Doktor habilitowany nauk o polityce i administracji, prof. UWr. Od 2016 r. kieruje Katedrą Studiów Europejskich Uniwersytetu Wrocławskiego, a następnie pełni funkcję dyrektora Instytutu Studiów Europejskich na Wydziale Nauk Społecznych. Jego zainteresowania badawcze obejmują religię obywatelską, teologię polityczną, biopolitykę, transhumanizm i posthumanizm oraz teorie cywilizacji. Autor i współredaktor książek oraz artykułów naukowych.
Olha Pingot (poprz. Petko) jest magistrem nauk społecznych w zakresie studiów europejskich. Urodziła się i wychowała na Ukrainie, a od 2013 r. mieszka w Polsce. Studia II stopnia ukończyła na Uniwersytecie Wrocławskim (2018), broniąc pracę o kształtowaniu się ukraińskiej religii obywatelskiej po Euromajdanie. Zawodowo związana z doradztwem podatkowym, angażuje się także w inicjatywy pomocowe dla obywateli Ukrainy, m.in. w ramach bezpłatnej infolinii PwC.
Artykuł podejmuje problem narodzin i konsolidacji ukraińskiej religii obywatelskiej jako splotu symboli, rytuałów i narracji, który od Rewolucji Godności scala wspólnotę polityczną wokół wartości wolności i godności. Autorzy sytuują pojęcie religii obywatelskiej w tradycji Durkheima, Rousseau i nowszych ujęć (M. Cristi, V. Possenti), rozumiejąc je jako kulturę pamięci i etos publiczny, odróżnialny od religii politycznej, lecz z nią dialektycznie sprzężony. Następnie przedstawiają studium przypadku: ikonografię „Niebiańskiej Sotni” – motywy archanielskie (św. Michał), tryzub, ogień, anioł-strażnik – oraz ich sakralizujący przekaz w poezji, malarstwie, muralach i grafice cyfrowej. Analiza pokazuje, że artystyczne przedstawienia ofiary i męczeństwa tworzą mit założycielski nowej wspólnoty oraz uruchamiają rytuały pamięci (panachidy, procesje, flagę jako totem), nadając im sens soteriologiczny i integracyjny. Autorzy opisują także cyfrową infrastrukturę pamięci (strony projektów, media społecznościowe) jako współczesną agorę rytuałów i upamiętnień. W ujęciu konkluzywnym stwierdzają, że pełnoskalowa wojna od 24 lutego 2022 r. wzmacnia proces konsolidacji religii obywatelskiej, pogłębiając ramy pamięci i repertuar symboliczny. Artykuł wnosi do badań nad religią obywatelską udokumentowaną analizę ikonograficzną i rytualną, ukazując, jak sztuka i rytuał kształtują moralną wyobraźnię narodu w sytuacji egzystencjalnego zagrożenia.
Bibliografia
Antoszewski, A., & Herbut, R. (2001). Systemy polityczne współczesnego świata. Arche.
Assmann, J. (2008). Pamięć kulturowa (A. Kryczyńska-Pham, Tłum.). Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.
Bryl, M. (2022). Wizerunek i tło w obrazie kultowym: Znaczące relacje. W Ł. Kiepuszewski, M. Bryl, & S. Czekalski (Red.), Tło i powierzchnia obrazu. Studia z teorii i historii badań nad sztuką. UAM.
Brzostowska, M. L. (2018). O symbolu i obrazie. Fundacja Augusta Hrabiego Cieszkowskiego.
Church of the Holy Martyr Paraskeva, Ivano-Frankivsk. (2018, 10 czerwca). Panachida za bohaterów, którzy oddali życie za Ukrainę [Wideo]. YouTube.
Cristi, M. (2001). From civil to political religion. Wilfrid Laurier University Press.
Cyceron, M. T. (1873). Rozmowy o mówcy. W Dzieła M.T. Cycerona, t. VI: Pisma krasomówcze i polityczne (E. Rykaczewski, Tłum.). Biblioteka Kórnicka.
Durkheim, E. (1990). Elementarne formy życia religijnego (A. Zadrożyńska, Tłum.). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Grabowiec, P. (2014). Religia obywatelska jako teoretyczna propozycja integracji politycznej Wspólnoty Europejskiej. Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Henry, M. (1979). The intoxication of power. D. Reidel Publishing Company.