Niepewne zatrudnienie, lęk i działania zbiorowe. Trzy wymiary prekarności


The terms “precariat” and “precarity” are often used in sociological discourse, although they have neither precise analytical definitions nor clear empirical indicators. The fault lies with their promoters, such as Guy Standing or Jarosław Urbański, who use the terms incoherently in their works. The authors attempt to systematize these concepts. They claim that “precariat” and “precarity” are variously understood and correspond to three related but separate levels of sociological analysis: (1) employment of the precariat as a macrosociological category; (2) the precariat as a framework for the mobilization of social movements; and (3) precarity as an experience. Different tools are used for each of these levels and each level makes it possible to view phenomena connected with the appearance of a precariat from a different perspective. The authors present the forms in which this phenomenon appears in Poland.

Słowa kluczowe

atypowe zatrudnienie; prekariat; prekarność; ruchy społeczne

Agarwala Rina, 2014, Informal Workers’ Struggles in Eight Countries, „Brown Journal of World Affairs”, t. 20, nr 11, s. 251–263.

Arak Piotr, 2012, Prekariat a rynek pracy, „Instytut Obywatelski”, 14 marca.

Arnold Dennis, Bongiovi Joseph R., 2013, Precarious, Informalizing, and Flexible Work: Transforming Concepts and Understandings, „American Behavioral Scientist”, t. 57, nr 3, s. 289–308.

Bourdieu Pierre, 2005, Dystynkcja. Społeczna krytyka władzy sądzenia, tłum Piotr Biłos, Scholar, Warszawa.

Bourdieu Pierre, 2008, Co tworzy klasę społeczną? O teoretycznym i praktycznym istnieniu grup, „Recykling Idei”, nr 11.

Breman Jan, 1996, Footloose Labour: Working in India’s Informal Economy, Cambridge University Press, Cambridge.

Breman Jan, 2013, A Bogus Concept?, „New Left Review”, nr 84.

Butler Judith, 2011, Ramy wojny. Kiedy życie godne jest opłakiwania, tłum. Agata Czarnacka, Instytut Wydawniczy Książka i Prasa, Warszawa.

Campbell Iain, Price Robin, 2016, Precarious Work and Precarious Workers: Towards an Improved Conceptualisation, „The Economic and Labour Relations Review”, t. 27, nr 3, s. 314–332.

Casas-Cortés Maribel, 2014, A Genealogy of Precarity: A Toolbox for Rearticulating Fragmented Social Realities in and out of the Workplace, „Rethinking Marxism”, t. 26, nr 2, s. 206–226.

Castel Robert, 2003, From Manual Workers to Wage Laborers: Transformation of the Social Question, Transaction Publishers, New Brunswick–London.

Chun Jennifer Jihye, Williams Michelle, 2013, Labour as a Democratizing Force: Lessons from South Africa and Beyond, „Rethinking Development and Inequality”, t. 2, s. 2–9.

Clarke Marlea, Lewchuk Wayne, de Wolff Alice, King Andy, 2007, This Just Isn’t Sustainable: Precarious Employment, Stress and Workers’ Health, „International Journal of Law and Psychiatry”, t. 30, nr 4–5, s. 311–326.

Czarnacka Agata, 2011, Posłowie od tłumaczki, w: Judith Butler, Ramy wojny, Instytut Wydawniczy Książka i Prasa, Warszawa.

della Porta Donatella, Hänninen Sakari, Sissiäinen Martti, Silvasti Tiina, 2015, The Precarization Effect, w: Donatella della Porta i in. (red.), The New Social Division: Making and Unmaking Precariousness, Palgrave Macmillan, Houndmills–New York.

Domański Henryk, 2015, Czy w Polsce istnieją klasy społeczne?, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa.

Doogan Kevin, 2009, New Capitalism? The Transformation of Work, Polity Press, Cambridge–Malden.

Dryll Irena, 2011, Prekariat rośnie w siłę, „Studio Opinii”, 4 grudnia.

Eljaszek Karolina, 2011, Polski prekariat — o co chodzi Oburzonym?, „ Warszawa”, 11 stycznia.

Hesmondhalgh David, Baker Sarah, 2011, A Very Complicated Version of Freedom: Conditions and Experiences of Creative Labour in Three Cultural Industries, „Variant”, nr 41.

Kalleberg Arne L., 2011, Good Jobs, Bad Jobs: The Rise of Polarized Precarious Employment Systems in the United States, 1970s–2000s, Russell Sage Foundation, New York.

Kozek Wiesława, Kubisa Julia, Ostrowski Piotr, 2005, Bliżej junk job niż working poor. Nisko kwalifikowana nisko płatna praca w usługach w Polsce, „Polityka Społeczna”, nr 10.

Lindekilde Lasse, 2014, Discourse and Frame Analysis: In-depth Analysis of Qualitative Data in Social Movement Research, w: Donatella della Porta (red.), Methodological Practices in Social Movement Research, Oxford University Press, Oxford.

Linden Marcel van der, 2014, San Precario: A New Inspiration for Labor Historians, „Labor: Studies in Working-Class History of the Americas”, t. 11, nr 1, s. 9–21.

Lorey Isabell, 2015, State of Insecurity: Government of the Precarious, Verso, London–New York.

MacDonald Robert, 2009, Precarious Work: Risk, Choice and Poverty Traps, w: Andy Furlong (red.), Handbook of Youth and Young Adulthood: New Perspectives and Agendas, Routledge, London–New York.

Maciejewska Małgorzata, Mrozowicki Adam, 2016, The Rise of the Dual Labour Market: Fighting Precarious Employment in the New Member States Through Industrial Relations (PRECARIR). Country report: Poland, Central European Labour Studies Institute, Bratysława.

Mattoni Alice, Vogiatzoglou Markos, 2014, Italy and Greece, before and after the Crisis: Between Mobilization and Resistance Against Precarity, „Quaderni: Communication, Technologies, Pouvoir”, nr 84, s. 57–72.

Moll Łukasz, 2015, Prekariat Razem, czyli jak my to robimy?, „Praktyka Teoretyczna”, 19 listopada.

Olsthoorn Martin, 2014, Measuring Precarious Employment: A Proposal for Two Indicators of Precarious Employment Based on Set-theory and Tested with Dutch Labor Market Data, „Social Indicators Research”, t. 119, nr 1, s. 421–441.

Ostrowski Piotr, 2013, Nie zgadzajmy się już na większą elastyczność, „Krytyka Polityczna”, 1 maja.

Palęcka Alicja, 2015, Niestabilne zatrudnienie jako problem społeczny w Polsce, „Humanizacja Pracy”, nr 1.

Palęcka Alicja, 2017, Emotional Costs of Creative Labour. Reputation building, Networking and Work-for-Labour of Polish creative workers, „Workers of the World — Exploring Global Perspectives on Labour from the 1950s to the Present”, Hanower, 28–30 czerwca.

Piven Frances Fox, Cloward Richard A., 1979, Poor People’s Movements: Why They Succeed, How They Fail, Vintage Books, New York.

Porthé Victoria, Ahonen Emily, Vázquez M. Luisa, Pope Catherine, Agudelo Andrés Alonso, García Ana M., Amable Marcelo, Benavides Fernando G., Benach Joan, 2010, Extending a Model of Precarious Employment: A Qualitative Study of Immigrant Workers in Spain, „American Journal of Industrial Medicine”, t. 53, nr 4, s. 417–424.

Ross Stephanie, 2007, Varieties of Social Unionism: Towards a Framework for Comparison, „Just Labour: A Canadian Journal of Work and Society”, t. 11, s. 16–34.

Savage Mike, Cunningham Niall, Devine Fiona, Friedman Sam, Laurison Daniel, McKenzie Lisa, Miles Andrew, Snee Helene, Wakeling Paul, 2015, Social Class in the 21st Century, Pelican, London.

Savage Mike, Devine Fiona, Cunningham Niall, Taylor Mark, Li Yaojun, Hjellbrekke Johs., Le Roux Brigitte, Friedman Sam, Miles Andrew, 2013, A New Model of Social Class: Findings from the BBC’s Great British Class Survey Experiment, „Sociology”, nr 0.

Seymour Richard, 2012, We Are All Precarious: On the Concept of the “Precariat” and Its Misuses, „New Left Project”, 10 lutego.

Smoczyński Wawrzyniec, 2011, Prekariusze wszystkich krajów, „Polityka”, 16 września.

Snow David A., Benford Robert D., 1988, Ideology, Frame Resonance, and Participant Mobilization, w: Bert Klandermans, Hanspeter Kriesi, Sidney Tarrow (red.), From Structure to Action: Social Movement Participation Across Cultures, JAI Press, Greenwich.

Sowa Jan, 2010, Prekariat — globalny proletariat w epoce pracy niematerialnej, w: Joanna Sokołowska (red.), Robotnicy opuszczają miejsca pracy, Muzeum Sztuki w Łodzi, Łódź.

Standing Guy, 2009, Work After Globalization: Building Occupational Citizenship, Edward Elgar, Cheltenham–Northampton.

Standing Guy, 2014 [2011], Prekariat. Nowa niebezpieczna klasa, tłum. zbiorowe, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Standing Guy, 2015 [2014], Karta prekariatu, tłum. zbiorowe, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Strzelecki Paweł, Saczuk Katarzyna, Grabowska Izabela, Kotowska Irena E., 2015, Warunki życia gospodarstw domowych. Rynek pracy. Diagnoza Społeczna 2015, „Contemporary Economics”, t. 9, nr 4, s. 131–175.

Szafraniec Krystyna, 2011, Młodzi 2011, Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, Warszawa.

Szarfenberg Ryszard, 2016, Prekarność, prekaryjność, prekariat — krótkie wprowadzenie (wersja 3.5, 03.01.16),

Thompson E.P., 1966, The Making of English Working Class, Vintage Books, New York.

Tilly Chris i in., 2013, Informal Worker Organizing as a Strategy for Improving Subcontracted Work in the Textile and Apparel Industries of Brazil, South Africa, India and China, Institute for Research on Labor and Employment UCLA, Los Angeles.

Trappmann Vera, 2011, Precarious Employment in Poland — A Legacy of Transition or an Effect of European Integration?, „Emecon. Employment and Economy in Central and Eastern Europe”, nr 1.

Urbański Jarosław, 2014, Prekariat i nowa walka klas, Książka i Prasa, Warszawa.

Wacquant Loïc, 2007, Territorial Stigmatization in the Age of Advanced Marginality, „Thesis Eleven”, t. 91, nr 1, s. 66–77.

Woś Rafał, Urbański Jarosław, 2014, Polska krajem prekariuszy. Bez perspektyw życiowych, bez przyszłości, „Gazeta Prawna”, 20 września.

Wright Erik Olin, Dwyer Rachel E., 2003, The Patterns of Job Expansions in the USA: A Comparison of the 1960s and 1990s, „Socio-Economic Review”, t. 1, nr 3, s. 289–325.


Opublikowane : 2017-10-10

Palęcka, A., & Płucienniczak, P. P. (2017). Niepewne zatrudnienie, lęk i działania zbiorowe. Trzy wymiary prekarności. Kultura I Społeczeństwo, 61(4), 65-85.

Alicja Palęcka
Uniwersytet Warszawski  Polska
Piotr P. Płucienniczak 
Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie  Polska