Symbol i obraz w ikonografii ukraińskiej religii obywatelskiej

Abstrakt

Artykuł podejmuje problem narodzin i konsolidacji ukraińskiej religii obywatelskiej jako splotu symboli, rytuałów i narracji, który od Rewolucji Godności scala wspólnotę polityczną wokół wartości wolności i godności. Autorzy sytuują pojęcie religii obywatelskiej w tradycji Durkheima, Rousseau i nowszych ujęć (M. Cristi, V. Possenti), rozumiejąc je jako kulturę pamięci i etos publiczny, odróżnialny od religii politycznej, lecz z nią dialektycznie sprzężony. Następnie przedstawiają studium przypadku: ikonografię „Niebiańskiej Sotni” – motywy archanielskie (św. Michał), tryzub, ogień, anioł-strażnik – oraz ich sakralizujący przekaz w poezji, malarstwie, muralach i grafice cyfrowej. Analiza pokazuje, że artystyczne przedstawienia ofiary i męczeństwa tworzą mit założycielski nowej wspólnoty oraz uruchamiają rytuały pamięci (panachidy, procesje, flagę jako totem), nadając im sens soteriologiczny i integracyjny. Autorzy opisują także cyfrową infrastrukturę pamięci (strony projektów, media społecznościowe) jako współczesną agorę rytuałów i upamiętnień. W ujęciu konkluzywnym stwierdzają, że pełnoskalowa wojna od 24 lutego 2022 r. wzmacnia proces konsolidacji religii obywatelskiej, pogłębiając ramy pamięci i repertuar symboliczny. Artykuł wnosi do badań nad religią obywatelską udokumentowaną analizę ikonograficzną i rytualną, ukazując, jak sztuka i rytuał kształtują moralną wyobraźnię narodu w sytuacji egzystencjalnego zagrożenia.