Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki

Tom 79 Nr 2 (2026): Sekurytyzacja stosunków międzynarodowych

Artykuły

Ewolucja polityki zagranicznej Unii Europejskiej wobec wyzwań bezpieczeństwa we wschodnim sąsiedztwie w latach 2009–2025

DOI: https://doi.org/10.35757/SM.2026.79.2.03
Przesłane: 11 marca 2026
Opublikowane: 8 października 2026

Abstrakt

W warunkach rosnącej niestabilności środowiska bezpieczeństwa we wschodnim sąsiedztwie Unii Europejskiej (UE) ujawniają się napięcia między jej normatywną tożsamością a zdolnością do skutecznego działania. Wydarzenia, które nastąpiły po wyborach prezydenckich na Białorusi w 2020 r. – m.in. przymusowe lądowanie cywilnego samolotu w Mińsku oraz kryzys migracyjny na granicach UE w 2021 r., a następnie pełnoskalowa inwazja Rosji na Ukrainę w 2022 – przyczyniły się do istotnej rewizji polityki zagranicznej Wspólnoty.
Celem artykułu jest dokonanie porównawczej analizy polityki zagranicznej UE wobec Rosji i Białorusi po wejściu w życie traktatu z Lizbony (tj. w latach 2009–2025) oraz oceny implikacji tej ewolucji dla tożsamości Unii jako aktora międzynarodowego. Analiza opiera się na badaniu treści i dyskursu politycznego, metodzie śledzenia procesu oraz metodzie komparatystycznej i obejmuje dwa okresy badawcze: lata 2009–2020 oraz 2020–2025, przedzielone cezurą wyborów prezydenckich na Białorusi w 2020 r. Wyniki badania wskazują, że transformacja polityki zagranicznej UE wobec Rosji i Białorusi po 2020 r. – od podejścia transakcyjnego, ukierunkowanego na utrzymanie status quo w zakresie krótkoterminowych korzyści gospodarczych i politycznych, do bardziej spójnego i strategicznie ukierunkowanego modelu – była w istotnym stopniu determinowana eskalacją zagrożeń dla bezpieczeństwa UE. Transformacja ta stanowi czynnik sprzyjający rekonfigurowaniu tożsamości Unii w kierunku bycia aktorem o rosnącym potencjale geopolitycznym.

Bibliografia

  • Anghel V., Why the EU Is a Geopolitical Power: Wartime Enlargement, Integration, and Reform, „Journal of European Public Policy” 2025, vol. 32, issue 12.
  • Beaucillon Ch., Strategic Autonomy: A New Identity for the EU as a Global Actor, „European Papers” 2023, vol. 8, No. 2: <https://doi.org/10.15166/2499-8249/664> [dostęp: 16 II 2026].
  • Belarus: Civic Solidarity Movement Condemns Mass Detentions and Police Violence against Peaceful Demonstrators, Calls for a Strong Reaction by the International Community. Statement by Members of the Civic Solidarity Platform, Civic Solidarity Platform, [b.m.w.], 27 III 2017: <https://civicsolidarity.org/wp-content/uploads/2017/03/belarus_statement_csp_27_march_2017_final.pdf> [dostęp: 18 IV 2026].
  • Bieliszczuk B., „Business as usual” – Nord Stream 2 jako kontynuacja sowiecko-niemieckiej współpracy gazowej z lat siedemdziesiątych. Kontekst historyczny, implikacje dla bezpieczeństwa w regionie oraz polityki międzynarodowej, „Sprawy Międzynarodowe” 2018, t. 71, nr 4: <https://doi.org/10.35757/SM.2018.71.4.02> [dostęp: 16 II 2026].
  • Bosse G., Authoritarian Consolidation in Belarus: What Role for the EU?, „European View” 2021, vol. 20, No. 2.
  • Communication from the Commission to the European Parliament, the European Council, the Council, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions: REPowerEU Plan, European Commission, Brussels, 18 V 2022, COM (2022) 230 final: <https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:fc930f14-d7ae-11ec-a95f-01aa75ed71a1.0001.02/DOC_1&format=PDF> [dostęp: 16 II 2026].
  • Council Conclusions on Belarus, Council of the European Union, Brussels, 15 II 2016 (Press Release, 61/16): <https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2016/02/15/fac-belarus-conclusions/pdf> [dostęp: 18 IV 2026].
  • Council Conclusions on Belarus. 3191st Foreign Affairs Council Meeting, Council of the European Union, Luxembourg, 15 X 2012: <https://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/foraff/132836.pdf> [dostęp: 4 V 2025].
  • Council Decision of 26 July 2010 Establishing the Organization and Functioning of the European External Action Service (2010/427/EU), „Official Journal of the European Union”, L 201, 26 VII 2010: <https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2010:201:0030:0040:EN:PDF> [dostęp: 16 II 2026].
  • Czaputowicz J., Global Strategy for the EU – the End of the EU as a Normative Power?, „Przegląd Europejski” 2016, nr 4 (42).
  • Czaputowicz J., Teorie stosunków międzynarodowych. Krytyka i systematyzacja, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007.
  • Decyzja Rady 2011/69/WPZiB z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie zmiany decyzji Rady 2010/639/WPZiB dotyczącej środków ograniczających skierowanych przeciwko niektórym urzędnikom z Białorusi, Dz.Urz. UE, L 28, 2 II 2011: <https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32011D0069> [dostęp: 16 II 2026].
  • Duchêne F., Europe’s Role in World Peace, [w:] Europe Tomorrow. Sixteen Europeans Look Ahead, ed. R. Mayne, Fontana, London 1972.
  • Elsuwege P. van, Walking a Tightrope: On the Legal Stakes of the EU’s Proposed Reparations Loan for Ukraine, „Verfassungsblog” [online], 8 XII 2025 [dostęp: 3 II 2026]: <https://dx.doi.org/10.59704/331b1863c75ba636>.
  • EU Launches Mobility Partnership with Belarus, „European Commission” [online], 13 X 2016 [dostęp: 27 VIII 2025]: <https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_16_3426>.
  • EU Sanctions against Belarus, „European Council. Council of the European Union” [online, dostęp: 12 I 2026]: <https://www.consilium.europa.eu/en/policies/sanctions-against-belarus/>.
  • EU Strengthens Its Direct Support to the People of Belarus, European Commission, Brussels, 11 XII 2020: <https://ec.europa.eu/commission/presscorner/api/files/document/print/en/ip_20_2309/IP_20_2309_EN.pdf> [dostęp: 22 XII 2025].
  • Europe Tomorrow. Sixteen Europeans Look Ahead, ed. R. Mayne, Fontana, London 1972.
  • Helwig N., Sinkkonen V., Strategic Autonomy and the EU as a Global Actor: The Evolution, Debate and Theory of a Contested Term, „European Foreign Affairs Review” 2022, vol. 27, special issue.
  • Hill Ch., The Capability–Expectations Gap, or Conceptualising Europe’s International Role, „Journal of Common Market Studies” 1993, vol. 31, No. 3: <https://doi.org/10.1111/j.1468-5965.1993.tb00466.x> [dostęp: 4 V 2025].
  • The Human Rights Risks of External Migration Policies, Amnesty International, London 2017.
  • Jerominek K., EU Sanctions Policy towards Belarus from 2010 to 2020, „Online Journal Modelling the New Europe” 2025, No. 49: <https://doi.org/10.24193/ojmne.2025.49.03> [dostęp: 12 I 2026].
  • Jerominek K., The Evolution of EU Sanctions Policy towards Belarus between 2020 and 2022, „Rocznik Integracji Europejskiej” 2025, nr 19.
  • Juncos A.E., Resilience as the New EU Foreign Policy Paradigm: A Pragmatist Turn?, „European Security” 2017, vol. 26, issue 1.
  • Legucka A., Rosja wobec Partnerstwa Wschodniego Unii Europejskiej, „Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej” 2019, R. 17, z. 2.
  • Leyen U. von der, A Union that Strives for More. My Agenda for Europe. Political Guidelines for the Next European Commission 2019–2024, [European Commission, b.d.m.w.]: <https://commission.europa.eu/document/download/063d44e9-04ed-4033-acf9-639ecb187e87_en?filename=political-guidelines-next-commission_en.pdf> [dostęp: 11 X 2025].
  • Liik K., The Real Problem with Mogherini’s Russia Paper, „European Council on Foreign Relations” [online], 20 I 2015 [dostęp: 28 II 2026]: <https://www.ecfr.eu/article/commentary_the_real_problem_with_mogherinis_russia_paper>.
  • Manners I., Normative Power Europe: A Contradiction in Terms?, „Journal of Common Market Studies” 2002, vol. 40, issue 2.
  • Niedźwiecki S., Unia Europejska w świecie: Soft power, hard power, czy może smart power?, „Przegląd Europejski” 2017, t. 45, nr 3.
  • Nye J.S., Soft Power, „Foreign Policy” 1990, No. 80.
  • Nye J.S., Soft Power. The Means to Success in World Politics, Public Affairs, New York 2004.
  • Piskorska B., Soft power w polityce UE wobec państw Partnerstwa Wschodniego, Wydawnictwo KUL, Lublin 2017.
  • Pospieszna P., Sankcje Unii Europejskiej wobec Rosji: proces decyzyjny, trwałość i rola państw członkowskich, „Rocznik Integracji Europejskiej” 2018, nr 12.
  • Remarks by High Representative / Vice-President Federica Mogherini Following the Foreign Affairs Council, „European Union External Action” [online], 15 II 2016 [dostęp: 27 I 2026]: <https://www.eeas.europa.eu/node/3934_en>.
  • Rosja: Wprowadzone rok temu przez Putina prawo o agentach zagranicznych coraz bardziej ogranicza wolność, „Amnesty International” [online], 2013 [dostęp: 25 VIII 2025]: <https://www.amnesty.org.pl/rosja-wprowadzone-rok-temu-przez-putina-prawo-o-agentach-zagranicznych-coraz-bardziej-ogranicza-wolno%C5%9B%C4%87/>.
  • Rozporządzenie Rady (UE) 2021/1030 z dnia 24 czerwca 2021 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 765/2006 dotyczące środków ograniczających wobec Białorusi, Dz.Urz. UE, L 224 I, 24 VI 2021.
  • Rozporządzenie Rady (UE) 2025/1106 z dnia 27 maja 2025 r. ustanawiające Instrument na rzecz Zwiększenia Bezpieczeństwa Europy („instrument SAFE”) poprzez Wzmocnienie Europejskiego Przemysłu Obronnego, Dz.Urz. UE, L 1106, 29 V 2025: <https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/ALL/?uri=CELEX%3A32025R1106> [dostęp: 16 II 2026].
  • Shared Vision, Common Action: A Stronger Europe. A Global Strategy for the EU’s Foreign and Security Policy, EU Global Strategy, European External Action Service, Brussels 2016.
  • Statement by President von der Leyen on the Situation at the Border between Poland and Belarus, „European Commission” [online], 1 XII 2021 [dostęp: 25 I 2026]: <https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/STATEMENT_21_5867>.
  • Stępniewski T., Konflikt zbrojny Rosji z Ukrainą i negocjacje pokojowe w Mińsku, „Studia Europejskie / Studies in European Affairs” 2016, nr 3 (79).
  • Strategic Agenda 2024–2029, European Council, Brussels 2024: <https://www.consilium.europa.eu/media/yxrc05pz/sn02167en24_web.pdf> [dostęp: 11 V 2025].
  • A Strategic Compass for Security and Defence, Council of the European Union, Brussels, 21 III 2022.
  • Tosiek P., Administracja rządowa państwa członkowskiego w organach przygotowawczych Rady Unii Europejskiej. Perspektywa politologiczna, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2016.
  • Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana), Dz.Urz. UE, C 326, 26 X 2012: <https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:c382f65d-618a-4c72-9135-1e68087499fa.0018.02/DOC_3&format=PDF> [dostęp: 16 II 2026].
  • Traktat o Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana), Dz.Urz. UE, C 326, 26 X 2012: <https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:c382f65d-618a-4c72-9135-1e68087499fa.0018.02/DOC_2&format=PDF> [dostęp: 16 II 2026].
  • Umowa między Unią Europejską a Republiką Białorusi o ułatwieniach w wydawaniu wiz, Dz.Urz. UE, L 180, 9 VII 2020.
  • Wideokonferencja ministrów spraw zagranicznych, „Unia Europejska. Rada Unii Europejskiej” [online], 14 VIII 2020 [dostęp: 11 VI 2023]: <https://www.consilium.europa.eu/pl/meetings/fac/2020/08/14/>.
  • Wniosek. Decyzja Rady w sprawie tymczasowych środków nadzwyczajnych na rzecz Łotwy, Litwy i Polski, Komisja Europejska, Bruksela, 1 XII 2021, COM(2021) 752 final, 2021/0401 (CNS): <https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52021PC0752> [dostęp: 16 II 2026].
  • Zheltovskyy V., From Transaction to Transformation: Explaining the Leadership Shift on EU Sanctions Policy against Russia, „Studia Europejskie / Studies in European Affairs” 2023, vol. 27, issue 4.
  • Zheltovskyy V., Kwestia transformacji relacji UE-Rosja w dyskursie politycznym przywódców państw Grupy Wyszehradzkiej, „Studia Polityczne” 2024, t. 52, nr 1: <https://doi.org/10.35757/STP.2024.52.1.09> [dostęp: 16 II 2026].
  • Żukowska H., Sankcje wobec Rosji a gospodarka rosyjska w okresie 2014–2018, „Roczniki Ekonomii i Zarządzania” 2018, t. 10 (46), nr 3.

Downloads

Download data is not yet available.

Podobne artykuły

<< < 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 > >> 

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.