Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki
KiS baner

Tom 70 Nr 1 (2026): Metoda biograficzna w naukach społecznych

Artykuły i rozprawy

Czy wywiad udostępnia doświadczenie? Retoryka faktu i sekwencje konkretyzacyjne w opowieści o własnym życiu

DOI: https://doi.org/10.35757/KiS.2026.70.1.4
Przesłane: 13 maja 2025
Opublikowane: 26 marca 2026

Abstrakt

Wiele badań biograficznych prowadzi się po to, aby dotrzeć do doświadczenia badanych. Równie często owo doświadczenie próbuje się ujawnić poprzez zastosowanie wywiadów. W niniejszym artykule to analityczne dążenie zostaje rozważone jako problematyczne i warte osobnej refleksji. Przeprowadzona zostaje reanaliza fragmentu wywiadu narracyjnego, który był przedmiotem wspólnej dyskusji podczas jednego z Seminariów Biograficznych organizowanych na Uniwersytecie Łódzkim. Reanaliza zostaje przeprowadzona pod wpływem inspiracji psychologią dyskursową. Zrekonstruowana zostaje podejmowana w wywiadzie praca dyskursowa, w tym użytek z retoryki faktu oraz tego, co można określić jako sekwencje konkretyzacyjne. Pozwala to dostarczyć empirycznie ugruntowanych argumentów za tym, że we wnioskowaniu o doświadczeniu narratorki na podstawie wypowiedzi udzielonej w wywiadzie nie ma niczego oczywistego i od tej nieoczywistości niepodobna abstrahować przy próbach analizowania wywiadu narracyjnego.

Bibliografia

  • Barber Tamsin, 2021, Differentiated embedding among the Vietnamese refugees in London and the UK: fragmentation, complexity, and “in/visibility”, „Journal of Ethnic and Migration Studies”, 47(21), s. 4835–4852.
  • Bauman Zygmunt, 2006, Społeczeństwo w stanie oblężenia, tłum. Janusz Margański, Wydawnictwo Sic!, Warszawa.
  • Billig Michael, 1985, Prejudice, categorization and particularization: from a perceptual to a rhetorical approach, „European Journal of Social Psychology”, 15(1), s. 79–103.
  • Billig Michael, 1991, Ideology and Opinions. Studies in Rhetorical Psychology, Sage Publications, London.
  • Billig Michael, Condor Susan, Edwards Derek, Gane Mike, Middleton Dave, Radley Alan, 1988, Ideological Dilemmas: A Social Psychology of Everyday Thinking, Sage Publications.
  • Bingley Amanda, Thomas Carol, Brown Joanne, Payne Sheila Alison, 2008, Developing narrative research in supportive and palliative care: the focus on illness narratives, „Palliative Medicine”, 22, s. 653–658.
  • Caetano Ana, Nico Magdalena, 2018, Forever Young: Creative Responses to Challenging Issues in Biographical Research, „Journal of the Academy of Social Sciences”, 14(3–4), s. 361–378.
  • Caetano Ana, Nico Magda, Pereira Anabela, Correia Sónia Bernardo, 2024, Touching from a distance: gaining intimacy with research participants during the COVID-19 pandemic, w: Lyudmila Nurse, Maggie O’Neill, Lisa Moran (red.), Biographical Research and New Social Architectures. Challenges and Opportunities for Creative Applications across Europe, Bristol University Press, Bristol, s. 30–48.
  • Cieślikowska-Ryczko Angelika, 2023, Dorosłe dzieci więźniów. Analiza doświadczeń biograficznych, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
  • Correia Sónia Bernardo, Caetano Ana, 2023, What is left unsaid: Omissions in biographical narratives, „Current Sociology”, 72(7), s. 1396–1413.
  • Czyżewski Marek, 1987, Interakcjonizm i analiza konwersacyjna jako sposoby badania biografii: etnografia wobec etnometodologii, „Kultura i Społeczeństwo”, 31(4), s. 85–105.
  • Czyżewski Marek, 1988, Interakcyjna konstrukcja kategorii zawodowych „robotnik” i „inżynier”. Zagadnienie samoidentyfikacji, „Folia Sociologica”, nr 16, s. 77–91.
  • Czyżewski Marek, Otrocki Michał, Piekot Tomasz, Stachowiak Jerzy (red.), 2017, Analiza dyskursu publicznego, Przegląd metod i perspektyw badawczych, Wydawnictwo Akademickie Sedno, Warszawa, s. 9–25.
  • Czyżewski Marek, Rokuszewska-Pawełek Alicja, 2016, Analiza autobiografii Rudolfa Hössa¸ w: Katarzyna Waniek, Renata Dopierała (red.), Biografia i wojna. Metoda biograficzna w badaniu procesów społecznych. Wybór tekstów, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 373–445.
  • Demasi Mirko, 2020, Post-truth politics and discursive psychology, „Social and Personality Psychology Compass”, 14(9), 14:e12556.
  • Edwards Derek, 1997, Discourse and Cognition, Sage, London.
  • Edwards Derek, 2014, Rhetoric, cognition and discursive psychology, w: Charles Antaki, Susan Condor (red.), Rhetoric, Ideology and Social Psychology, Essays in honour of Michael Billig, Routledge, s. 29–42.
  • Edwards Derek, 2023a, Dyskurs, poznanie i praktyki społeczne: Bogactwo językowej i interakcyjnej powierzchni, tłum. Jerzy Stachowiak, „Przegląd Socjologiczny”, 72(2), s. 43–54.
  • Edwards Derek, 2023b, Psychologia dyskursowa, tłum. Jerzy Stachowiak, „Przegląd Socjologiczny”, 72(2), s. 17–42.
  • Edwards Derek, Potter Jonathan, 1992, Discursive Psychology, SAGE, London.
  • Edwards Derek, Potter Jonathan, 2001, Sociolinguistics, cognitivism, and discursive psychology, w: Nikolas Coupland, Srikant Sarangi, Christopher N. Candlin (red.), Sociolinguistics and Social Theory, s. 88–103, Pearson Education, Harlow.
  • Filipkowski Piotr, 2014, Historia mówiona jako historia ratownicza: doświadczenie, opowieść, egzystencja, „Teksty Drugie”, 5, s. 27–46.
  • Fischer Wolfram, 2012, Praca biograficzna i biograficzne strukturyzowanie we współczesnych społeczeństwach, tłum. Paulina Polak, w: Kaja Kaźmierska (red.), Metoda biograficzna w socjologii, Nomos, Kraków, s. 551–569.
  • Gałęziowski Jakub, 2022, Niedopowiedziane biografie. Polskie dzieci urodzone z powodu wojny, Krytyka Polityczna, Warszawa.
  • Karkowska Marta, Bielińska Magdalena, 2019, Po co nam „stare wywiady”? O ponownym wykorzystaniu danych z badań jakościowych rewizytach, reanalizach i nie tylko, „Przegląd Socjologii Jakościowej”, 15(2), s. 12–39.
  • Kaźmierska Kaja, 2008, Biografia i pamięć na przykładzie pokoleniowego doświadczenia ocalonych z Zagłady, Nomos, Kraków.
  • Kaźmierska Kaja (red.), 2012, Metoda biograficzna w socjologii. Antologia tekstów, Nomos, Kraków.
  • Kaźmierska Kaja, Waniek Katarzyna, 2020, Autobiograficzny wywiad narracyjny. Metoda —Technika — Analiza, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
  • Kaźmierska Kaja, Wygnańska Joanna, 2019, Workshops as an Essential Practice in Doing Biographical Research, „Przegląd Socjologii Jakościowej”, 15(2), s. 164–177.
  • Kos Ewa Arleta, 2018, Doświadczenia biograficzne kobiet odnoszących sukcesy zawodowe: warunki uczestnictwa społecznego, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
  • Lynch Michael E., 1993, Scientific Practice and Ordinary Action. Ethnomethodology and Social Studies of Science, Cambridge University Press, Cambridge.
  • Lynch Michael E., 2013, Ontography: investigating the production of things, deflating ontology, „Social Studies of Science”, 43(3), s. 444–462.
  • Merrill Barbara, West Linden, 2009, Using Biographical Methods in Social Research, SAGE, London.
  • Miller Robert, Domecka Markieta, Schubotz Dirk, Svašek Maruška, 2012, Dimensions for the Expression of European Identity, w: Robert Miller, Graham Day (reed.), The Evolution of European Identities Biographical Approaches, Palgrave Macmillan, Basingstoke, s. 1–20.
  • Nurse Lyudmila, O’Neill Maggie, Moran Lisa (red.), 2026, Biographical Research and New Social Architectures. Challenges and Opportunities for Creative Applications across Europe, Bristol University Press, Bristol.
  • O’Neill Maggie, Roberts Brian, 2020, Walking Methods: Research on the Move, Routledge, London.
  • O’Neill Maggie, Ramaswami Harindranath, 2006, Theorising narratives of exile and belonging: the importance of Biography and Ethno-mimesis in “understanding” asylum, „Qualitative Sociology Review”, 2(1), s. 39–53.
  • Parker Ian, 2015, Critical Discursive Psychology, Palgrave Macmillan, Basingstoke.
  • Potter Jonathan, 1996, Representing Reality: Discourse, Rhetoric and Social Construction, Sage Publications, London.
  • Potter Jonathan, Margaret Wetherell, 1987, Discourse and Social Psychology. Beyond Attitudes and Behaviour, Sage, London.
  • Riessman Catherine, 1993, Narrative Analysis, Sage, London.
  • Rosenthal Gabriele, 1993, Reconstruction of life stories: principles of selection in generating stories for narrative biographical interviews, „The Narrative Study of Lives”, 1(1), s. 59–91. Sacks Harvey, 1992, Lectures on Conversation, Blackwell Publishing, Oxford.
  • Schütze Fritz, 2014, Autobiographical Accounts of War Experiences. An Outline for the Analysis of Topically Focused Autobiographical Texts — Using the Example of the »Robert Rasmus« Account in Studs Terkel’s Book, »The Good War«, „Qualitative Sociology Review”, 10(1), s. 224––283.
  • Smith Dorothy E., 1978, ‘K is Mentally Ill’. The Anatomy of a Factual Account, „Sociology”, 121, s. 23–53.
  • Stachowiak Jerzy, 2023a, Od tłumacza: psychologia dyskursowa i jej język, „Przegląd Socjologiczny”, 72(2), s. 9–15.
  • Stachowiak Jerzy, 2023b, Psychologia dyskursowa. O czym mowa?, „Przegląd Socjologiczny”, 72(2), s. 55–82.
  • Stachowiak Jerzy, 2025, Powierzchnia i głębia wywiadu. Dyskursowa organizacja opowieści o trudnej biografii, „Studia Socjologiczne”, 2, s. 63–88.
  • Taylor Stephanie, Littleton Karen, 2006, Biographies in talk: A narrative-discursive research approach, „Qualitative Sociology Review”, 2(1), s. 22–38.
  • Waniek Katarzyna, 2020, Ucieczka jako przyczyna mobilności Europejczyków. Socjolingwistycznie ugruntowana analiza procesów społecznych w relacjach autobiograficznych, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
  • Widdicombe Sue, Wooffitt Robin, 1990, “Being” versus “doing” punk: on achieving authenticity as a member’, „Journal of Language and Social Psychology”, 9(4), s. 257–277.
  • Wittgenstein Ludwig, 2014, O pewności, tłum. Bohdan Chwedeńczuk, Aletheia, Warszawa.

Downloads

Download data is not yet available.

Podobne artykuły

1 2 3 4 5 > >> 

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.