Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki

Tom 54 Nr 3 (2026): Wyobraźnia polityczna

Artykuły

Polityczny wymiar żądania Antygony. Aporie i wyzwania

DOI: https://doi.org/10.35757/STP.2026.54.3.02
Przesłane: 24 marca 2026
Opublikowane: 30 września 2026

Abstrakt

Antygona Sofoklesa po dziś dzień stanowi dla odbiorców prawdziwe wyzwanie, które jednocześnie fascynuje i niepokoi. Wiąże się to z trudną do jednoznacznego ujęcia i oceny postawą głównej bohaterki tego dramatu, która rodzi spory i dyskusje oraz każe stawiać coraz to nowe pytania. Nic dziwnego, że w bogatej tradycji interpretacyjnej tego dzieła współistnieją obok siebie jego różne odczytania, które niekiedy są trudne do pogodzenia ze sobą.
W artykule skoncentrowałem się na prześledzeniu tego fragmentu tej tradycji interpretacyjnej, z którą podejmuje polemikę Judith Butler w książce Żądanie Antygony. Na tę tradycję złożyły się trzy różne sposoby odczytania zachowań i wypowiedzi głównej bohaterki dramatu, zaproponowane przez Hegla, Lacana i Irigaray. Staram się wykazać, że mimo iż łącznie z butlerowskim różnią się one od siebie zasadniczo w swych założeniach i konkluzjach, łączy je to, że w każdym z nich kluczowe znaczenie ma rozpoznanie i ocena zachowania Antygony pod kątem pytania o sposób odniesienia sfery prywatnej i publicznej w państwie demokratycznym. W tej sposób w tych odczytaniach dochodzi na różne sposoby do głosu kwestia politycznego wymiaru sztuki Sofoklesa.

Bibliografia

  • Araszkiewicz, A. (2003). Poza zakazem kazirodztwa. Przegląd Filozoficzno-Literacki, 1(3), 111–118.
  • Arendt, H. (2000). Kondycja ludzka (A. Łagodzka, Tłum.). Fundacja Aletheia.
  • Arystoteles. (2005). Polityka (L. Piotrowicz, Tłum.). Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
  • Balaska, M. (2018). Can There Be Happiness in Psychoanalysis: Creon and Antigone in Lacan’s Seminar VII. College Literature, 45(2), 308–329.
  • Benhabib, S. (2003). Trzy modele sfery publicznej. Krytyka Polityczna, (3).
  • Brownmiller, S. (1984). Femininity. Linden Press/Simon & Schuster.
  • Butler, J. (2010). Żądanie Antygony. Rodzina między życiem a śmiercią (M. Borowski & M. Sugiera, Tłum.). Universitas.
  • Dworkin, R. (2022). Imperium prawa (J. Winczorek, Tłum.). Wolters Kluwer.
  • Dybel, P., & Wróbel, S. (2008). Granice polityczności. Fundacja Aletheia.
  • Dybel, P. (2015). Dylematy demokracji. Kontekst polski. Universitas.
  • Fraser, N. (2014). Drogi feminizmu. Od kapitalizmu państwowego do neoliberalnego kryzysu (H. Gill-Piątek, Tłum.). Wydawnictwo Krytyki Politycznej.
  • Gadamer, H.-G. (1993). Prawda i metoda. Zarys hermeneutyki filozoficznej (B. Baran, Tłum.). Inter Esse.
  • Habermas, J. (2005). Faktyczność i obowiązywanie (A. Romaniuk & R. Marszałek, Tłum.). Wydawnictwo Naukowe Scholar.
  • Hegel, G. W. F. (1965). Fenomenologia ducha (T. 2; A. Landman, Tłum.). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
  • Hegel, G. W. F. (1967). Wykłady o estetyce (T. 3; J. Grabowski & A. Landman, Tłum.). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
  • Irigaray, L. (2010). Between Myth and History: The Tragedy of Antigone. W S. E. Wilmer & A. Žukauskaitė (Red.), Interrogating Antigone in Postmodern Philosophy and Criticism (s. 197–211). Oxford University Press.
  • Irigaray, L. (2019). Bez kultury różnic nie ma demokracji (K. Szopa, Tłum.). Śląskie Studia Polonistyczne, 13(1), 21–34. https://doi.org/10.31261/SSP.2019.13.02.
  • Jaeger, W. (1962). Paideia (T. 1; M. Plezi, Tłum.). Instytut Wydawniczy PAX.
  • Janiak, E. (2019). Kim (według feministek) jest Antygona? DYSKURS: Pismo Naukowo-Artystyczne ASP we Wrocławiu, 27, 230–244.
  • Lacan, J. (1986). Le Séminaire Livre VII: L’éthique de la psychanalyse (J.-A. Miller, Oprac.). Éditions du Seuil.
  • Lévi-Strauss, C. (2012). Elementarne struktury pokrewieństwa (M. Falski, Tłum.). Oficyna Wydawnicza Volumen.
  • Mizielińska, J. (2006). Kim jest Antygona? Rozważania o pokrewieństwie. W J. Mizielińska, Płeć, ciało, seksualność. Od feminizmu do teorii queer (s. 308–336). Universitas.
  • Pateman, C. (1988). The Sexual Contract. Polity Press.
  • Rawls, J. (1998). Liberalizm polityczny (A. Romaniuk, Tłum.). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
  • Rich, A. (2000). Zrodzone z kobiety: macierzyństwo jako doświadczenie i instytucja (J. Mizielińska, Tłum.). Sic!
  • Sofokles. (1999). Antygona (K. Morawski, Tłum.). Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
  • Sofokles. (1916), Edyp w Kolonie (K. Morawski, Tłum.). Akademia Umiejętności.
  • Środa, M. (2003). Indywidualizm i jego krytycy. Współczesne spory między liberałami, komunitarianami i feministkami na temat podmiotu, wspólnoty i płci. Fundacja Aletheia.
  • Wójcik, B. (2017). Antygona Hegla i nowoczesny podmiot kobiecy. Civitas. Studia z filozofii polityki, (21), 13–31. https://doi.org/10.35757/CIV.2017.21.02.
  • Žižek, S. (2013). Metastazy rozkoszy. Sześć esejów o kobietach i przyczynowości (M. J. Mosakowski, Tłum.). Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

Downloads

Download data is not yet available.

Podobne artykuły

1 2 > >> 

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.