Abstrakt
Autor podejmuje problem oddolnie tworzonej wiedzy dotyczącej peerelowskiej tajnej policji: stosowanych kategorii i przekonań o systemie władzy, sytuacji, w których wiedza ta była artykułowana, reprodukowana i aplikowana w życiu codziennym. Od strony teoretycznej wykorzystuje podejście Petera Bergera i Thomasa Luckmanna, w którym szeroko rozumiana wiedza (informacje, plotki, wyobrażenia) traktowana jest jako kluczowe tworzywo codzienności. Nawiązuje również do koncepcji Eigen-Sinn wpisującej doświadczanie codzienności w niesymetryczne relacje władzy. Od strony badawczej tekst zawiera analizę treści trzech dzienników prowadzonych przez Andrzeja Kijowskiego, Mieczysława Rakowskiego i Janusza Zabłockiego w trybie studium przypadku, co pozwoliło wskazać dominację ujęć moralnych i emocjonalnych, elementy myślenia paranoicznego oraz płytką instytucjonalizację wiedzy o SB.
Bibliografia
- Abriszewski Krzysztof, 2016, My jako podmioty społecznie konstruowanej wiedzy. Reinterpretacje i uzupełnienia fenomenologii społecznej Petera Bergera i Thomasa Luckmanna, „Filozofia i Nauka. Studia Filozoficzne i Interdyscyplinarne”, 4, s. 191–215.
- Berger Peter, Luckmann Thomas, 2010, Społeczne tworzenie rzeczywistości, tłum. Józef Niżnik, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
- Brzostek Błażej, 2025, Życie codzienne kobiet w PRL, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.
- Bukraba-Rylska Izabella, 2022, Dokumenty osobiste a doświadczenia migracji. Refleksje metodologiczne, „Archiwum Emigracji”, 29, s. 11–34.
- Cenckiewicz Sławomir, 2007, „Endekoesbecja”. Dezintegracja Polskiego Związku Katolicko-Społecznego w latach 1982–1986, „Aparat Represji w Polsce Ludowej 1944–1989”, 1, s. 343–456.
- Collins Harry, 2010, Tacit and Explicit Knowledge, University of Chicago Press, Chicago. Douglas Mary, 2007, Czystość i zmaza, tłum. Marta Bucholc, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.
- Douglas Mary, 2012, Jak myślą instytucje, tłum. Olga Siara, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
- Drozdowski Rafał, 2019, Wokół społecznych badań nad codziennością. Socjologia codzienności jako krytyka socjologiczna, w: Marta Zawodna-Stephan (red.), Życie codzienne (w) Archiwum, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań.
- Flyvbjerg Bent, 2005, Pięć mitów o badaniach typu studium przypadku, „Studia Socjologiczne”, 2, s. 42–69.
- Ginzburg Carlo, 2006, Tropy: korzenie paradygmatu poszlakowego, „Zagadnienia Filozoficzne w Nauce”, 39, s. 8–65.
- Kiciński Krzysztof, 2018, „Sygnalista” w państwie prawa — spojrzenie z perspektywy socjologii moralności, w: Jolanta Arcimowicz, Mariola Bieńko, Beata Łaciak (red.), Skarżypyty, donosiciele, sygnaliści? Studium socjologiczno-prawne, ISNS UW Warszawa.
- Kijowski Andrzej, 1998a, Dziennik 1955–1969, Wydawnictwo Literackie, Kraków.
- Kijowski Andrzej, 1998b, Dziennik 1970–1977, Wydawnictwo Literackie, Kraków.
- Kijowski Andrzej, 1999, Dziennik 1978–1985, Wydawnictwo Literackie, Kraków.
- Lindenberger Thomas, 2016, Eigen-Sinn — władza i brak oporu, „Stan Rzeczy”, 1, s. 167–189.
- Lüdtke Alf, 2018, Władza jako praktyka społeczna, w: Alf Lüdtke (wybór i oprac.), Eigen-Sinn. Życie codzienne, podmiotowość i sprawowanie władzy w XX wieku, tłum. Antoni Górny, Kornelia Kończal, Mirosława Zielińska, Wydawnictwo Nauka i Innowacje, Poznań.
- Łopiński Maciej, Moskit Marcin [właśc. Zbigniew Gach], Wilk Mariusz, 1985, Konspira: rzecz o podziemnej Solidarności, Editions Spotkania, Paryż.
- Łoś Maria, Zybertowicz Andrzej, 2000, Privatizing the Police-State. The Case of Poland, Routledge, New York–London.
- Przeperski Michał, 2020, Anatomia kreacji. Przypadek Dzienników politycznych Mieczysława F. Rakowskiego, „Polska 1944/45–1989. Studia i Materiały”, t. XVII.
- Rakowski Mieczysław F., 1998, Dzienniki polityczne 1958–1962, Iskry, Warszawa.
- Rakowski Mieczysław F., 1999a, Dzienniki polityczne 1963–1966, Iskry, Warszawa.
- Rakowski Mieczysław F., 1999b, Dzienniki polityczne 1967–1968, Iskry, Warszawa.
- Rakowski Mieczysław F., 2001, Dzienniki polityczne 1969–1971, Iskry, Warszawa.
- Rakowski Mieczysław F., 2002a, Dzienniki polityczne 1972–1975, Iskry, Warszawa.
- Rakowski Mieczysław F., 2002b, Dzienniki polityczne 1976–1978, Iskry, Warszawa.
- Rakowski Mieczysław F., 2004, Dzienniki polityczne 1981–1983, Iskry, Warszawa.
- Scott James C., 1990, Domination and the Arts of Resistance. Hidden Transcripts, Yale University Press, New Heaven–London.
- Sojak Radosław, Wicenty Daniel, 2007, Zagubiona rzeczywistość. O społecznym konstruowaniu niewiedzy, Oficyna Naukowa, Warszawa.
- Szczepański Jan Józef, 2017, Dziennik, t. V 1981–1989, Wydawnictwo Literackie, Warszawa.
- Tejchma Józef, 2006, Odszedł Gomułka, przyszedł Gierek. Notatki z lat 1971–1973, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń.
- Tokarzewska Monika, 2008, Georg Simmel o tajemnicy, „Studia Socjologiczne”, 2, s. 65–90.
- Wicenty Daniel, 2024, Tajna współpraca ze Służbą Bezpieczeństwa: szkic teoretyczny, „Przegląd Socjologiczny”, 73(3), s. 175–201.
- Wierzbicka Anna, 1990, Język antytotalitarny w Polsce. O pewnych mechanizmach samoobrony językowej, „Teksty Drugie”, nr 4.
- Zabłocki Janusz, 2008, Dzienniki 1956–1965, IPN, Warszawa.
- Zabłocki Janusz, 2011, Dzienniki 1965–1975, IPN, Warszawa.
- Zabłocki Janusz, 2013a, Dzienniki 1976–1986, cz. 1 1976–1981, IPN, Warszawa.
- Zabłocki Janusz, 2013b, Dzienniki 1976–1986, cz. 2 1982–1986, IPN, Warszawa.
- Zawieyski Jerzy, 2012, Dzienniki, t. II. Wybór z lat 1960–1969, Karta, IPN, Warszawa.
- Zemło Mariusz, 2003, Świadomość potoczna w ujęciu Petera Bergera i Thomasa Luckmanna, „Roczniki Nauk Społecznych”, 31(1), s. 21–36.
Downloads
Download data is not yet available.
