Abstract
The article analyses the achievements of Tadeusz Cyprian and Jerzy Sawicki, outstanding lawyers who, as prosecutors of the Supreme National Tribunal (NTN) and members of the Polish delegation in Nuremberg, became pioneers in research on the German occupation system. The text reconstructs their biographies, highlighting their professional evolution: from their pre-war specialisation in criminal and press law to their contribution to laying the foundations of international criminal law after 1945.
The main subject of discussion is the contribution of both lawyers to the development of innovative concepts for judging new types of crimes. The author points to the key achievements of Cyprian and Sawicki, such as: a) the concept of a criminal system and conspiracy – the correlation between the Anglo-Saxon formula of conspiracy and the provisions of the Polish Penal Code (1932), which allowed for the conviction of perpetrators from behind a desk (including Arthur Greiser and Ludwig Fischer); b) the implementation of the concept of genocide – the use of Raphael Lemkin’s theory in trials before the NTN even before the formal adoption of the 1948 UN Convention; c) recognition of concentration camps as criminal organisations – a groundbreaking interpretation of the collective guilt of SS personnel. The text also emphasises the documentary value of their work. Thanks to criminal trials, unique evidence (testimonies, expert opinions) was collected, which remains a key source for historians of the occupation to this day. The work of Cyprian and Sawicki was the crowning achievement of Polish jurisprudence, combining legal rigour with a profound humanistic reflection on the collapse of ethics in National Socialism.
References
- Akty prawne
- Dekret z dnia 11 kwietnia 1947 r. o zmianie dekretu o Najwyższym Trybunale Narodowym, Dz.U. 1947, nr 32, poz. 143.
- Konwencja w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa uchwalona przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 9 grudnia 1948 r., Dz.U. 1952, nr 2, poz. 9.
- Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 października 1946 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu dekretu z dnia 22 stycznia 1946 r. o Najwyższym Trybunale Narodowym, Dz.U. 1946, nr 59, poz. 327.
- Polski kodeks karny z 11 VII 1932 r. wraz z prawem o wykroczeniach, przepisami wprowadzającemi i utrzymanemi w mocy przepisami kodeksu karnego austriackiego, niemieckiego i rosyjskiego i skorowidzem, kom. Z. Sobolewski, A. Laniewski, Księgarnia Nakładowa, Lwów 1932.
- Ustawa z dnia 27 kwietnia 1949 r. o zmianie przepisów postępowania karnego, Dz.U. 1949, nr 32, poz. 238.
- Literatura
- Andrejew I., Lernell L., Sawicki J., Prawo karne Polski Ludowej. Zarys wykładu części ogólnej, Wydawnictwo Ministerstwa Sprawiedliwości, Warszawa 1950.
- Bazyler M.J., Tuerkheimer F.M., The Forgotten Trials of the Holocaust, New York University Press, New York 2014.
- Case No. 3. The Almelo Trial. Trial of Otto Sandrock and Three Others. British Military Court for the Trial of War Criminals, Almelo, Holland, on 24th–26th November, 1945, [w:] Law Reports of Trials of War Criminals, vol. 1, The United Nations War Crimes Commission by His Majesty’s Stationery Office, London 1947: <https://tile.loc.gov/storage-services/service/ll/llmlp/Law-Reports_Vol-1/Law-Reports_Vol-1.pdf> [dostęp: 16 II 2026].
- Case No. 10. The Belsen Trial. Trial of Josef Kramer and 44 Others. British Military Court, Luneburg, 17th September – 17th November, 1945, [w:] Law Reports of Trials of War Criminals, vol. 2, The United Nations War Crimes Commission by His Majesty’s Stationery Office, London 1947: <https://www.worldcourts.com/imt/eng/decisions/1945.11.17_United_Kingdom_v_Kramer.pdf> [dostęp: 16 II 2026].
- Cyprian T., Faktyczna i prawna sytuacja delegacji polskiej na procesie norymberskim, [w:] Norymberga – nadal otwarty rozdział historii. W XXX rocznicę wyroku Międzynarodowego Trybunału Wojskowego, Ministerstwo Sprawiedliwości, Główna Komisja Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce, Warszawa 1977.
- Cyprian T., Obóz koncentracyjny organizacją przestępczą, „Demokratyczny Przegląd Prawniczy” 1948, nr 1.
- Cyprian T., Wehrmacht, zbrodnia i kara, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1971.
- Cyprian T., Zbrodnie przeciwko pokojowi, „Państwo i Prawo” 1948, nr 3.
- Cyprian T., Sawicki J., Agresja na Polskę w świetle dokumentów, t. 1–2, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1946.
- Cyprian T., Sawicki J., Ludzie i sprawy Norymbergi, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1967.
- Cyprian T., Sawicki J., Materiały norymberskie. Umowa, statut, akt oskarżenia, wyrok, radzieckie votum, Książka, Warszawa 1948.
- Cyprian T., Sawicki J., Nazi Rule in Poland, 1939–1945, Polonia, Warsaw 1961.
- Cyprian T., Sawicki J., Nieznana Norymberga. Dwanaście procesów, Książka i Wiedza, Warszawa 1965.
- Cyprian T., Sawicki J., Nuremberg in Retrospect. People and Issues of the Trial, Western Press Agency, Warsaw 1967.
- Cyprian T., Sawicki J., Oskarżamy, Wydawnictwo „Przełom”, Kraków 1949.
- Cyprian T., Sawicki J., Prawo norymberskie. Bilans i perspektywy, E. Kuthan, Warszawa 1948.
- Cyprian T., Sawicki J., Prawo polskie w walce z hitleryzmem i kolaboracjonizmem, „Demokratyczny Przegląd Prawniczy” 1946, nr 11–12.
- Cyprian T., Sawicki J., Procesy wielkich zbrodniarzy wojennych w Polsce, Spółdzielnia Wydawniczo-Oświatowa „Czytelnik”, Warszawa 1949.
- Cyprian T., Sawicki J., Przed trybunałem świata. Refleksje, wspomnienia, dokumenty, cz. 1–2, Książka i Wiedza, Warszawa 1962.
- Cyprian T., Sawicki J., Przestępstwa międzynarodowe, Spółdzielnia Wydawniczo-Oświatowa „Czytelnik”, Warszawa 1948.
- Cyprian T., Sawicki J., Siedem wyroków Najwyższego Trybunału Narodowego, Instytut Zachodni, Poznań 1962.
- Cyprian T., Sawicki J., Sprawy polskie w procesie norymberskim, Instytut Zachodni, Poznań 1956.
- Cyprian T., Sawicki J., Walka o zasady norymberskie (1945–1955), Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1956.
- Cyprian T., Sawicki J., Siewierski M., Głos ma prokurator…, Iskry, Warszawa 1962.
- Dziurok A., Udział w organizacji przestępczej jako zbrodnia z dekretu sierpniowego, [w:] Dekret sierpniowy jako narzędzie rozliczeń z kolaboracją i zbrodniami niemieckimi okresu II wojny światowej, red. A. Dziurok, P. Piątek, Instytut Pamięci Narodowej, Katowice–Warszawa 2025.
- Fijalkowski A., Tadeusz Cyprian: Polish War Crimes Prosecutor and Photographer, „Law and Humanities” 2021, vol. 15, issue 1.
- Finder G., Prusin A., Justice behind the Iron Curtain. Nazis on Trial in Communist Poland, University of Toronto Press, Toronto 2018.
- Gondek L., Polskie Misje Wojskowe 1945–1949. Polityczno-prawne, ekonomiczne i wojskowe problemy likwidacji skutków wojny na obszarze okupowanych Niemiec, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1981.
- Greene J., Sprawiedliwość w Dachau. Opowieść o procesach nazistów, Świat Książki, Warszawa 2012.
- Grzebyk P., Odpowiedzialność karna za zbrodnię agresji, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2010.
- Grzebyk P., Krzan B., Wierczyńska K., Polski dorobek w zakresie międzynarodowego prawa karnego w latach 1918–2018, Wydawnictwo Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości, Warszawa 2023.
- Grzebyk P., Tarnogórski R., Siła prawa zamiast prawa siły. Ludwik Ehrlich i jego wkład w rozwój nauki prawa międzynarodowego oraz nauki o stosunkach międzynarodowych, Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, Warszawa 2020.
- Hirsch F., Soviet Judgment at Nuremberg. A New History of the International Military Tribunal after World War II, Oxford University Press, Oxford 2020.
- Historical Origins of International Criminal Law, vol. 2, ed. M. Bergsmo, Cheah W.L., Yi P., Torkel Opsahl Academic EPublisher, Brussels 2014.
- Jasiński Ł., Sprawiedliwość i polityka. Działalność Głównej Komisji Badania Zbrodni Niemieckich/Hitlerowskich w Polsce 1945–1989, przedm. P. Machcewicz, Instytut Studiów Politycznych PAN, Gdańsk–Warszawa 2018.
- Joachimiak S., Zorganizowana grupa i związek przestępczy (art. 258 § 1 KK), „Kwartalnik Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury” 2018, z. 2 (30).
- Klafkowski A., Obozy koncentracyjne hitlerowskie jako zagadnienie prawa międzynarodowego, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1968.
- Królikowski M., Odpowiedzialność karna jednostki za sprawstwo zbrodni międzynarodowej, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2011.
- Law Reports of Trials of War Criminals, vol. 1–2, The United Nations War Crimes Commission by His Majesty’s Stationery Office, London 1947: <https://tile.loc.gov/storage-services/service/ll/llmlp/Law-Reports_Vol-1/Law-Reports_Vol-1.pdf>, <https://www.worldcourts.com/imt/eng/decisions/1945.11.17_United_Kingdom_v_Kramer.pdf> [dostęp: 16 II 2026].
- Lemkin R., Axis Rule in Occupied Europe. Laws of Occupation, Analysis of Government, Proposals for Redress, Carnegie Endowment for International Peace, Washington 1944.
- Lubecka J., Jerzy Sawicki – przyczynek do biografii, „Pamięć i Sprawiedliwość” 2025, t. 45, nr 1.
- Lubecka J., Niemiecki zbrodniarz przed polskim sądem. Krakowskie procesy przed Najwyższym Trybunałem Narodowym, Instytut Pamięci Narodowej, Ośrodek Myśli Politycznej, Kraków 2021.
- Marcinko M., The Concept of Genocide in the Trials of Nazi Criminals before the Polish National Tribunal, [w:] Historical Origins of International Criminal Law, vol. 2, ed. M. Bergsmo, Cheah W.L., Yi P., Torkel Opsahl Academic EPublisher, Brussels 2014.
- Norymberga – nadal otwarty rozdział historii. W XXX rocznicę wyroku Międzynarodowego Trybunału Wojskowego, Ministerstwo Sprawiedliwości, Główna Komisja Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce, Warszawa 1977.
- Ratajczak A., Profesor doktor Tadeusz Cyprian, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 1976, z. 4.
- Rybicka M., Prof. Tadeusz Cyprian. Toga i obiektyw, „Życie Uniwersyteckie” [online], 7 I 2019 [dostęp: 15 II 2024]: <https://www.uniwersyteckie.pl/sto-lat-uam/prof-tadeusz-cyprian-toga-i-obiektyw>.
- Sawicki J., Als sei Nürnberg nie gewesen. Die Abkehr von den völkerrechtlichen Prinzipien der Nürnberger Urteile, Deutscher Zentraverlag, Berlin 1958.
- Sawicki J., Cicha i głośna prawda sądownictwa, cz. 1–4, „Bunt Młodych” 1934, nr 8–11 (57–60).
- Sawicki J., Ludobójstwo. Od pojęcia do konwencji 1933–1948, Księgarnia Wydawnicza „L.J. Jaroszewski”, Kraków 1949.
- Sawicki J., De Nuremberg à la nouvelle Wehrmacht, Editions „Polonia”, Varsovie 1958.
- Sawicki J., Przed polskim prokuratorem. Dokumenty i komentarze, Iskry, Warszawa 1961.
- Sawicki J., Przestępstwo podżegania do wojny, Warszawa 1951.
- Sawicki J., Walawski B., Zbiór przepisów specjalnych przeciwko zbrodniarzom hitlerowskim i zdrajcom narodu. Z komentarzem, Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” Kraków 1945.
Downloads
Download data is not yet available.
