Skip to main navigation menu Skip to main content Skip to site footer
RP-N baner

No. 34 (2026)

Articles

Czesław Łuczak’s Research on the German Occupation of Poland in 1939–1945

DOI: https://doi.org/10.35757/RPN.2026.34.09
Submitted: January 2, 2026
Published: October 6, 2026

Abstract

The text presents the research profile of Czesław Łuczak, a Polish historian of World War II, particularly its economic history in the context of the German occupation of Polish territories, as well as the relevance of his explorations in this field.

References

  • „Aktion Zamosc”, czyli niemiecka akcja wysiedlenia Polaków z Zamojszczyzny, „Instytut Pamięci Narodowej” [online, dostęp: 15 IX 2025]: <https://ofiary.ipn.gov.pl/ofi/z-archiwum-ipn/zamojszczyzna/13605,Aktion-Zamosc-czyli-niemiecka-akcja-wysiedlenia-Polakow-z-Zamojszczyzny.html>.
  • Alltagsgeschichte der NS-Zeit. Neue Perspektive oder Trivialisierung?, Institut für Zeitgeschichte, München 1984.
  • Arbeitskräfte als Kriegsbeute. Der Fall Ost- und Südosteuropa, 1939–1945, Hrsg. K. Linne, F. Dierl, Metropol, Berlin 2011.
  • Bömelburg H.-J., Die deutsche Besatzungspolitik in Polen 1939–1945, [w:] Die polnische Heimatarmee – Geschichte und Mythos der Armia Krajowa seit dem Zweiten Weltkrieg, Hrsg. B. Chiari, De Gruyter Oldenbourg, München 2003.
  • Chinciński T., Niemiecka okupacja w Polsce 1939–1945. Stan i kierunki badań, „Colloquium” 2013, nr 3.
  • Czesław Łuczak (1922–2002), historyk dziejów gospodarczych, rektor UAM, [w:] Sylwetki sławnych i zasłużonych absolwentów Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, oprac. S. Sierpowski, J. Malinowski, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2019.
  • Czubiński A., Wspomnienie pośmiertne. Czesław Łuczak (1922–2002), „Studia Historica Slavo-Germanica” 2001–2002, t. 24.
  • D.J., Cz. Łuczak, „Polska i Polacy w latach drugiej wojny światowej”, Poznań 1993, Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu, s. 715, „Dzieje Najnowsze” 1994, nr 2.
  • Dyskryminacja Polaków w Wielkopolsce w okresie okupacji hitlerowskiej. Wybór źródeł, oprac. Cz. Łuczak, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1966.
  • Dzieje Jarocina, red. Cz. Łuczak, Wydawnictwo Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej i Centrum Animacji Kultury, Poznań 1998.
  • Dzieje Obornik. Praca zbiorowa, red. Cz. Łuczak, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1990.
  • Dzieje Turku. Praca zbiorowa, red. Cz. Łuczak, E. Makowski, Wydawnictwo Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej i Centrum Animacji Kultury, Poznań 2002.
  • Epstein C., Wzorcowy nazista. Arthur Greiser i okupacja Kraju Warty, tłum. J. Włodarczyk, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2011.
  • Grabież polskiego mienia na ziemiach zachodnich Rzeczypospolitej „wcielonych” do Rzeszy 1939–1945, oprac. Cz. Łuczak, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Poznań 1969.
  • Harten H.-C., De-Kulturation und Germanisierung. Die nationalsozialistische Rassen- und Erziehungspolitik in Polen 1939–1945, Campus, Frankfurt am Main–New York 1996.
  • „Instytut Pamięci Narodowej. Straty” [online, dostęp: 16 II 2026]: <https://straty.pl>.
  • Jaroszyk-Pawlukiewicz J., Czesław Łuczak (1922–2002), [w:] Historia na Uniwersytecie Poznańskim. Od Seminarium Historycznego do Instytutu Historii (1919–2019), red. K. Balbuza, J. Dobosz, D. Konieczka-Śliwińska, K. Kościelniak, P. Matusik, Instytut Historii UAM, Poznań 2019.
  • Kaczmarek R., Polacy w Wehrmachcie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2010.
  • Kłusek M., Markowski D., Dzieje gospodarcze ziem polskich w latach 1939–1945, Instytut Pileckiego, Warszawa 2026.
  • Korkuć M., Niemiecka Polnische Polizei. Historyczny i państwowo-prawny kontekst funkcjonowania granatowej policji w Generalnym Gubernatorstwie 1939–1945, [w:] Policja granatowa w Generalnym Gubernatorstwie w latach 1939–1945, red. T. Domański, E. Majcher-Ociesa, Instytut Pamięci Narodowej, Kielce–Warszawa 2019.
  • Kowal S., Czesław Łuczak 1922–2002, [w:] Wybitni historycy wielkopolscy, red. J. Strzelczyk, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2010.
  • „Kraj Warty 1939–1945. Studium historyczno-gospodarcze okupacji hitlerowskiej”, Czesław Łuczak, Poznań 1972, „Acta Poloniae Historica” 1974, t. 29.
  • Kurtyka J., Gluza Z., Przedmowa, [w:] Polska 1939–1945. Straty osobowe i ofiary represji pod dwiema okupacjami, red. T. Szarota, W. Materski, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2009.
  • Linne K., Volkstumspolitik und Arbeiterrekrutierung im Reichsgau Wartheland, [w:] Arbeitskräfte als Kriegsbeute. Der Fall Ost- und Südosteuropa, 1939–1945, Hrsg. K. Linne, F. Dierl, Metropol, Berlin 2011.
  • Łuczak Cz., Arthur Greiser: hitlerowski władca w Wolnym Mieście Gdańsku i w Kraju Warty, Pracownia Serwisu Oprogramowania, Poznań 1997.
  • Łuczak Cz., Dzieje Mogilna, Pracownia Serwisu Oprogramowania, Poznań 1998.
  • Łuczak Cz., Dzieje Opalenicy, Abos, Poznań 1993.
  • Łuczak Cz., Dzień po dniu w okupowanej Wielkopolsce i na Ziemi Łódzkiej (Kraj Warty). Kalendarium wydarzeń 1939–1945, Lektor, Poznań 1993.
  • Łuczak Cz., Dzień po dniu w okupowanym Poznaniu. 10 września 1939 – 23 lutego 1945, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1989.
  • Łuczak Cz., „Kraj Warty” 1939–1945. Studium historyczno-gospodarcze okupacji hitlerowskiej, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1972.
  • Łuczak Cz., Od Bismarcka do Hitlera. Polsko-niemieckie stosunki gospodarcze, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1988.
  • Łuczak Cz., Od pierwszej do ostatniej godziny drugiej wojny światowej. Dzieje Polski i Polaków, Pracownia Serwisu Oprogramowania, Poznań 1995.
  • Łuczak Cz., Pod niemieckim jarzmem (Kraj Warty 1939–1945), Pracownia Serwisu Oprogramowania, Poznań 1996.
  • Łuczak Cz., Polityka ekonomiczna Trzeciej Rzeszy w latach drugiej wojny światowej, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1982.
  • Łuczak Cz., Polityka ludnościowa i ekonomiczna hitlerowskich Niemiec w okupowanej Polsce, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1979.
  • Łuczak Cz., Polscy robotnicy przymusowi w Trzeciej Rzeszy podczas II wojny światowej, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1974.
  • Łuczak Cz., Polska i Polacy w drugiej wojnie światowej, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 1993.
  • Łuczak Cz., Praca przymusowa Polaków w III Rzeszy i na okupowanych przez nią terytoriach innych państw (1939–1945), Pracownia Serwisu Oprogramowania, Poznań 2001 (Dzieje Gospodarcze Polski, 1).
  • Łuczak Cz., Praca przymusowa Polaków w Trzeciej Rzeszy, Fundacja „Polsko-Niemieckie Pojednanie”, Warszawa 1999.
  • Łuczak Cz., Przemysł, transport i handel w okupowanym Poznaniu, „Przegląd Zachodni” 1972, nr 1.
  • Łuczak Cz., Szanse i trudności bilansu demograficznego Polski w latach 1939–1945, „Dzieje Najnowsze” 1994, nr 2.
  • Madajczyk Cz., In memoriam. Profesor dr hab. Czesław Łuczak (1922–2002), „Dzieje Najnowsze” 2002, nr 3.
  • Madajczyk Cz., Polityka III Rzeszy w okupowanej Polsce, t. 2, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1970.
  • Mańkowski Z., Czesław Łuczak, „Pod niemieckim jarzmem (Kraj Warty 1939–1945)”, „Pamięć i Sprawiedliwość. Biuletyn Głównej Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Instytutu Pamięci Narodowej” 1997–1998, t. 40.
  • Mańkowski Z., Czesław Łuczak, „Polityka ludnościowa i ekonomiczna hitlerowskich Niemiec w okupowanej Polsce”. Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1979, ss. 689, tabel 85, map i wykresów 17, „Rocznik Lubelski” 1980, t. 22.
  • Matelski D., Czesław Łuczak (1922–2002), „Ziemia Kujawska” 2002, t. 15. Ostmitteleuropa. Berichte und Forschungen, Hrsg. U. Haustein, G.W. Strobel, G. Wagner, E. Klett, Klett-Cotta, Stuttgart 1981.
  • Polak B., Świat historii gospodarczej profesora Czesława Łuczaka (1922–2002), „Rocznik Koszaliński” 2003, nr 31.
  • Policja granatowa w Generalnym Gubernatorstwie w latach 1939–1945, red. T. Domański, E. Majcher-Ociesa, Instytut Pamięci Narodowej, Kielce–Warszawa 2019.
  • Die polnische Heimatarmee – Geschichte und Mythos der Armia Krajowa seit dem Zweiten Weltkrieg, Hrsg. B. Chiari, De Gruyter Oldenbourg, München 2003.
  • Polska 1939–1945. Straty osobowe i ofiary represji pod dwiema okupacjami, red. T. Szarota, W. Materski, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2009.
  • Polska pod okupacją 1939–1945, t. 1, red. M. Gałęzowski, S. Kalbarczyk, A. Namysło, S. Piątkowski, M. Sikora, T. Toborek, J. Wróbel, Instytut Pamięci Narodowej, War-szawa 2015.
  • Położenie ludności polskiej w Kraju Warty 1939–1945. Dokumenty niemieckie, oprac. Cz. Łuczak, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1987.
  • Położenie ludności polskiej w tzw. Kraju Warty w okresie hitlerowskiej okupacji, wybór źródeł i oprac. Cz. Łuczak, Instytut Zachodni, Poznań 1990 (Documenta Occupationis, 13).
  • Położenie polskich robotników przymusowych w Rzeszy 1939–1945, oprac. Cz. Łuczak, Instytut Zachodni, Poznań 1975 (Documenta Occupationis, 9).
  • Prof. Czesław Łuczak (1922–2002), „Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Zakład Historii Gospodarczej” [online, dostęp: 4 XI 2025]: <http://zhg.amu.edu.pl/kierownicy-zhg/luczak/>.
  • Raport o stratach poniesionych przez Polskę w wyniku agresji i okupacji niemieckiej w czasie II wojny światowej 1939–1945. Wersja skrócona, red. K. Wnęk, Instytut Strat Wojennych im. Jana Karskiego, Warszawa 2023.
  • Röhr W., „Reichsgau Wartheland” 1939–1945. Vom „Exerzierplatz des praktischen National-sozialismus” zum „Mustergau”, „Bulletin für Faschismus- und Weltkriegsforschung” 2002, Bd. 18.
  • Röhr W., Terror und Politik. Über die Funktionen des Terrors für die faschistische Okkupationspolitik in Polen 1939–1945, „Zeitschrift für Geschichtswissenschaft” 1995, Bd. 1.
  • Rudawski B., W 20. rocznicę śmierci prof. Czesława Łuczaka, „Instytut Zachodni” [online], 10 VIII 2022 [dostęp: 5 IX 2025]: <https://iz.poznan.pl/aktualnosci/zmarly-10-sierpnia-prof-czeslaw-luczak-byl-blisko-zwiazany-z-instytutem-zachodnim>.
  • Rutowska M., Czesław Łuczak: „Dzień po dniu w okupowanym Poznaniu. 10 września 1939 – 23 lutego 1945”. Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1989, 704 ss., „Przegląd Zachodni” 1991, nr 4.
  • Rutowska M., Documenta Occupationis. T. XIII. „Położenie ludności polskiej w tzw. Kraju Warty w okresie okupacji hitlerowskiej”. Wybór źródeł i opracowanie Czesław Łuczak. Instytut Zachodni, Poznań 1990, 399 ss., „Przegląd Zachodni” 1992, nr 1.
  • Rutowska M., Niemieckie wysiedlenia i przesiedlenia ludności na okupowanych ziemiach polskich (1939–1945), [w:] M. Rutowska, Z. Mazur, H. Orłowski, Historia i pamięć: masowe przesiedlenia 1939–1945–1949, Instytut Zachodni, Poznań 2008–2009 (IZ Policy Papers, 1).
  • Schröder M., „Rettung vor dem Bolschewismus”? Die Ansiedlung der Deutschbalten im Warthegau, [w:] Umgesiedelt – Vertrieben. Deutschbalten und Polen 1939–1945 im Warthegau, Hrsg. E. Neander, A. Sakson, Herder-Institut, Marburg 2010.
  • Studia Historiae Oeconomicae, „Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Za-kład Historii Gospodarczej” [online, dostęp: 4 IX 2025]: <http://zhg.amu.edu.pl/sho/>.
  • Sylwetki sławnych i zasłużonych absolwentów Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, oprac. S. Sierpowski, J. Malinowski, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2019.
  • Umgesiedelt – Vertrieben. Deutschbalten und Polen 1939–1945 im Warthegau, Hrsg. E. Neander, A. Sakson, Herder-Institut, Marburg 2010.
  • Vernichtungskrieg. Verbrechen der Wehrmacht 1941 bis 1944, Hrsg. H. Heer, K. Naumann, Hamburger Edition, Hamburg 1995.
  • Vernichtungskrieg. Verbrechen der Wehrmacht 1941 bis 1944. Ausstellungskatalog, Hamburger Institut für Sozialforschung, Hamburg 1996.
  • Volkmann H.-E., Zwischen Ideologie und Pragmatismus. Zur nationalsozialistischen Wirtschaftspolitik im Reichsgau Wartheland, [w:] Ostmitteleuropa. Berichte und Forschungen, Hrsg. U. Haustein, G.W. Strobel, G. Wagner, E. Klett, Klett-Cotta, Stuttgart 1981.
  • Wer. A., Świadectwo terroru i eksploatacji, „Słowo Powszechne”, 30 XII 1974.
  • Wichert W., Narodowy socjalizm w historiografii Republiki Federalnej Niemiec w latach 1986–2016, Instytut Pamięci Narodowej, Szczecin–Warszawa 2018.
  • Wichert W., „Poligon doświadczalny narodowego socjalizmu”. Kraj Warty w latach 1939–1945 w świetle najnowszej historiografii Republiki Federalnej Niemiec, [w:] Polska pod okupacją 1939–1945, t. 1, red. M. Gałęzowski, S. Kalbarczyk, A. Namysło, S. Piątkowski, M. Sikora, T. Toborek, J. Wróbel, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2015.
  • Wiśniewki J., Czesław Łuczak: „Pod niemieckim jarzmem. Kraj Warty 1939–1945”. PSO, Poznań 1996, 353 ss., „Przegląd Zachodni” 1997, nr 3.
  • Wybitni historycy wielkopolscy, red. J. Strzelczyk, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2010.
  • Wysiedlenia ludności polskiej na tzw. ziemiach wcielonych do Rzeszy 1939–1945, oprac. Cz. Łuczak, Instytut Zachodni, Poznań 1969 (Documenta Occupationis, 8).

Downloads

Download data is not yet available.