Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki
KiS baner

Tom 70 Nr 3 (2026)

Artykuły i rozprawy

Ośrodki senioralne jako światy społeczne: instytucjonalne warunki uczestnictwa osób starszych

DOI: https://doi.org/10.35757/KiS.2026.70.3.4
Przesłane: 13 maja 2026
Opublikowane: 22 września 2026

Abstrakt

Artykuł zawiera wyjaśnienie, w jaki sposób ośrodki senioralne tworzą warunki uczestnictwa społecznego osób starszych. Punktem wyjścia jest krytyka dominującego w literaturze ujęcia, które sprowadza uczestnictwo do dostępu do instytucji i jej oferty, pomijając procesy zachodzące „po przekroczeniu progu”: wytwarzanie przynależności, uznania i granic członkostwa. Przeprowadzony został przegląd i synteza literatury z perspektywy światów społecznych zaczerpniętej z tradycji interakcjonizmu symbolicznego. Analiza pokazuje, że instytucje senioralne są zinstytucjonalizowanymi porządkami współdziałania, w których uczestnictwo oznacza uczenie się reguł, odnajdywanie pozycji i budowanie w nich widzialności. Zidentyfikowano cztery mechanizmy różnicujące doświadczenia społeczne: kontakty sytuacyjne, granice przynależności, normy aktywności i sprawności oraz status uczestnika. Inkluzja okazuje się praktyką relacyjną, współkształtowaną przez czas, przestrzeń, formę zajęć i praktyki personelu.

Bibliografia

  • Adamczyk Monika D., 2025, Gerontologiczna praca socjalna i jej rola w przeciwdziałaniu gettoizacji usług społecznych skierowanych do osób starszych, „Praca Socjalna”, 40(2), s. 117–135.
  • Aday Ronald, Wallace Brandon, Krabill Jennifer, 2019, Linkages between the senior center as a public place and successful aging, „Activities, Adaptation & Aging”, 43(3), s. 211–231.
  • Ashida Sato, Heaney Catherine, 2008, Social networks and participation in social activities at a new senior center: Reaching out to older adults who could benefit the most, „Activities, Adaptation & Aging”, 32(1), s. 40–58.
  • Brunt Ardith, Strommen Jane, Stangl Christa, 2020, Reinventing the traditional senior center in rural areas to attract a new generation of individuals, „Activities, Adaptation & Aging”, 44(2), s. 89–105.
  • Casteel Carri, Nocera Maryalice, Runyan Carol, 2013, Health promotion and physical activity programs in senior centers, „Activities, Adaptation & Aging”, 37(3), s. 213–223.
  • Clarke Adele, 2003, Situational analyses: Grounded theory mapping after the postmodern turn, „Symbolic Interaction”, 26(4), s. 553–576.
  • Dattilo John, Lorek Amy, Mogle Jacqueline, Sliwinski Martin, Freed Sara, Frysinger Margaret, Schuckers Sandy, 2015, Perceptions of leisure by older adults who attend senior centers, „Leisure Sciences”, 37(4), s. 373–390.
  • Desch Anke, Holmberg Christine, Demmerer Niklas, Euler Sylvia, Jaehn Philipp, Bergholz Andreas, 2025, Opportunities, challenges, and future directions for the public social participation of older adults living in a rural region in Germany: Results from a mixed-methods study, „Journal of Rural Studies”, 114: 103567.
  • Eaton Jacqueline, Salari Sonia M., 2005, Environments for lifelong learning in senior centers, „Educational Gerontology”, 31(6), s. 461–480.
  • Fitzpatrick Tanya, McCabe James, 2008, Future challenges for senior center programming to serve younger and more active baby boomers, „Activities, Adaptation & Aging”, 32(3–4), s. 198––213.
  • Fitzpatrick Tanya, McCabe James, Gitelson Richard, Andereck Kathleen, 2006, Factors that influence perceived social and health benefits of attendance at senior centers, „Activities, Adaptation & Aging”, 30(1), s. 23–45.
  • Formosa Marvin, 2019, Concluding remarks and reflections, w: Marvin Formosa (red.), The University of the Third Age and Active Ageing. European and Asian-Pacific Perspectives, Springer, Cham, s. 259–272.
  • Formosa Marvin, 2024, The politics of older adult learning: social class, gender, ethnicity and age inequalities, w: Catherine Earl, Philip Taylor (red.), Research handbook on inequalities in later life, Edward Elgar Publishing, Cheltenham, s. 196–208.
  • Fortune Darla, Butler Brittany, 2025, Keeping isolation and loneliness at bay: how community centres can support belonging as we age, „Leisure/Loisir”, 49(1), s. 1–24.
  • Fortune Darla, Weisgarber Brittany, 2023, Negotiating experiences of belonging alongside age-related life transitions, „Canadian Journal on Aging / La Revue canadienne du vieillissement”, 42(4), s. 668–677.
  • Fulbright Shelley, 2010, Rates of depression and participation in senior centre activities in community-dwelling older persons, „Journal of Psychiatric and Mental Health Nursing”, 17(5), s. 385–391.
  • Gallant Karen, Hutchinson Susan, 2016, Perceptions of power within a membership-based seniors’ community center, „Leisure Sciences”, 38(4), s. 357–372.
  • Gawron Grzegorz, 2023, Koprodukcja usług społecznych źródłem osobistej i społecznej produktywności osób starszych. Studium socjologiczne na przykładzie beneficjentów Programu Wieloletniego „Senior+”, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice.
  • Hostetler Andrew, 2011, Senior centers in the era of the “third age:” Country clubs, community centers, or something else?, „Journal of Aging Studies”, 25(2), s. 166–176.
  • Hutchinson Susan, Gallant Karen, 2016, Can senior centres be contexts for ageing in third places, „Journal of Leisure Research”, 48(1), s. 50–68.
  • Hwang Jiyoung, Wang Lisa, Siever Jodi, Medico Talia, Jones Charlotte, 2019, Loneliness and social isolation among older adults in a community exercise program: a qualitative study, „Aging & Mental Health”, 23(6), s. 736–742.
  • Ingvaldsen Anne, Balandin Susan, 2011, ‘If we are going to include them we have to do it before we die’: Norwegian seniors’ views of including seniors with intellectual disability in senior centres, „Journal of Applied Research in Intellectual Disabilities”, 24(6), s. 583–593.
  • Kadowaki Laura, Mahmood Atiya, 2018, Senior centres in Canada and the United States: A scoping review, „Canadian Journal on Aging / La Revue canadienne du vieillissement”, 37(4), s. 420–441.
  • Keyes Laura, Li Qiwei, Collins Brian, Rivera-Torres Solymar, 2022, Senior center service utilization: Do social ties affect participation patterns?, „Journal of Applied Gerontology”, 41(2), s. 526–533.
  • Konieczna Agnieszka, 2025, Preferowane praktyki edukacyjne w placówkach edukacji pozaformalnej w perspektywie uczestników w starszym wieku oraz ich instruktorów, „Forum Pedagogiczne”, 15(1), s. 225–236.
  • Konieczna Agnieszka, 2026, Autonomy in non-formal education of older adults: Strategies, barriers, and challenges, „New Horizons in Adult Education and Human Resource Development” (OnlineFirst: https://doi.org/10.1177/19394225261420245).
  • Konieczna Agnieszka, Żak Monika, 2025, Typologia nie-uczestników grupowych treningów stymulacji poznawczej w programach profilaktycznych. Perspektywa starszych dorosłych, „Polityka Społeczna”, 620(10), s. 1–8.
  • Konieczna-Woźniak Renata, 2020, Miejsca i przestrzenie sprzyjające inkluzji i partycypacji społecznej w starości. Propozycja gospodarstw opiekuńczych, „Edukacja Dorosłych”, 82(1), s. 31–46.
  • Körlof Linnea, Nyman Anneli, Isaksson Gunilla, Larsson Ellinor, 2024, Older adults’ experiences of using strategies to maintain and foster social participation: A systematic review with metasynthesis of qualitative studies, „Health & Social Care in the Community”, 1: 7877128.
  • Langergaard Sofie, Evans Rhiannon, Andreasen Jane, Petersen Kirsten, Overgaard Charlotte, 2025, Addressing social isolation among older people in Danish senior centres: staff acceptability of intervention delivery, „Health Promotion International”, 40(4): daaf136.
  • Larsson Ranada Åsa, Österholm Johannes, 2022, Promoting active and healthy ageing at day centers for older people, „Activities, Adaptation & Aging”, 46(3), s. 236–250.
  • Lee Shuen, Lim Xue, Koh Hannah, Yeo Poh, Zhong Eve, Wee Shiou-Liang, 2024, Percep-tions of senior center and psychosocial wellbeing during COVID-19, „Activities, Adaptation & Aging”, 48(4), s. 543–561.
  • Levasseur Mélanie, Lussier-Therrien Marika, Biron Marie, Raymond Émilie, Castonguay Julie, Naud Daniel, Fortier Mireille, Sévigny Andrée, Houde Sandra, Tremblay Louise, 2022, Scoping study of definitions of social participation: update and co-construction of an interdisciplinary consensual definition, „Age and Ageing”, 51(2): afab215.
  • Liao Hsiao-Wen, DeLiema Marguerite, 2021, Reimagining senior centers for purposeful aging: Perspectives of diverse older adults, „Journal of Applied Gerontology”, 40(11), s. 1502–1510.
  • Lorek Amy, Dattilo John, Mogle Jacqueline, Freed Sara, Frysinger Margaret, Chen Shang-Ti, 2017, Staying connected: Recommendations by older adults concerning community leisure service delivery, „Journal of Park and Recreation Administration”, 35(3), s. 94–112.
  • Löfgren Maria, Larsson Ellinor, Isaksson Gunilla, Nyman Anneli, 2022, Older adults’ experiences of maintaining social participation: Creating opportunities and striving to adapt to changing situations, „Scandinavian Journal of Occupational Therapy”, 29(7), s. 587–597.
  • Lund Anne, Engelsrud Gunn, 2008, ‘I am not that old’: Inter-personal experiences of thriving and threats at a senior centre, „Ageing and Society”, 28(5), s. 675–692.
  • Ma Yuanhong, Siu Kin Wai, Zou Guangtian, 2020, Contradictory and consistent views on designing an inclusive community-based centre for older people: A mixed-methods study of different age groups in China, „Ageing & Society”, 40(9), s. 1867–1886.
  • Marhankova Jaroslava, 2014, ‘Women are just more active’—gender as a determining factor in involvement in senior centres, „Ageing & Society”, 34(9), s. 1482–1504.
  • Mitchell Fallon, Azar Nadia, Mogyorody Veronika, van Wyk Paula, 2025, Barrier normalization among older adults’ perceptions of senior centre accessibility, „Journal of Population Ageing”, 18, s. 553–568.
  • Narushima Miya, Liu Jian, Diestelkamp Naomi, 2018, Lifelong learning in active ageing discourse: Its conserving effect on wellbeing, health and vulnerability, „Ageing & Society”, 38(4), s. 651–675.
  • Niezabitowski Marek, 2023, Teoria subkultury starości a niektóre zjawiska społeczne dotyczące ludzi starszych, w: Paulina Bunio-Mroczek, Andrzej Kacprzak (red.), Badania problemów społecznych w (przed)pandemicznej rzeczywistości, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 47–61.
  • Noble Cory, Medin Darko, Quail Zara, Young Charles, Carter Mark, 2021, How does participation in formal education or learning for older people affect wellbeing and cognition? A systematic literature review and meta-analysis, „Gerontology & Geriatric Medicine”, nr 7: 2333721420986027.
  • Nycyk Michael, Redsell Margaret, 2015, Older adults’ understandings of social inclusion: Views from a healthy ageing community program, „Journal of Social Inclusion”, 6(2), s. 77–91.
  • Österholm Johannes, Andreassen Maria, Gustavsson Martha, Larsson Ranada Åsa, 2023, Older people’s experiences of visiting social day centres: The importance of doing and being for health and well-being, „Scandinavian Journal of Occupational Therapy”, 30(1), s. 76–85.
  • Patterson Rebecca, Moffatt Suzanne, Smith Maureen, Scott Jessica, Mcloughlin Christopher, Bell Judith, Bell Norman, 2016, Exploring social inclusivity within the University of the Third Age (U3A): A model of collaborative research, „Ageing & Society”, 36(8), s. 1580–1603.
  • Pardasani Manoj, 2010, Senior centers: Characteristics of participants and nonparticipants, „Activities, Adaptation & Aging”, 34(1), s. 48–70.
  • Pardasani Manoj, 2019, Senior centers: If you build will they come?, „Educational Gerontology”, 45(2), s. 120–133.
  • Pardasani Manoj, Thompson Peter, 2012, Senior centers: Innovative and emerging models, „Journal of Applied Gerontology”, 31(1), s. 52–77.
  • Rantala Anniriikka, Valkama Outi, Latikka Rita, Jolanki Outi, 2024, Supporting older adults’ social inclusion and well-being in neighbourhoods: The social hub model, „Social Inclusion”, 12, (https://doi.org/10.17645/si.7431).
  • Raymond Émilie, 2019, The challenge of inclusion for older people with impairments: Insights from a stigma-based analysis, „Journal of Aging Studies”, 49(1), s. 9–15.
  • Raymond Émilie, Lacroix Nadine, 2016, To include or not to include? Realities, challenges and resistances to the participation of people with disabilities in seniors’ organizations, „Review of Disability Studies: An International Journal”, 12(2–3), s. 49–69.
  • Raymond Émilie?, Sévigny Andrée, Tourigny Andre, Vézina Aline, Verreault René, Guilbert-Couture Alexis, 2013, On the track of evaluated programmes targeting the social participation of seniors: A typology proposal, „Ageing and Society”, 33(2), s. 267–296.
  • Richert-Kaźmierska Anita, 2025, Relacje rówieśnicze wśród osób w wieku późnej dorosłości. Doświadczenia uczestników zajęć w klubach seniora działających na obszarze metropolitalnym Gdańsk–Gdynia–Sopot, „Polityka i Społeczeństwo”, 23(2), s. 192–211.
  • Rosenberg Buck, 2015, Social spaces for seniors: Exploring seniors’ centres and clubs in Australia, „Journal of Sociology”, 51(3), s. 464–477.
  • Salari Sonia M., 2005, Infantilization as elder mistreatment: Evidence from five adult day centers, „Journal of Elder Abuse & Neglect”, 17(4), s. 53–91.
  • Salari Sonia M., Brown Barbara B., Eaton Jacqueline, 2006, Conflicts, friendship cliques and territorial displays in senior center environments, „Journal of Aging Studies”, 20(3), s. 237–252.
  • Schneider Amanda, Ralph Nancy, Olson Carolyn, Flatley Anne-Marie, Thorpe Lorna, 2014, Predictors of senior center use among older adults in New York city public housing, „Journal of Urban Health”, 91(6), s. 1033–1047.
  • Sobiesiak Paulina, Zalewska Joanna, 2011, Między wstydem a towarzyskością. Modele uczestnictwa społecznego osób starszych, w: Mariola Racław (red.), Publiczna troska, prywatna opieka. Społeczności lokalne wobec osób starszych, Fundacja Instytut Spraw Publicznych, Warszawa, s. 257–273.
  • Somerville Ceara, Roldán Nidya, Bui Cindy, Coyle Caitlin, Mutchler Jan, 2022, Why don’t older adults use senior centers? Evidence from adults age 50 and older in Massachusetts, „Journal of Elder Policy”, 2(1), s. 103–129.
  • Söderberg Maria, Melin Emilsson Ulla, 2022, Older people’s strategies for meaningful social inter-actions in the context of eldercare services, „Journal of Social Work Practice”, 36(1), s. 73–85.
  • Strauss Anselm, 1978, A social world perspective, w: Norman Denzin (red.), Studies in Symbolic Interaction, JAI Press, Greenwich, s. 119–128.
  • Strauss Anselm, 1982, Social worlds and legitimation processes, w: Norman Denzin (red.), Studies in Symbolic Interaction, JAI Press, Greenwich, s. 171–189.
  • Szplit Agnieszka, Garbat Anita, Miszczuk Renata, 2023, Zaspokajanie potrzeb seniorów poprzez udział w Uniwersytetach Trzeciego Wieku — analiza opowieści, „Edukacja Dorosłych”, 89(2), s. 83–99.
  • Wilińska Monika, 2012, Is there a place for an ageing subject? Stories of ageing at the University of the Third Age in Poland, „Sociology”, 46(2), s. 290–305.

Downloads

Download data is not yet available.