Abstrakt
Artykuł stanowi analizę dorobku naukowego prof. Czesława Madajczyka (1921–2008), który uznawany jest za jednego z najważniejszych przedstawicieli polskiej historiografii w obszarze drugiej wojny światowej. Autor tekstu kreśli sylwetkę badacza, wskazując na kształtujące ją uwarunkowania biograficzne i generacyjne. Głównym przedmiotem rozważań jest ewolucja badań Profesora: od pionierskiej syntezy Polityka III Rzeszy w okupowanej Polsce, która wyznaczyła przejście od faktografii do pogłębionej analizy struktur władzy, po monumentalne porównawcze ujęcie Faszyzm i okupacje 1938–1945. Artykuł akcentuje innowacyjność podejścia Profesora, który jako jeden z pierwszych łączył w badaniach intencjonalizm z funkcjonalizmem oraz postulował wprowadzenie do dyskursu historycznego elementów analizy społecznej, socjotechniki i roli kultury.
Ważną częścią analizy jest omówienie stosunku Profesora do ludobójstwa, badań nad Generalnym Planem Wschodnim oraz stworzonego przezeń modelu systemów okupacyjnych. Autor nie unika również krytycznej refleksji na temat ograniczeń dorobku Profesora wynikających z cenzury i realiów politycznych Polski Ludowej (m.in. braku komparatystyki uwzględniającej okupację sowiecką).
Bibliografia
- Archiwum polityczne Ignacego Paderewskiego, t. 1: 1890–1918, red. W. Stankiewicz, A. Piber, Ossolineum, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1973.
- Archiwum polityczne Ignacego Paderewskiego, t. 2: 1919–1921, red. W. Stankiewicz, A. Piber, Ossolineum, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1974.
- Archiwum polityczne Ignacego Paderewskiego, t. 3: 1921–1934, red. H. Janowska, Cz. Madajczyk, Ossolineum, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1974.
- Archiwum polityczne Ignacego Paderewskiego, t. 4: 1935–1940, red. T. Jędruszczak, A. Leinwand, Ossolineum, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1974.
- Archiwum polityczne Ignacego Paderewskiego, t. 5: 1909–1941, red. M.M. Drozdowski, A.G. Dąbrowski, K. Janczewska-Sołomko, M. Perkowska-Waszek, X. Pilch, Neriton, Warszawa 2001.
- Chrobaczyński J., „A więc wojna!” Społeczna historia Krakowa 1939–1945. Studia, Towarzystwo Azji i Pacyfiku, Wydawnictwo „Adam Marszałek”, Toruń 2024.
- Encyclopedia of the Holocaust, vol. 2, ed. I. Gutman, Macmillan Publishing, New York–London 1990.
- Europäischer Widerstand im Vergleich, Hrsg. G. van Roon, Siedler Verlag, Berlin 1985.
- Generalny Plan Wschodni: zbiór dokumentów, red. Cz. Madajczyk, Główna Komisja Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce – Instytut Pamięci Narodowej, Instytut Historii PAN, Warszawa 1990.
- Der „Generalplan Ost”. Hauptlinien der nationalsozialistischen Planungs- und Vernichtungspolitik, Hrsg. M. Rössler, S. Schleiermacher, Akademie Verlag, Berlin 1993.
- Inter arma non silent Musae. Wojna i kultura 1939–1945, red. Cz. Madajczyk, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1982.
- Koziełło-Poklewski B., „Położenie polskich robotników przymusowych w Rzeszy 1939–1945”, wybór źródeł i opracowanie Czesław Łuczak, Documenta Occupationis, t. 9, 1975, ss. CVI+356+1 nlb., ilustracje w tekście.
- „Praca przymusowa Polaków pod panowaniem hitlerowskim 1939–1945”, wybór źródeł i opracowanie Alfred Konieczny i Herbert Szurgacz, Documenta Occupationis, t. 10, Poznań 1976, ss. LXX+562+1 nlb., „Komunikaty Mazursko-Warmińskie” 1977, nr 3–4.
- Ludność cywilna w Powstaniu Warszawskim, t. 1: Pamiętniki, relacje, zeznania, cz. 1 i 2, red. Cz. Madajczyk, oprac. M.M. Drozdowski, M. Maniakówna, T. Strzembosz, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1974.
- Ludność cywilna w Powstaniu Warszawskim, t. 2: Archiwalia, red. Cz. Madajczyk, oprac. M. Getter, A. Janowski, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1974.
- Ludność cywilna w Powstaniu Warszawskim, t. 3: Prasa, druki ulotne i inne publikacje powstańcze, red. Cz. Madajczyk, oprac. W. Bartoszewski, L. Dobroszycki, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1974.
- Łepkowski T., Polska – narodziny nowoczesnego narodu. 1764–1870, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1967.
- Madajczyk Cz., Burżuazyjno-obszarnicza reforma rolna w Polsce 1918–1939, Książka i Wiedza, Warszawa 1956.
- Madajczyk Cz., Dramat katyński, Książka i Wiedza, Warszawa 1989.
- Madajczyk Cz., Faszyzm i okupacje 1938–1945. Wykonywanie okupacji przez państwa Osi w Europie, t. 1: Ukształtowanie zarządów okupacyjnych, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1983.
- Madajczyk Cz., Faszyzm i okupacje 1938–1945. Wykonywanie okupacji przez państwa Osi w Europie, t. 2: Mechanizmy realizowania okupacji, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1984.
- Madajczyk Cz., Generalna Gubernia w planach hitlerowskich. Studia, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1961.
- Madajczyk Cz., Generalplan Ost, [w:] Encyclopedia of the Holocaust, vol. 2, ed. I. Gutman, Macmillan Publishing, New York–London 1990.
- Madajczyk Cz., Interview na temat Holocaustu, „Dzieje Najnowsze” 1993, nr 1.
- Madajczyk Cz., Klerk czy intelektualista zaangażowany? Świat polityki wobec twórców kultury i naukowców europejskich w pierwszej połowie XX wieku, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1999.
- Madajczyk Cz., Kultura europejska a faszyzm. Szkice, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1979.
- Madajczyk Cz., Między neutralną współpracą ludności terytoriów okupowanych a kolaboracją z Niemcami, „Studia nad Faszyzmem i Zbrodniami Hitlerowskimi” 1998, t. 21.
- Madajczyk Cz., Die Okkupationspolitik Nazideutschlands in Polen 1939–1945, Akademie Verlag, Berlin 1987.
- Madajczyk Cz., Okupacja Niemiec 1945–1949, „Piotr Madajczyk” [online, dostęp: 16 II 2026]: <https://piotrmadajczyk.pl/archiwum>.
- Madajczyk Cz., Osiągnięcia historiografii polskiej w badaniach II wojny światowej i Polski Ludowej, „Kwartalnik Historyczny” 1987, nr 1.
- Madajczyk Cz., Polityka III Rzeszy w okupowanej Polsce, t. 1, Instytut Studiów Politycznych PAN, Muzeum Historii Polski, Warszawa 2019.
- Madajczyk Cz., Sprawy polskie w Atlas of Holocaust, „Dzieje Najnowsze” 1986, nr 3–4.
- Madajczyk Cz., Vom „Generalplan Ost” zum „Generalsiedlungsplan”, [w:] Der „General-plan Ost”. Hauptlinien der nationalsozialistischen Planungs- und Vernichtungspolitik, Hrsg. M. Rössler, S. Schleiermacher, Akademie Verlag, Berlin 1993.
- Madajczyk Cz., Zwischen neutraler Zusammenarbeit der Bevölkerung okkupierter Gebiete und Kollaboration mit den Deutschen, [w:] Okkupation und Kollaboration (1938–1945). Beiträge zu Konzepten und Praxis der Kollaboration in der deutschen Okkupationspolitik, Hrsg. W. Röhr, Hüthig, Berlin–Heidelberg 1994.
- Madajczyk P., Profesor Czesław Madajczyk – życie, nauka, polityka, [w:] Cz. Madajczyk, Polityka III Rzeszy w okupowanej Polsce, t. 1, Instytut Studiów Politycznych PAN, Muzeum Historii Polski, Warszawa 2019.
- Okkupation und Kollaboration (1938–1945). Beiträge zu Konzepten und Praxis der Kollaboration in der deutschen Okkupationspolitik, Hrsg. W. Röhr, Hüthig, Berlin–Heidelberg 1994.
- Słabek H., Władza i intelektualiści, „Dzieje Najnowsze” 2000, nr 2.
- Vom Generalplan Ost zum Generalsiedlungsplan, Hrsg. Cz. Madajczyk, K.G. Saur Verlag, München–New Providence–London–Paris 1994 (Einzelveröffentlichungen der Historischen Kommission zu Berlin, 80).
- Zamojszczyzna – Sonderlaboratorium SS. Zbiór dokumentów polskich i niemieckich z okresu okupacji hitlerowskiej, t. 1–2, red. Cz. Madajczyk, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1979.
Downloads
Download data is not yet available.
