audiowizualnej, w: Robert Mrózek (red.), Kultura, Język, Edukacja, t. 3, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice.
  • Znaniecki Florian, 2009, Metoda socjologii, tłum. Elżbieta Hałas, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
  • Zola Kenneth, 1982, Missing Pieces: A Chronicle of Living with a Disability, Temple University Press, Philadelphia.
  • Żychniewicz Karolina, 2017, Art&science. Autoetnografia artystki realizującej projekty w laboratoriach biologicznych, „Kultura i Społeczeństwo”, 61(3), s. 103–126.

Downloads

Download data is not yet available.