Tom 70 Nr 2 (2026): Nowe wrażliwości antropologii
Artykuły i rozprawy
Przyciągnąć zwykłością? Wyobrażenia rozwoju „zwyczajnych miast” na przykładzie Elbląga, Koszalina i Słupska
Abstrakt
Artykuł zawiera analizę narracji dotyczących rozwoju i przyszłości trzech średnich miast Polski Północnej — Elbląga, Koszalina i Słupska — ujmowanych jako przykłady „zwyczajnych miast”. Punktem wyjścia jest antropologiczna perspektywa poznawcza ukierunkowana na wydobywanie różnorodnych głosów dotyczących sposobów rozumienia rozwoju formułowanych poza dominującymi dyskursami eksperckimi i planistycznymi. Analiza oparta jest na jakościowych wywiadach z tzw. lokalnymi narratorami tworzącymi obraz miasta oraz, dopełniająco, na materiałach zastanych. Koncentruje się na lokalnych uwarunkowaniach, które łączą badane miasta: powojenna geneza, położenie na Ziemiach Zachodnich i Północnych, doświadczenie peryferyjności, depopulacja oraz utrata statusu miast wojewódzkich. Szczególne znaczenie przypisano pamięci społecznej i temporalności obrazów miast, w tym nawiązaniom do przeszłości w wyobrażeniach przyszłości. Wyniki pokazują, że obrazy rozwoju mają charakter ambiwalentny i nielinearny. Obok wyraźnie obecnych narracji wzrostu pojawiają się odmienne sposoby myślenia o przyszłości, akcentujące ciągłość, ograniczenia i lokalną specyfikę. Uważne uchwycenie tych perspektyw pozwala lepiej zrozumieć, w jaki sposób miasta średnie negocjują sens rozwoju w warunkach strukturalnych podobieństw i lokalnej specyfiki.
Bibliografia
- Amin Ash, Graham Stephen, 1997, The Ordinary City, „Transactions of the Institute of British Geographers. New Series”, 22(49), s. 411–429.
DOI: https://doi.org/10.1111/j.0020-2754.1997.00411.x
- Bachórz Agata, 2020, Jaka tradycja i jaki rozwój? Krytycznie o lokalnych antynomiach, złudzeniach i potencjałach, w: Agata Bachórz, Cezary Obracht-Prondzyński (red.), Tradycja dla rozwoju? Instytucje — tożsamość — zmiany kulturowe w społecznościach lokalnych na przykładzie Pomorza, Instytut Kaszubski, Nadbałtyckie Centrum Kultury, Gdańsk, s. 225–249.
- Bierwiaczonek Krzysztof, Nawrocki Tomasz, 2019, Gliwickie narracje tożsamościowe, w: Przemysław Kisiel, Anna Urbaniak, Katarzyna Warmińska-Zygmunt (red.), Miasto, ekonomia, kultura, Scholar, Warszawa, s. 107–120.
- Bocheński Tadeusz, 2025, Elbląg jako ośrodek przemysłowo-portowy, „Prace Komisji Geografii Przemysłu Polskiego Towarzystwa Geograficznego”, 39(2), s. 103–123.
DOI: https://doi.org/10.24917/20801653.392.5
- Ciechorska-Kulesza Karolina, 2016, Tożsamość a przestrzeń w warunkach niestabilnych granic. Przypadek byłego województwa elbląskiego, Instytut Kaszubski, Gdańsk.
- Ciechorska-Kulesza Karolina, 2024, Wokół retrowersji i jakości życia. Dziedzictwo odbudowanego miasta w nowych kontekstach na przykładzie Elbląga, „Kultura i Społeczeństwo”, 68(1), s. 217–241.
DOI: https://doi.org/10.35757/KiS.2024.68.1.10
- Czaja Dariusz, 2013, Znaki szczególne. Antropologia jako ćwiczenie duchowe, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
- Dej Magdalena (red.), 2016, Raport o stanie polskich miast 2016. Rozwój gospodarczy, Instytut Rozwoju Miast, Kraków.
- Gemmiti Roberta, 2019, Ordinary Cities, w: Anthony M. Orum (red.), The Wiley-Blackwell Encyclopedia of Urban and Regional Studies, John Wiley & Sons (https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9781118568446.eurs0228)
DOI: https://doi.org/10.1002/9781118568446.eurs0228
- Goszczyński Wojciech, Knieć Wojciech, Czachowski Hubert, 2015, Lokalne horyzonty zdarzeń. Lokalność i kapitał społeczny w kulturze (nie)ufności na przykładzie wsi kujawsko-pomorskiej, Muzeum Etnograficzne im. Marii Znamierowskiej-Prüfferowej, Toruń.
- Helak Monika, 2019, Europolis. Miasta dla młodych, Polska Fundacja im. Roberta Schumana, Warszawa.
- Hollander Justin B., 2018, An Ordinary City. Planning for Growth and Decline in New Bedford, Massachusetts, Palgrave Macmillan, London.
- Jacyno Małgorzata, 2020, Region: potencjał, szanse i zagrożenia w czasie przejścia, w: Karolina Ciechorska-Kulesza (red.), Kultura — tradycja — rozwój. Perspektywy — konteksty — działania, Instytut Kaszubski, Nadbałtyckie Centrum Kultury, Gdańsk, s. 19–29.
- Jacyno Małgorzata, Kukołowicz Tomasz, Lewicki Mikołaj (red.), 2018, Kultura na peryferiach, Narodowe Centrum Kultury, Warszawa.
- Kallis Giorgos, Paulson Susan, 2022, Degrowth but, where?, „ARQ”, nr 111, s. 151–153. (https://www.scielo.cl/pdf/arq/n111/en 0717-6996-arq-111-150.pdf [dostęp: 11.07. 2025]).
- Kallis Giorgos, Paulson Susan, D’Alisa Giacomo, Demaria Federico, 2020, The Case for Degrowth, Polity Press, Cambridge, MA.
- Knieć Wojciech, 2020, Rozwój, kultura i badania, w: Karolina Ciechorska-Kulesza (red.), Kultura — tradycja — rozwój. Perspektywy — konteksty — działania, Instytut Kaszubski, Nad-bałtyckie Centrum Kultury, Gdańsk, s. 79–114.
- Krysiński Dawid, 2020, Po województwie. Społeczny ogląd reformy administracyjnej z 1999 roku, Nomos, Kraków.
- Kudłacz Michał, 2023, Miasto-idea. Nowe podejście do gospodarowania zasobami miasta, CeDeWu, Warszawa.
- Lewicki Mikołaj, 2018, Przyszłość nie może się zacząć. Polski dyskurs transformacyjny w perspektywie teorii modernizacji i teorii czasu, Scholar, Warszawa.
- Liegey Vincent, Nelson Anitra, 2020, Exploring Degrowth, Pluto Press, London.
DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctv15d81qc
- Łukowski Wojciech, 2002, Społeczne tworzenie ojczyzn. Studium tożsamości mieszkańców Mazur, Scholar, Warszawa.
- Łukowski Wojciech, 2009, Miasto na granicy w poszukiwaniu symbolicznej spójności, w: Wojciech Łukowski, Hanna Bojar, Bohdan Jałowiecki (red.), Społeczność na granicy. Zasoby mikroregionu Gołdap i mechanizmy ich wykorzystywania, Scholar, Warszawa, s. 17–52.
- Michałowska Marianna, 2014, Narracje, w: Ewa Rewers (red.), Kulturowe studia miejskie. Wprowadzenie, Narodowe Centrum Kultury, Gdańsk, s. 223–261.
- Moulaert Frank i in. (red.), 2015, The International Handbook on Social Innovation: Collective Action, Social Learning and Transdisciplinary Research, Edward Elgar Cheltenham, UK.
- Musiał-Malago Monika, 2018, Wybrane aspekty kurczenia się miast w Polsce, „Studia Miejskie”, 29, s. 61–75.
DOI: https://doi.org/10.25167/sm2018.029.04
- Penza Zofia, Burszta Jędrzej, Celiński Artur, Sęk Michał, 2016, DNA Miasta: Koszalin 2016. Polityka kulturalna, Res Publica (raport).
- Pessel Włodzimierz Karol, 2022, When the Sea Comes to the City. The Case of Polish Port Elbląg, w: Agnieszka Kołodziej-Durnaś, Frank Sowa, Marie C. Grasmeier (eds.), Maritime Spaces and Society, Brill, Leiden–Boston, s. 108–125.
DOI: https://doi.org/10.1163/9789004503410_007
- Pessel Włodzimierz Karol, 2023, Miasto pomniejszone. Szkic do portretu Elbląga, „Kultura Współczesna”, nr 4, s. 28–44.
- Poniedziałek Jacek, 2011, Postmigracyjne tworzenie tożsamości regionalnej. Studium współczesnej warmińskomazurskości, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń.
- Rakowski Tomasz, 2013, Etnografia/animacja/sztuka. Wprowadzenie, w: Tomasz Rakowski (red.), Etnografia/Animacja/Sztuka. Nierozpoznane wymiary rozwoju kulturalnego, Narodo-we Centrum Kultury, Warszawa, s. 6–42.
DOI: https://doi.org/10.51196/srz.4.4
- Rakowski Tomasz, 2018, Przepływy, współdziałania, mongolscy biznesmeni: o (możliwej) antropo-logii powodzenia, w: Kamila Baraniecka-Olszewska, Iwona Kabzińska, Oyungerel Tangad (red.), Lokalne i globalne perspektywy azjanistyczne. Księga jubileuszowa dla Profesora Sławoja Szynkiewicza, Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Warszawa, s. 171–186.
- Robinson Jennifer, 2006, Ordinary Cities. Between Modernity and Development, Routledge, London–New York.
- Robinson Jennifer, 2008, Developing Ordinary Cities: City visioning processes in Durban and Johannesburg, „Environment and Planning”, 40, s. 74–87.
DOI: https://doi.org/10.1068/a39127
- Sakson Andrzej, 2020, Nowe społeczeństwo Ziem Zachodnich i Północnych (1945–2020), Wydawnictwo Naukowe Wydziału Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM, Poznań.
- Saryusz-Wolska Magdalena, 2009, Wprowadzenie, w: Magdalena Saryusz-Wolska (red.), Pamięć zbiorowa i kulturowa. Współczesna perspektywa niemiecka, Universitas, Kraków, s. 7––38.
- Strauss Anselm L., 2017, Images of the American City, Routledge, New York–London.
DOI: https://doi.org/10.4324/9780203789117
- Szacka Barbara, 2006, Czas przeszły — pamięć — mit, Scholar, Warszawa.
- Szlendak Tomasz, 2011, Nic? Aktywność kulturalna na wsi i w małych miastach, w: Izabella Bukraba-Rylska, Wojciech Burszta (red.), Stan i zróżnicowanie kultury wsi i małych miast, Narodowe Centrum Kultury, Warszawa.
- Szmytkowska Magdalena, 2017, Kreacje współczesnego miasta. Uwarunkowania i trajektorie rozwojowe polskich miast średnich, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk.
- Sztop Katarzyna, 2001, Współczesne przemiany pamięci społecznej w Polsce jako nowe wyzwanie dla edukacji, „Kultura i Społeczeństwo”, (45)3–4, s. 69–79.
- Śleszyński Przemysław (oprac.), 2016, Delimitacja miast średnich tracących funkcje społeczno-gospodarcze (opracowano dla potrzeb Strategii na Rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju), Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN, Warszawa.
- Tilley Christopher, Cameron-Daum Kate, 2017, Anthropology of Landscape. The Extraordinary in the Ordinary, UCL Press, London.
- Wasilewski Krzysztof, 2024, Pomorze Środkowe w dyskursie regionalistycznym. Regionalizm na peryferiach i jego media pamięci, Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, Koszalin.
- Wijngaarden Yosha, Hitters Erik, Bhansing Pawan V., 2019, Close to the ‘local cool’: creative place reputation in Dutch ‘ordinary cities’, „Creative Industries Journal”, 12(1), s. 86–104.
DOI: https://doi.org/10.1080/17510694.2018.1551712
- Zaborowski Łukasz, 2013, Podział kraju na województwa. Próba obiektywizacji, Scholar, Warszawa.
- Zarycki Tomasz, 2010, Peryferie. Nowe ujęcie zależności centro–peryferyjnych, Scholar, Warszawa.
Downloads
Download data is not yet available.
