Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki
KiS baner

Tom 70 Nr 1 (2026): Metoda biograficzna w naukach społecznych

Artykuły i rozprawy

Kłopoty z autoetnografią. Pomiędzy metodą, techniką a sobąpisaniem

DOI: https://doi.org/10.35757/KiS.2026.70.1.6
Przesłane: 22 maja 2025
Opublikowane: 26 marca 2026

Abstrakt

Artykuł poświęcony jest autoetnografii jako wypadkowej kilku procesów, które możemy obserwować od jakiegoś czasu w naukach społecznych. Pierwszym z nich jest zwrot ku emocjom, drugim — autorefleksyjność procesu badawczego wraz z uznaniem, że niemożliwe jest odseparowanie badacza od jego przeżyć z badań. Wiąże się to z postmodernistyczną niewiarą co do eksplikacyjnej możliwości wielkich narracji i generalizacji twierdzeń naukowych. Postmodernizm nie tylko przyniósł ze sobą nowe sposoby interpretowania rzeczywistości, ale także wprowadził twórczy ferment w obszarze metodologii i badań empirycznych. Za jego sprawą pojawiły się metodologiczny pluralizm i otwarcie na zróżnicowane formy poznania, takie jak etnografia, autoetnografia, studia przypadków, analizy dyskursu, z pełną świadomością ich ograniczeń, lokalności i kontekstowości. Etnografia performatywna oparta na sztuce (art-based research), wykorzystująca takie przekazy jak poezja, obrazy, instalacje artystyczne, etnodramy, czy autoetnografia to tylko nieliczne przykłady aktywności badawczej wciąż wywołujące opór w środowisku scjentystycznie zorientowanych badaczy.

Bibliografia

  • Adams Tony E., Holman Jones, Ellis Carolyn. 2015. Autoetnography: Understanding Qualitative Research, Oxford University Press, Oxford.
  • Adler Patricia, Adler Peter. 1994. Observational Techniques, w: Norman Denzin, Yvonna S. Lincoln eds. Handbook of Qualitative Research, Thousand Oaks: Sage, s. 377-392.
  • Anderson Leon. 2014. Autoetnografia analityczna, tłum. Maja Brzozowska-Brywczyńska, „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. 10, nr 3, s. 144–166.
  • Atkinson Paul A., Coffey Amanda, Delamont Sara. 1999. Ethnography: Post, Past, and Present. „Journal of Contemporary Ethnography”, vol. 28, s. 460–471.
  • Bachelard Gaston. 2000. Filozofia, która mówi nie. Esej o filozofii nowego ducha w nauce, Gdańsk.
  • Bal Mieke. 2012. Wędrujące pojęcia w naukach humanistycznych: krótki przewodnik, przeł. Marta Bucholc, Warszawa: Narodowe Centrum Nauki.
  • Barthes Roland. 1997. Przyjemność tekstu. przeł. Ariadna Lewańska, Warszawa: Wydawnictwo, KR.
  • Beck Urlich. 2001. Zombie Categories: Interview with Ulrich Beck, w: Individualization: Institutionalized Individualism and its Social and Political Consequences, red. Urlich Beck i Elisabeth Beck-Gernsheim, London: SAGE Publications, s. 202-213.
  • Berger Leigh. 2001. Inside Out: Narrative Autoetnography as a Path Toward Rapport, „Qualitative Inquiry”, vol. 7, s. 504-518.
  • Berry Keith. 2006. Implicated Audience Members Seeks Understanding: Reexamining the «Gift» of Autoetnography, „International Journal of Qualitative Methods”, vol. 5, no. 3, s. 94-108.
  • Bielcka-Prus, Joanna. 2014. Po co nam autoetnografia? Krytyczna analiza autoetnografii jako metody badawczej, „Przegląd Socjologii Jakościowej”, nr 3, s. 76-95.
  • Bochner Arthur P. 2009. Communication’s Calling. The Importance of What We Care About, Presidental address, National Communication Association, Chicago, „Spectra”, no. 45, s. 14-29.
  • Burszta Wojciech. 2016. Preteksty. Gdańsk: Wydawnictwo Naukowe Katedra.
  • Burszta Wojciech. 2013. Życie jako forma badania. Przypadek Paula Ricoeura, w: Uwagi w kwestii poznania. Księga Jubileuszowa prof. Adama Palucha. Kolbuszowa, red. Jacek Bardan, Konrad Górny, Wrocław: Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej.
  • Byczkowska-Owczarek Dominika. 2014. Zastosowanie autoetnografii analitycznej w badaniu społecznych aspektów doświadczania choroby. „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. 10, nr 3, s. 184–201.
  • Cooley Charles. 1909. Social Organization: A study of the larger mind. New York: Charles Scribner’s Sons.
  • Crawford Lyall. 1996. Personal Ethnography, „Communications Monographs”, vol. 63, s. 158-170.
  • Czapliński Przemysław. 2023. Wszechstronna osobność, „Teksty Drugie”, nr 1, s. 7-18.
  • Davenport Lisa A., Hall Joanne M. 2011. To Cry or Not to Cry. Analyzing the Dimensions of Professional Vulnerability, „Journal of Holistic Nursing”, 29 (3), s. 180–188.
  • Davies Charlotte A. 1999. Reflexive Ethnography. A Guide to Research Selves and Others. London: Routledge.
  • Denzin Norman K. 1989. Interpretatice Biography. Sage: London.
  • Denzin Norman K., Giardina, N.K. 2009. Introduction, w: Qualitative Inquiry and Social Justice: Toward a Politics of Hope, red. N.K. Denzin, M.D. Giardina, Walnut Creek, California.
  • Dilthey, Wilhelm. 1987. O istocie filozofii oraz inne pisma. Tłum. Elżbieta Paczkowska-Łagowska, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
  • Ellis Carolyn, Adams Tony E., Bochner Arthur P. 2011. Autoethnography: An Overview. „Forum: Qualitative Social Rese-arch”, vol. 12, s. 1–18.
  • Ellis Carolyn, Bochner Arthur P. 2000. Autoethnography, Personal Narrative, Reflexivity: Researcher as Subject w: N. K. Denzin, Y. S. Lincoln, eds., Handbook of Qualitative Research (2nd ed.). Thousand Oaks, CA: Sage, s. 733–768.
  • Ellis Carolyn. 2004. The Ethnographic I: A Methodological Novel About Autoethnography. Walnut Creek: AltaMira Press.
  • Fabietti Ubo. 2012. Errancy in Ethnography and Theory: On the Meaning and Role of ‘Discovery’ in Anthropological Research, in: H. Hazan, E. Hertzog (eds). Serendipity in Anthropological Research. The Nomadic Turn, s. 15-30.
  • Feyerabend Paul. 1983. Dlaczego niektórzy współcześni filozofowie nauki są dużo gorzej wykształceni niż ich poprzednicy: uwagi o Erneście Machu, jego zwolennikach i krytykach, przeł. S. Magala, „Literatura na Świecie”, nr 10.
  • Feyerabend Paul. 1979. Jak być dobrym empirystą, PWN, Warszawa.
  • Feyerabend Paul. 1996. Przeciw metodzie, Wrocław, Wydawnictwo Siedmioróg.
  • Foster Kim, McAllister Margaret, O’Brien Louise. 2005. Coming to Autoethnography: A Mental Health Nurse’s Experience. „International Journal of Qualitative Methods”, vol. 4, no. 4, s. 1–15.
  • Foucault Michael. 1999. Sobąpisanie, w: Powiedziane, napisane. Szaleństwo i literatura, wybór i oprac. T. Komendant, Warszawa, Aletheia.
  • Gadamer Hans-Georg. 2004. Prawda i metoda. Tłum. B. Baran. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
  • Gałęziowski Jakub. 2020. When a Historian Meets Vulnerability. Methodological and Ethical Aspects of Research on Sensitive Topics and with People Affected by Difficult Experiences, „Rocznik Antropologii Historii”, X(13), s. 169–189.
  • Geertz Clifford. 2000. Dzieło i życie. Antropolog jako autor. Przełożyli Ewa Dżurak, Sławomir Sikora. Warszawa: Wydawnictwo KR.
  • Geertz Clifford. 2005. Zmącone gatunki. Nowa formuła myśli społecznej. w: tegoż, Wiedza lokalna. Dalsze eseje z zakresu antropologii interpretatywnej, tłum. Dorota Wolska, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
  • Golczyńska-Grondas Agnieszka, Waniek Katarzyna. 2022. Superwizja w jakościowych badaniach społecznych. O radzeniu sobie z trudnymi emocjami badających i badanych, „Przegląd Socjologii Jakościowej”, 18(4), s. 6-33.
  • Gomóła Anna. 2023. Trzeba bronić lokalności. Próba autoetnografii, „Teksty Drugie”, nr1, s. 59-74.
  • Gouldner Alvin. 2010. Kryzys zachodniej socjologii. Przeł. Paweł Tomanek, Kraków: Zakład Wydawniczy «Nomos».
  • Herman Nancy, Reynolds Larry. 1995. Symbolic Interaction. An Introduction to Social Psychology. New York: General Hall.
  • Holman Jones Stacy. 2009. Autoetnografia. Polityka tego, co osobiste, tłum. Maja Brzozowska-Brywczyńska, w: Norman K. Denzin, Yvonna S. Lincoln (red.), Metody badań jakościowych, t. 2, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
  • Ingold Tim. 2014. That’s Enough About Ethnographic Theory, vol. 4, no. 1, s. 383-395.
  • Kacperczyk Anna. 2014. Autoetnografia – technika, metoda, czy nowy paradygmat? O metodologicznym statusie autoetnografii, „Przegląd Socjologii Jakościowej”, nr 3.
  • Kafar Marcin. 2014. Wokół humanizacji nauki – znaki, tropy, konteksty, „Przegląd Socjologii Jakościowej”, nr 3.
  • Kafar Marcin. 2011. Wprowadzenie. W: tenże red. (red.) Biografie naukowe. Perspektywa transdyscyplinarna, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 7-11.
  • Kafar Marcin. 2024. W stronę upodmiotawiania twórczości naukowej – przypadek auto/biografii, „Er(r)go”, 48 (1), s. 99-118.
  • Kaniowska Katarzyna. 2007. Leiris i etnografia, „Konteksty. Polska Sztuka Ludowa”, nr 3-4, s. 270-273.
  • Kilian Krzysztof. 2014. Poglądy filozoficzne Paula Karla Feyerabenda, cz. 1., Program Metodologiczny, Zielona Góra.
  • Kola, Adam F. 2008. Tyfus, wszy, klatki, karmiciele i II wojna światowa. Rzeczy i ludzie. Humanistyka wobec materialności, red. Jacek Kowalewski, Wojciech Piasek, Marta Śliwa, Olsztyn.
  • Koppman Sharon, Cain Cindy L., Leahey Erin. 2015. The Joy of Science: Disciplinary Diversity in Emotional Accounts, „Science, Technology & Human Values”, 40 (1), s. 30-70.
  • Kossakowski Radosław. 2014. Medytacja i futbolowa gorączka. O potencjale, ograniczeniach i domknięciach autoetnografii. „Przeglad Socjologii Jakościowej”, t. 10, nr 3, s. 96–12.
  • Kubinowski Dariusz. 2010. Naukowa eksterminacja humanistów. w: M. Jaworska-Witkowska i L. Witkowski (red.). Pedagogika i zarządzanie edukacją i rozwojem. W perspektywie troski o uniwersytet i kulturę humanistyczną. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
  • Kuryluk, Ewa. 2009. Kangór z kamerą 1959-2009, Kraków: Wydawnictwo Literackie.
  • Laar Amos. 2014. Researcher Vulnerability: An Overlooked Issue in Vulnerability Discourses. „Scientific Research and Essays”, 9 (16), s. 737–743.
  • Lejeune Philipe. 1975. Pakt autobiograficzny, „Teksty. Teoria literatury, krytyka, interpretacja”, nr 5, s. 31-49.
  • Lejeune Philipe. 1989. On Autobiography. Minneaplois: University of Minnesota Press.
  • Lofland John. 1971. Analyzing Social Settings. A Guide to Qualitative Observation and Analysis. Belmont, CA: Wadsworth.
  • Lyotard Jean-François. 1997. Kondycja ponowoczesna, „Sztuka i Filozofia”, 13, s. 25-35.
  • Mazur Maciej. 2023. Sobąprzepisywanie. Między wydaniami Wiedeńskiej apokalipsy i Podróży do granic sztuki Ewy Kuryluk, „Teksty Drugie”, nr 4, s. 324-431.
  • Mc Cormack David, O’Neill Jerry, Ryan Marry B., Walsh Tony. 2020. Autoetnography in, and as, Adult Education, w: B. Grummel, F. Finnegan, Brill (ed.) Doing Critical and Creative Research in Adult Education.
  • Mokrzycki Edmund. 1971. Założenia socjologii humanistycznej, Warszawa: PWN.
  • Reed-Danahay Deborah. ed. 1997. Auto/Etnography: Rewriting the Self and the Social. Oxford, New York: Berg.
  • Richardson Laurel. 2001. Getting Personal. Writing Stories, „International Journal of Qualitative Studies in Education”, 14, no 1.
  • Richardson Laurel, St. Pierre Elizabeth Adams. 2010. Pisanie jako metoda badawcza, w: Norman K. Denzin, Yvonna S. Lincoln, red., Metody badań jakościowych, t. 2., przeł. Marta Sałkowska . Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 457–482.
  • Sady Wojciech. 1996. Cztery wielkie nurty metodologii nauki XX wieku, „Filozofia Nauki”, nr 2(14).
  • Sendyka Roma. 2015. Od kultury «ja» do kultury «siebie». O zwrotnych formach w projektach tożsamościowych, Kraków: Universitas.
  • Skarga Barbara. 2007. Człowiek to nie jest piękne zwierzę, Kraków: Znak.
  • Szczepański Jan. 1984. Sprawy ludzkie, Warszawa: Czytelnik.
  • Tedlock Barbara. 2009. Obserwowanie uczestnictwa i narodziny etnografii publicznej, w: Norman K. Denzin, Yvonne S. Lincoln red. Metody badań jakościowych, t. 1, Przeł. Filip Rogalski, Warszawa: PWN, s. 655-675.
  • Tokarska-Bakir Joanna. 2004. Rzeczy mgliste. Eseje i studia, Pogranicze, Sejny.
  • Van Maanen John. 1988. Tales of the Field. On Writing Etnography. Chicago: University of Chicago Press.
  • Wagner Roy. 2003. Wynalezienie kultury, w: Marian Kempny, Ewa Nowicka, red., Badanie kultury. Elementy teorii antropologicznej. Przełożyła Anna Malewska-Szałygin, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 59–72.
  • Waters Lindsay. 2009. Zmierzch wiedzy. Przemiany uniwersytetu a rynek publikacji naukowych, przeł. T. Bilczewski, Kraków: Wydawnictwo Homini.
  • Wejland Andrzej. 2011. Horyzont – nawrócenie – narracja. Tożsamość i obcość w naukowym świecie humanistów, w: Marcin Kafar (red.) Biografie naukowe. Perspektywa transdyscyplinarna, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 15-36.
  • Woods Angela. 2021. Więcej niż rany. Nowe spojrzenie na narracyjność, chorobę i ucieleśnione doświadczenie siebie, „Teksty Drugie”, 1.
  • Wyatt Jonathan. 2006. Psychic Distance, Consent, and Other Ethical Issues: Reflections on the Writing of “A Gentle Going?” „Qualitative Inquiry”, vol. 12, s. 813–818.
  • Zawistowicz-Adamska Kazimiera. 1948. Społeczność wiejska. Doświadczenia i rozważania z badań w Zaborowie, Łódź: Polski Instytut Służby Społecznej.
  • Zawojski Piotr. 2000. Ponowoczesny anarchizm poznawczy a badanie kultury audiowizualnej, w: R. Mrózek (red.) Kultura, Język, Edukacja., T. 3, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
  • Zola Kenneth. 1982. Missing Pieces: A Chronicle of Living with a Disability. Philadelphia: Temple University Press.

Downloads

Download data is not yet available.