Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki

Tom 54 Nr 3 (2026): Wyobraźnia polityczna

Artykuły

De politicae imaginationis laude (O pochwale wyobraźni politycznej). Rola wyobraźni moralnej i społecznej w kształtowaniu tożsamości politycznej według Charlesa Taylora

DOI: https://doi.org/10.35757/STP.2026.54.3.04
Przesłane: 25 maja 2026
Opublikowane: 30 września 2026

Abstrakt

Artykuł omawia fundamentalną rolę wyobraźni moralnej i społecznej w konstytuowaniu tożsamości politycznej, bazując na myśli Charlesa Taylora – jednego z najznamienitszych współczesnych filozofów. Taylor w swoich kluczowych dziełach, takich jak Źródła podmiotowości (1989/2012) czy Nowoczesne imaginaria społeczne (2004/2010), w sposób znaczący ukształtował rozumienie tożsamości, moralności oraz współczesności, proponując istotną odpowiedź na kryzys podmiotowości w dobie późnej nowoczesności. Główna teza tekstu zakłada istnienie nierozerwalnego związku między tożsamością polityczną a wyobraźnią moralną i społeczną. Tożsamość nie jest tu ujmowana jako sztywna, statyczna struktura, lecz jako dynamiczny, dialogiczny proces polifonicznej narracji, nieustannie negocjowany w konkretnym kontekście społecznym i historycznym. Formuje się ona w interakcji ze „znaczącymi innymi”, co sprawia, że relacje międzyludzkie stają się fundamentem samo-określenia jednostki. Wyobraźnia moralna dostarcza podmiotowi wewnętrznego kompasu wartości, umożliwiając mu orientację w przestrzeni etycznej oraz dokonywanie „silnych wartościowań” – jakościowych rozróżnień między tym, co szlachetne i wyższe, a tym, co poślednie.
Równolegle kluczowym elementem konstrukcyjnym tożsamości politycznej jest imaginarium społeczne, definiowane jako intuicyjne, współdzielone zrozumienie sposobu, w jaki ludzie wyobrażają sobie swoją egzystencję społeczną i wzajemne powiązania. Wyraża się ono w obrazach, opowieściach i legendach, ewoluuje od porządku przednowoczesnego ku nowoczesnemu, w którym jednostki postrzegają siebie jako wolnych i równych obywateli. Taylor podkreśla, że gospodarka oraz sfera publiczna są pojmowane jako sfery istniejące niezależnie od bezpośredniej władzy politycznej, co oznacza, że sama polityka jest głęboko osadzona w tych zbiorowych wyobrażeniach. Trwała zmiana polityczna wymaga zatem przekształcenia tych wyobrażeń, co jest trudniejsze niż sama zmiana przepisów prawa.
W kontekście formowania tożsamości politycznej artykuł szczegółowo analizuje „politykę uznania”. Taylor argumentuje, że państwo nie może pozostawać neutralne wobec kwestii tożsamościowych, gdyż brak uznania podmiotowości danej osoby lub grupy staje się narzędziem opresji, podważającym elementarne „bycie sobą”. Stąd płynie wniosek, że polityka musi wykraczać poza formalną neutralność i nie może być „ślepa na różnice”, co stanowi sedno sporu między polityką uniwersalnej godności a polityką różnicy. Wyobraźnia polityczna nie jest jedynie odzwierciedleniem rzeczywistości, lecz jej podstawowym czynnikiem konstytuującym – twórcą wartości, norm i symboli. Wzmocnienie, ochrona i transformacja tych narracji są kluczowe w coraz bardziej złożonym, wielokulturowym świecie. Artykuł wskazuje również na głosy krytyczne, podnoszące kwestię jednostronności taylorowskiej polityki uznania, niedostatecznego uwzględnienia dynamiki władzy oraz pominięcia innych płaszczyzn różnic, takich jak płeć, rasa czy klasa społeczna.

Bibliografia

  • Benhabib, S. (2002). The Claims of Culture: Equality and Diversity in the Global Era. Princeton University Press.
  • Bhabha, H. K. (1994). The Location of Culture. Routledge.
  • Bobako, M. (2010). Komu służy polityka uznania? O multikulturalizmie Charlesa Taylora. Nowa Krytyka, (24–25), 283–300.
  • Calhoun, C. (2025). Charles Taylor has Reimagined Identity and Morality for a Secular Age. Berggruen Institute. https://berggruen.org/news/charles-taylor-has-reimagined-identity-and-morality-for-a-secular-age.
  • Czernik, T. (2013). Koncepcja tożsamości w poglądach Charles’a Taylora. Filo-Sofija, 13(20), 119–127. https://www.filo-sofija.pl/index.php/czasopismo/article/viewFile/548/535.
  • Fraser, N., & Honneth, A. (2003). Redistribution or Recognition? A Political-Philosophical Exchange. Verso.
  • Honneth, A. (1992). Kampf um Anerkennung. Zur moralischen Grammatik sozialer Konflikte. Suhrkamp.
  • Rawls, J. (1998). Liberalizm polityczny (A. Romaniuk, Tłum.). Wydawnictwo Naukowe PWN.
  • Ricoeur, P. (2003). O sobie samym jako innym (B. Chełstowski, Tłum.). Wydawnictwo Naukowe PWN. (Praca oryginalnie wydana w 1990 r.).
  • Schoenberg, P. W. (2025). Transcendence and Transformation: Charles Taylor and the Promise of Inclusive Humanism in a Secular Age. University of New Mexico Digital. https://digitalrepository.unm.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1007&context=phil_etds.
  • Taylor, C. (1985). Human Agency and Language: Philosophical Papers (Vol. 1). Cambridge University Press.
  • Taylor, C. (1994). The Politics of Recognition. W A. Gutmann (Red.), Multiculturalism: Examining the Politics of Recognition (s. 25–73). Princeton University Press.
  • Taylor, C. (2007). A Secular Age. The Belknap Press of Harvard University Press.
  • Taylor, C. (2010). Nowoczesne imaginaria społeczne (A. Puchejda & K. Szymaniak, Tłum.). Znak.
  • Taylor, C. (2012). Źródła podmiotowości: Narodziny tożsamości nowoczesnej (M. Gruszczyński et al., Tłum.). Wydawnictwo Naukowe PWN.
  • Werhane, P. H. (1999). Moral Imagination and Management Decision-Making. Oxford University Press.

Downloads

Download data is not yet available.

Podobne artykuły

1 2 3 4 5 6 > >> 

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.