Tom 70 Nr 1 (2026): Metoda biograficzna w naukach społecznych
Artykuły i rozprawy
Dezaktualizacja i neutralizacja języków opisu oraz niebezpieczeństwa lingwistycznego uwikłania a badania biograficzne
Abstrakt
Artykuł zawiera refleksje dotyczące problemu zwielokrotnienia, dezaktualizacji i prób neutralizacji pojęć w dyskursie akademickim. Motywem przewodnim są dwie tezy: (1) o zmieniających się ramach konceptualnych i ich (a)historyczności, której jako badacze ulegamy w różnym stopniu oraz (2) o szansie na przekroczenie terminologicznych i dyskursywnych ograniczeń, jaką stanowią badania biograficzne. W pierwszej części tekstu na przykładzie badań ubóstwa i wykluczenia społecznego zostają krótko omówione przemiany podstawowych dla tej problematyki terminów i ich konotacji, ze szczególnym uwzględnieniem pojęcia underclass. Autorka wskazuje też na znaczenie języka jako podstawy autoidentyfikacji i kategoryzacji badaczy oraz ich relacji z uczestnikami i uczestniczkami badań. Zwraca uwagę na tworzące konteksty, a niekiedy i treści praktyk społecznych, proces „przenikania” języka do instytucji i organizacji oraz wpływ dyskursu akademickiego na rzeczywistość aktorów społecznych. W drugiej części tekstu rozważa, na ile badania biograficzne poprzez swoją specyfikę, w tym szczególny rodzaj relacji z narratorami i narratorkami, stwarzają możliwości uniknięcia lingwistycznego uwikłania.
Bibliografia
- Andrejuk Katarzyna, 2024, Praktykowanie superróżnorodności. Polscy przedsiębiorcy imigranccy i wyzwania adaptacji w Wielkiej Brytanii, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa.
- Auletta Ken, 1982, The Underclass, Vintage, New York.
- Baleige Antoine, de la Chenelière Marie, Cyane Dassonneville, Martin Marie-Jeanne, 2022, Following ICD-11, Rebuilding Mental Health Care for Transgender Persons: Leads from Field Experimentations in Lille, France, „Transgender Health”, 7(1), s. 1–6.
- Bal Mieke, 2012, Wędrujące pojęcia w naukach humanistycznych, tłum. Marta Bucholc, Narodowe Centrum Kultury, Warszawa.
- Bauman Zygmunt, 1998, Zawrotna kariera „podklasy”, „Przegląd Społeczny”, 1–2.
- Becker Howard S., 1967, Whose Side Are We On?, „Social Problems”, 14(3), s. 239–247.
- Bornat Joanna, 2008, Biographical methods, w: Pertti Alasuutari, Leonard Bickman, Julia Brannen (red.), The Sage Handbook of Social Research Methods, Sage, London, UK, s. 344–356.
- Brzeziński Dariusz, 2017, Wędrujące pojęcia w socjologii Zygmunta Baumana, „Przegląd Humanistyczny”, nr 3, s. 79–92.
- Buko Maria, 2024, Drugie pokolenie obozowe. Pamięć i doświadczenie potomków polskich więźniów niemieckich nazistowskich obozów koncentracyjnych, Wydawnictwo Naukowe UMK, Toruń.
- Burszta Wojciech, Zeidler Janiszewska Anna, 2012, Poza akademickimi podziałami. Wędrowanie z Mieke Bal, w: Mieke Bal, Wędrujące pojęcia w naukach humanistycznych, tłum. Marta Bucholc, Narodowe Centrum Kultury, Warszawa, s. 11–22.
- Byrne David S. (red.) (2008), Social Exclusion — The History and Use of a Concept, New York, Routledge.
- Chułek Magdalena, 2023, Jak wytwarzany jest slums? Studium przypadku mieszkańców Kibery i Korogocho w Nairobi, Wydawnictwo Naukowe UMK, Toruń.
- Czekaj Krzysztof, 2007, Socjologia szkoły chicagowskiej i jej recepcja w Polsce, Wydawnictwo Górnośląskiej Wyższej Szkoły Handlowej, Katowice.
- Czyżewski Marek, 2013, Socjologia interpretatywna i metoda biograficzna: przemiana funkcji, antyesencjalistyczne wątpliwości oraz sprawa krytyki, „Przegląd Socjologii Jakościowej”, 9(4), s. 14–27.
- Deegan Mary Jo. 1990, Jane Addams and the Men of Chicago School, 1982–1918, Routledge, New Brunswick–Oxford.
- Dominelli Lena, 2002, Anti-oppressive Social Work Theory and Practice, Palgrave, Macmillan, Houndmills.
- Edsall Thomas Byrne, Edsall Mary D., 1991, Chain Reaction: The Impact of Race, Rights, and Taxes on American Politics, Norton, New York.
- Filipkowski Piotr, Życzyńska-Ciołek Danuta, 2023, Between Life Story and Life History. Contextualizing Biographical Narrative Interviews with Questionnaire Data, „Forum Qualitative Sozialforschung Forum: Qualitative Social Research”, 24(3).
- Gałęziowski Jakub, 2019, Oral History and Biographical Method. Common Framework and Distinctions Resulting from Different Research Perspectives, „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. 15(2), s. 76–103.
- Gałęziowski Jakub, Kaźmierska Kaja, 2023, Together or Apart? Doing Biographical Research and Oral History in an Interdisciplinary Context, „Current Sociology”, 71(4), s. 627–643.
- Golczyńska-Grondas Agnieszka, 2022, The “Poor” in Biographical Sociology Classics—“The Others” or “People Just Like Us”?, „Polish Sociological Review”, 219(3), s. 385–406.
- Golczyńska-Grondas Agnieszka, Potoczna Małgorzata, 2024, Archipelagi wielkomiejskiej biedy. Historia, metodologia i podstawowe ustalenia łódzkiego ośrodka badań nad ubóstwem, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
- Harvey David L., Reed Michael H., 2008, The Culture of Poverty: An Ideological Analysis, w: David S. Byrne (red.), Social Exclusion. Critical Concepts in Sociology, t. 1: Social Exclusion — the History and Use of Concept, Routledge, Abington, s. 106–140.
- Helling Ingeborg K., 1990, Metoda badań biograficznych, w: Jan Włodarek, Marek Ziółkowski (red.), Metoda biograficzna w socjologii, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa––Poznań, s. 13–37.
- Jencks Christopher, Peterson Paul (red.), 1991, The Urban Underclass, The Brookings Institution, Washington DC.
- Kacprzak Andrzej, 2023, Skazani na przestępczość? Wykluczenie społeczne i reintegracja społeczna w doświadczeniu biograficznym byłych więźniów, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
- Kamińska-Jatczak, Izabela, 2024, Praktyka tworzenia opowieści na przykładzie fotogłosu rodziców w sytuacjach wieloproblemowych. „Przegląd Socjologiczny”, 73(3), s. 121–148.
- Kaźmierska Kaja (red.), 2012, Metoda biograficzna w socjologii. Antologia tekstów, Nomos, Kraków.
- Kaźmierska Kaja, 2019, Pamiętnik imigranta jako przedmiot analizy w Chłopie polskim w Europie i Ameryce. Refleksja w stulecie wydania, „Człowiek i Społeczeństwo”, 47, s. 39–56.
- Kaźmierska Kaja, Waniek Katarzyna (red.), 2020, Telling the Great Change. The Process of the Systemic Transformation in Poland in a Biographical Perspective, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
- Kisała-Bednarz Marta, 2023, „Pamięć przeszłości a tożsamość narracyjna byłych mieszkańców nieistniejących miejscowości w województwie podkarpackim oraz ich potomków”, praca doktorska, Uniwersytet Rzeszowski (https://repozytorium.ur.edu.pl).
- Koselleck Reinhart, 2004, Futures Past. On the Semantics of Historical Time, Columbia University Press, New York.
- Koselleck Reinhart, Fernández Sebastián Javiér, 2006, Conceptual History, Memory and Identity: An Interview with Reinhart Koselleck, „Contribution to the History of Concepts”, 2(1), s. 99–127.
- Krumer-Nevo Michal, 2016, Poverty-Aware Social Work: A Paradigm for Social Work Practice with People in Poverty, „British Journal of Social Work”, 46(6), s. 1793–1808.
- Leder Andrzej 2023, Ekonomia to stan umysłu. Ćwiczenie z semantyki języków ekonomicznych, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa.
- Lister Ruth, 2007, Bieda, tłum. Alina Stanaszek, Sic!, Warszawa.
- MacDonald Robert, 2003, Dangerous Youth and Dangerous Class, w: Robert MacDonald (red.), Youth, the ‘Underclass’ and Social Exclusion, Routledge–Taylor and Francis Group, London–New York.
- McDonald Myfanwy, 2010, Are Disadvantaged Families “Hard to Reach”? Engaging Disadvantaged Families in Child and Family Services, Australian Government. Australian Institute of Family Studies (https://aifs.gov.au/resources/practice-guides/are-disadvantaged-families-hard-reach-engaging-disadvantaged-families).
- Macnicol John, 2008, In Pursuit of the Underclass, w: David Byrne (red.), Social Exclusion. Critical Concepts in Sociology, t. 1: Social Exclusion — The History and Use of Concept, Routledge, London–New York, s. 35–60.
- Martini Natalia, 2021, Mooring in the Homeless City. A Practice Theoretical Account of Homeless Urban Dwelling and Emplacement, „Qualitative Sociology Review”, 17(3), s. 56–75.
- Morales-Moreno Monica, 2011, Displacing the “slum-line”: a narrative approach, „Social Semiotics”, 21(1), s. 1–13.
- Murray Charles, 1984, Losing Ground: American Social Policy 1950–1980, Basic Books, New York.
- Murray Charles, 1990, The Emerging British Underclass, Institute of Economic Affairs, London.
- O’Neill Maggie, 2024, Walking Borders, Risk and Belonging: The Walking Interview as Biographical Method and Doing Mobility Justice, „Applied Mobilities”, 9(2–3), s. 95–112.
- Shaw Clifford R., 1966, The Jack Roller. A Delinquent Boy’s Own Story, University of Chicago Press, Chicago.
- Słaboń Natalia, 2025, Ryszard Stanisławski. W stronę biografii społecznej, „Zarządzanie w Kulturze”, 26(3), s. 197–213.
- Smith Linda Tuhiwai 2009, Badania tubylców w erze niepewności, tłum. Piotr Binder, w: Norman K. Denzin, Yvonna S. Lincoln (red.), Metody badań jakościowych, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, t. 1, s. 137–166.
- Snodgrass John, 1982, The Jack-Roller at Seventy, Lexington Books, Lexington–Toronto. Sobańska Aleksandra, 2026, Polska T. Doświadczenia transpłciowych kobiet w perspektywie socjologicznej, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
- Szczepanik Renata, 2015, Stawanie się recydywistą. Kariery instytucjonalne osób powracających do przestępczości, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
- Tarkowska Elżbieta, 2013, Bieda, ubóstwo i inne kategorie dyskursu akademickiego, w Polsce, w: Elżbieta Tarkowska (red.), Dyskursy ubóstwa i wykluczenia społecznego, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa, s. 49–88.
- Tausendfreund Tim, Knot-Dickscheit Jana, Schulze Gisela, Knorth Erik, Grietens Hans, 2016, Families in multi-problem situations: backgrounds, characteristics and care services, „Child & Youth Services”, 37(1), s. 4–22.
- Thomas William I., Znaniecki Florian, 1976, Chłop polski w Europie i Ameryce, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa.
- Tokarczuk Olga, 2020, Czuły narrator, Wydawnictwo Literackie, Kraków.
- Wacquant Löic, 2022, The Invention of the „Underclass”. A Study in the Politics of Knowledge, Polity Press, Cambridge, UK.
- Waniek Katarzyna, 2019, Emigration of Władek Wiśniewski as an escape — a reinterpretation of the Polish Peasant in Europe and America Volume 3 in light of the autobiographical narrative interview method, „Przegląd Socjologiczny”, 68(4), s. 49–73.
- Wąsowski Cezary, 2022, Herman Schmalenbach — życie i twórczość, w: Cezary Wąsowski (red.), O socjologicznej kategorii przymierza. Herman Schmalenbach, Scholar, Warszawa.
- Whyte William Foote, 1973 [1943], Street Corner Society. The Social Structure of Italian Slum, The University of Chicago Press, Chicago–London.
- Woroniecka Grażyna, 2024, Ile wrażliwości etycznej potrzebuje socjologia? Przyczynek do krytyki „etyki proceduralnej” w badaniach socjologicznych, „Fabrica Societatis”, 7, s. 7–20.
- Znaniecki Florian, 1984, Społeczne role uczonych, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
- Życzyńska-Ciołek Danuta, 2019, The Experience of Systemic Transformation in Contemporary Biographical Narratives of Older Poles, „Qualitative Sociology Review”, 15(4), s. 20–45.
Downloads
Download data is not yet available.
