Filozof i literaturoznawca, profesor w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN. Autor artykułów i książek poświęconych współczesnej myśli filozoficznej oraz polskiej literaturze XX w.
Antygona Sofoklesa po dziś dzień stanowi dla odbiorców prawdziwe wyzwanie, które jednocześnie fascynuje i niepokoi. Wiąże się to z trudną do jednoznacznego ujęcia i oceny postawą głównej bohaterki tego dramatu, która rodzi spory i dyskusje oraz każe stawiać coraz to nowe pytania. Nic dziwnego, że w bogatej tradycji interpretacyjnej tego dzieła współistnieją obok siebie jego różne odczytania, które niekiedy są trudne do pogodzenia ze sobą. W artykule skoncentrowałem się na prześledzeniu tego fragmentu tej tradycji interpretacyjnej, z którą podejmuje polemikę Judith Butler w książce Żądanie Antygony. Na tę tradycję złożyły się trzy różne sposoby odczytania zachowań i wypowiedzi głównej bohaterki dramatu, zaproponowane przez Hegla, Lacana i Irigaray. Staram się wykazać, że mimo iż łącznie z butlerowskim różnią się one od siebie zasadniczo w swych założeniach i konkluzjach, łączy je to, że w każdym z nich kluczowe znaczenie ma rozpoznanie i ocena zachowania Antygony pod kątem pytania o sposób odniesienia sfery prywatnej i publicznej w państwie demokratycznym. W tej sposób w tych odczytaniach dochodzi na różne sposoby do głosu kwestia politycznego wymiaru sztuki Sofoklesa.
Bibliografia
Araszkiewicz, A. (2003). Poza zakazem kazirodztwa. Przegląd Filozoficzno-Literacki, 1(3), 111–118.
Arendt, H. (2000). Kondycja ludzka (A. Łagodzka, Tłum.). Fundacja Aletheia.
Arystoteles. (2005). Polityka (L. Piotrowicz, Tłum.). Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Balaska, M. (2018). Can There Be Happiness in Psychoanalysis: Creon and Antigone in Lacan’s Seminar VII. College Literature, 45(2), 308–329.
Benhabib, S. (2003). Trzy modele sfery publicznej. Krytyka Polityczna, (3).
Brownmiller, S. (1984). Femininity. Linden Press/Simon & Schuster.
Butler, J. (2010). Żądanie Antygony. Rodzina między życiem a śmiercią (M. Borowski & M. Sugiera, Tłum.). Universitas.
Dworkin, R. (2022). Imperium prawa (J. Winczorek, Tłum.). Wolters Kluwer.
Dybel, P., & Wróbel, S. (2008). Granice polityczności. Fundacja Aletheia.
Dybel, P. (2015). Dylematy demokracji. Kontekst polski. Universitas.
Fraser, N. (2014). Drogi feminizmu. Od kapitalizmu państwowego do neoliberalnego kryzysu (H. Gill-Piątek, Tłum.). Wydawnictwo Krytyki Politycznej.
Gadamer, H.-G. (1993). Prawda i metoda. Zarys hermeneutyki filozoficznej (B. Baran, Tłum.). Inter Esse.
Habermas, J. (2005). Faktyczność i obowiązywanie (A. Romaniuk & R. Marszałek, Tłum.). Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Hegel, G. W. F. (1965). Fenomenologia ducha (T. 2; A. Landman, Tłum.). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Hegel, G. W. F. (1967). Wykłady o estetyce (T. 3; J. Grabowski & A. Landman, Tłum.). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Irigaray, L. (2010). Between Myth and History: The Tragedy of Antigone. W S. E. Wilmer & A. Žukauskaitė (Red.), Interrogating Antigone in Postmodern Philosophy and Criticism (s. 197–211). Oxford University Press.
Irigaray, L. (2019). Bez kultury różnic nie ma demokracji (K. Szopa, Tłum.). Śląskie Studia Polonistyczne, 13(1), 21–34. https://doi.org/10.31261/SSP.2019.13.02.
Jaeger, W. (1962). Paideia (T. 1; M. Plezi, Tłum.). Instytut Wydawniczy PAX.
Janiak, E. (2019). Kim (według feministek) jest Antygona? DYSKURS: Pismo Naukowo-Artystyczne ASP we Wrocławiu, 27, 230–244.
Lacan, J. (1986). Le Séminaire Livre VII: L’éthique de la psychanalyse (J.-A. Miller, Oprac.). Éditions du Seuil.
Lévi-Strauss, C. (2012). Elementarne struktury pokrewieństwa (M. Falski, Tłum.). Oficyna Wydawnicza Volumen.
Mizielińska, J. (2006). Kim jest Antygona? Rozważania o pokrewieństwie. W J. Mizielińska, Płeć, ciało, seksualność. Od feminizmu do teorii queer (s. 308–336). Universitas.
Pateman, C. (1988). The Sexual Contract. Polity Press.
Rawls, J. (1998). Liberalizm polityczny (A. Romaniuk, Tłum.). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Rich, A. (2000). Zrodzone z kobiety: macierzyństwo jako doświadczenie i instytucja (J. Mizielińska, Tłum.). Sic!
Sofokles. (1999). Antygona (K. Morawski, Tłum.). Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Sofokles. (1916), Edyp w Kolonie (K. Morawski, Tłum.). Akademia Umiejętności.
Środa, M. (2003). Indywidualizm i jego krytycy. Współczesne spory między liberałami, komunitarianami i feministkami na temat podmiotu, wspólnoty i płci. Fundacja Aletheia.