Zur Hauptnavigation springen Zum Inhalt springen Zur Fußzeile springen
RP-N baner

Nr. 34 (2026)

Artikel

Historyczna koncepcja genocydu Rafała Lemkina jako metoda analizy niemieckiej polityki okupacyjnej

DOI: https://doi.org/10.35757/RPN.2026.34.01
Eingereicht: stycznia 10, 2026
Veröffentlicht: października 6, 2026

Abstract

W artykule zaproponowana została historyczna koncepcja genocydu autorstwa Rafała Lemkina jako model stanowiący podstawę analizy niemieckiej polityki okupacyjnej w latach drugiej wojny światowej. Wyjaśniono także wątpliwości, jakie mogą się rodzić przy jej stosowaniu, m.in. niebezpieczeństwo determinizmu i upolitycznienia oraz znaczenie intencjonalności. Podkreślone zostało także, że zasadniczym celem niemieckiej polityki nie było zniszczenie struktur społecznych na ziemiach polskich (najpierw tych inkorporowanych do Rzeszy, a później w Generalnym Gubernatorstwie), ale zastąpienie ich własnymi.

Literaturhinweise

  • Ausserordentliche Befriedungsaktion 1940 – akcja AB na ziemiach polskich. Materiały z sesji naukowej (6–7 listopada 1986 r.), red. Z. Mańkowski, Zakład Historii Najnowszej Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Okręgowa Komisja Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu – Instytut Pamięci Narodowej w Lublinie, Warszawa 1992.
  • Borejsza J.W., Antyslawizm Adolfa Hitlera, Czytelnik, Warszawa 1998.
  • Ceran T., Zbrodnia pomorska 1939. Początek ludobójstwa niemieckiego w okupowanej Europie, Instytut Pamięci Narodowej, Bydgoszcz–Warszawa 2024.
  • Chinciński T., Niemiecka okupacja w Polsce 1939–1945. Stan i kierunki badań, „Colloqium Wydziału Nauk Humanistycznych i Społecznych” 2013, nr 3.
  • German-Occupied Europe in the Second World War, ed. R. Scheck, F. Théofilakis, J. Torrie, Routledge, London 2019.
  • Ingrao Ch., Obietnica Wschodu, Nazistowskie nadzieje i ludobójstwo 1939–1943, Instytut Pileckiego, Warszawa 2022.
  • Inter arma non silent Musae. The War and the Culture 1939–1945, ed. Cz. Madajczyk, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1977.
  • Jansen Ch., Weckbecker A., Der „Volksdeutsche Selbstschutz” in Polen 1939/40, Oldenbourg, München 1992 (Schriftenreihe der Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte, 64).
  • Kaczmarek R., Niemiecka polityka narodowościowa na terenach wcielonych do Rzeszy w latach 1939–1945, „Wieki Stare i Nowe” 2001, t. 2.
  • Klarecki M., Zrabowana Warszawa. Straty w prywatnych zbiorach i artystycznych kolekcjach mieszkańców Warszawy w latach 1939–1945, t. 1–2, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Warszawa 2024.
  • Kleßmann Ch., Die Selbstbehauptung einer Nation. Nationalsozialistische Kulturpolitik und polnische Widerstandsbewegung im Generalgouvernement 1939–1945, Bertelsmann--Universitätsverlag, Düsseldorf 1971.
  • Konwencja w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa uchwalona przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 9 grudnia 1948 r., Dz.U. 1952, nr 2, poz. 9.
  • Kułakowski T., Dokumenty dotyczące eksterminacji kultury polskiej, „Najnowsze Dzieje Polski. Materiały i studia z okresu II wojny światowej” 1957, t. 1.
  • Lemkin R., Genocide – A Modern Crime, „Free World” 1945, No. 4: <http://www.prevent-genocide.org/lemkin/freeworld1945.htm> [dostęp: 3 IV 2025].
  • Lista strat kultury polskiej (1.IX.1939–1.III.1946), red. B. Olszewicz, Wydawnictwo „S. Arcta”, Warszawa 1947.
  • Luterek T., Kłusek M., Straty Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie dóbr kultury i sztuki podczas II wojny światowej, „Instytut Strat Wojennych im. Jana Karskiego” [online, dostęp: 1 IV 2025]: <https://instytutstratwojennych.pl/strona/209-straty-rzeczypospolitej-polskiej-w-zakresie-dobr-kultury-i-sztuki-podczas-ii-wojny>.
  • Matelski D., Ludność niemiecka w Kraju Warty (1939–1945), [w:] Polska – Niemcy – mniejszość niemiecka w Wielkopolsce. Przeszłość i teraźniejszość, red. A. Sakson, Instytut Zachodni, Poznań 1994.
  • Schiessl Ch., The Volksdeutsche of Eastern Europe as Nazi Collaborators during World War II, [w:] German-Occupied Europe in the Second World War, ed. R. Scheck, F. Théofilakis, J. Torrie, Routledge, London 2019.
  • Stiller A., Völkische Politik: Praktiken der Exklusion und Inklusion in polnischen, französischen und slowenischen Annexionsgebieten 1939–1945, Wallstein Verlag, Göttingen 2022.
  • Traba R., O potrzebie nowych badań. Niemiecka okupacja Polski w czasie II wojny światowej w historiografii i pamięci funkcjonalnej, „Historyka. Studia metodologiczne” 2014, t. 44.
  • Traba R., Światy przeżywane (Lebenswelt) polskich robotników przymusowych 1939–1945, „Rocznik Polsko-Niemiecki” 2021, nr 29: <https://doi.org/10.35757/RPN.2021.29.12> [dostęp: 16 II 2026].
  • W cieniu Einsatzgruppen. Volksdeutscher Selbstschutz w okupowanej Polsce 1939–1940, red. I. Mazanowska, T. Ceran, M. Przegiętka, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2021.
  • Wardzyńska M., Był rok 1939. Operacja niemieckiej policji bezpieczeństwa w Polsce. Intelligenzaktion, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2009.
  • Wildt M., „Volksgemeinschaft”. Eine Antwort auf Ian Kershaw, „Zeithistorische Forschungen / Studies in Contemporary History” 2011, Jg. 8, H. 1: <http://www.zeithistorische-forschungen.de/1-2011/4756> [dostęp: 24 III 2025].
  • Wokół Akcji AB. Represje niemieckie w pierwszych latach okupacji, red. J. Gierczyńska, T. Skoczek, Muzeum Niepodległości, Warszawa 2020.
  • Życie religijne w Polsce pod okupacją hitlerowską 1939–1945, red. Z. Zieliński, Ośrodek Dokumentacji i Studiów Społecznych, Warszawa 1982.

Downloads

Keine Nutzungsdaten vorhanden.