Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki
KiS baner

Tom 70 Nr 1 (2026): Metoda biograficzna w naukach społecznych

Artykuły i rozprawy

„Szkoła nie istnieje, istnieją nauczyciele”. Jakość życia w pracy nauczycieli w perspektywie kryzysu pandemicznego

DOI: https://doi.org/10.35757/KiS.2026.70.1.8
Przesłane: 24 października 2025
Opublikowane: 26 marca 2026

Abstrakt

Wychodząc od analizy jakości życia w pracy nauczycieli, autorzy wskazują na istnienie dwóch równoległych systemów edukacyjnych. Formalny, oparty na strukturach prawnych i zasobach publicznych, w pandemii wykazał swą dramatyczną niewydolność. Nieformalny, mający oddolny charakter, oparty na indywidualnych zasobach pracowników edukacji, rekompensuje braki formalnej organizacji, drenując te zasoby, co odbija się na niskiej jakości życia w pracy nauczycieli. Pasożytnicza relacja dwóch systemów każe podawać w wątpliwość trwałość całego układu. Materiał empiryczny to 57 pamiętników z okresu pandemii COVID-19 oraz cztery wywiady z nauczycielami. Analiza opiera się na kategorii „jakość życia w pracy”, która obejmuje: generalny dobrostan, zdrowie, relacje społeczne, dobrobyt materialny, poczucie bezpieczeństwa, wpływ pracy na inne formy aktywności, oddziaływanie pracy na funkcjonowanie w społeczności.

Bibliografia

  • Alaszewski Andy, 2006, Using Diaries for Social Research, Sage, London.
  • Berg Bruce L., Lune Howard, 2012, Qualitative Research Methods for the Social Sciences, Pearson, Boston.
  • Buchner Anna, Wierzbicka Maria, 2020, Edukacja zdalna w czasie pandemii. Edycja II, Fundacja Centrum Cyfrowe, Warszawa (https://centrumcyfrowe.pl/wp-content/uploads/sites/16/2020/11/Raport_Edukacja-zdalna-w-czasie-pandemii.-Edycja-II.pdf [dostęp: 24. 09.2025]).
  • Charmaz Kathy, 2014, Constructing Grounded Theory, Sage, London.
  • Cummins Robert A., 1995, On the trail of the gold standard for life satisfaction, „Social Indicators Research”, 35, s. 179–200 (https://doi.org/10.1007/BF01079026).
  • Cummins Robert A., 1996, The domains of life satisfaction: an attempt to order chaos, „Social Indicators Research”, 38, s. 303–332 (https://doi.org/10.1007/BF00292050).
  • Dobkowska Joanna, Zielińska Anna, Żytko Małgorzata, 2024, Młodzi nauczyciele odchodzą ze szkoły. Raport z diagnozy uwarunkowań odchodzenia z zawodu przez warszawskich nauczycieli o stażu pracy do 5 lat, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa (https://doi.org/10.31338/uw.9788323565949).
  • Dobrzyniak Marta, Strutyńska Elżbieta (red.), 2024, Nauczyciel w czasach wyzwań i niepewności. Wydawnictwo SGGW, Warszawa.
  • Dudzikowa Maria, Knasiecka-Falbierska Karina (red.), 2013, Sprawcy i/lub ofiary działań pozornych w edukacji szkolnej, Impuls, Kraków.
  • Dymecka Joanna, Gerymski Rafał, Walczak Radosław B., Jania Aleksandra, 2024, The effect of risk of contracting and fear of COVID-19 on burnout and job satisfaction in Polish teachers, „Current Issues in Personality Psychology”, 12(4), s. 234–242 (https://doi.org/10.5114/cipp/185864).
  • Enzenbach Cornelia, Wicklein Barbara, Wirkner Kerstin, Loeffler Markus, 2019, Evaluating selection bias in a population-based cohort study with low baseline participation: the LIFE-Adult-Study, „BMC Medical Research Methodology”, 19: 135 (https://doi.org/10.1186/s12874-019-0779-8).
  • Felczak Joanna, Błędowski Piotr, Kubicki Paweł, 2024, Memoirs collected in the competition “Daily life in the time of coronavirus”, Zenodo (https://doi.org/10.5281/zenodo.14032339).
  • Giza Anna, 1990, Biografia jako fakt empiryczny i kategoria teoretyczna, w: Jan Włodarek, Marek Ziółkowski (red.), Metoda biograficzna w socjologii, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa–Poznań.
  • Hyers Lauri L., 2018, Diary Methods: Understanding Qualitative Research, Oxford University Press, Oxford–New York.
  • Jackson Philip W., 1968, Life in Classrooms, Holt, Rinehart and Winston, New York.
  • Kaiser-Grolimund Andrea, Schwind Bettina, Kämpfen Laura, Morgan Anna L., Spitale Giovanni, Biller-Andorno Nikola, Merten Sonja, 2024, Soliciting diaries for “real-time” insights into the COVID-19 pandemic: methodological reflections on using digital technologies to engage the public, „International Journal of Public Health”, 69: 1606912 (https://doi.org/10.3389/ijph.2024.1606912).
  • Karwacki Arkadiusz, 2023, „Jakość życia w pracy w Polsce. Stan, problemy, wyzwania”, Wydział Filozofii i Nauk Społecznych, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Toruń [niepublikowany maszynopis].
  • Klus-Stańska Dorota, 2011a, Ciągłość i zmiana czy bierność i niekontrolowane odruchy — w którym kierunku zmierza szkoła?, w: Janusz Surzykiewicz, Marek Kulesza (red.), Ciągłość i zmiana w edukacji szkolnej — społeczne i wychowawcze obszary napięć, Wydawnictwo Naukowe UŁ, Łódź.
  • Klus-Stańska Dorota, 2011b, O pozorach zmiany w edukacji początkowej. Inspiracje nowej socjologii oświaty, konstruktywizmu psychologicznego i antropologii organizacji, „Kwartalnik Pedagogiczny”, 1, s. 49–71.
  • Kolber Magdalena, 2022, Private supplementary tutoring as an example of controversial practice in the field of education. New contexts and analyses, „Przegląd Pedagogiczny”, 2, s. 27–36 (https://doi.org/10.34767/PP.2022.02.02).
  • Kumpikaitė-Valiūnienė Vilmantė, Duobienė Jurga, Liubinienė Vilmantė, Kasperiūnienė Judita, Tandzegolskienė Ilona, 2021, Impact of institutional support on educators’ subjective well-being during the transition to virtual work due to COVID-19 lockdown, „Journal of Management & Organization”, 27(6), s. 1150–1168 (https://doi.org/10.1017/jmo.2021.60).
  • Kwiatkowska Henryka, 2005, Tożsamość nauczycieli. Między anomią a autonomią, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk.
  • Kwieciński Zbigniew, 1986, Szkoła jako wćwiczanie w kulturę pozornego wysiłku: studium przypadku, Jabłonna.
  • Lepczyński Krzysztof, Karwacki Arkadiusz, Felczak Joanna, Leszniewski Tomasz, 2025, Służby w kryzysie a odporność państwa. „Jakość życia w pracy” przedstawicieli wybranych zawodów pomocowych w pandemii Covid-19 w świetle pamiętników, „Studia Socjologiczne”, 4, s. 155––184 (https://doi.org/10.24425/sts.2025.157349).
  • Lutyński Jan, 1990, Nauka i polskie problemy. Komentarz socjologa, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.
  • Miles Matthew B., Huberman A. Michael, Saldaña Johnny, 2014, Qualitative Data Analysis: A Methods Sourcebook, SAGE, Thousand Oaks.
  • Paczuska Katarzyna (red.), 2025, Nauczycielki i nauczyciele o pracy w zawodzie. Wyniki Międzynarodowego Badania Nauczania i Uczenia się TALIS 2024, Instytut Badań Edukacyjnych — Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa (https://ibe.edu.pl/files/BIBLIOTEKA/TALIS/talis-2024.pdf [dostęp: 24.09.2025].
  • Pyżalski Jacek, Merecz Dorota, 2010, Psychospołeczne warunki pracy polskich nauczycieli. Pomiędzy wypaleniem zawodowym a zaangażowaniem, Impuls, Kraków.
  • Pyżalski Jacek, Poleszak Wiesław, 2022, Polish teachers’ stress, well-being and mental health during COVID-19 emergency remote education — a review of the empirical data, „Lubelski Rocznik Pedagogiczny”, 41(2), s. 25–40 (https://doi.org/10.17951/lrp.2022.41.2.25-40).
  • Stang-Rabrig Justine, Brüggemann Thomas, Lorenz Ramona, McElvany Nele, 2022, Teachers’ occupational well-being during the COVID-19 pandemic: the role of resources and demands, „Teaching and Teacher Education”, 117: 103803 (https://doi.org/10.1016/j.tate.2022.103803).
  • Strutyńska Elżbieta, Gralewski Jacek, Lebuda Izabela, 2016, Obciążenia zawodowe nauczycieli a klimat organizacyjny w szkołach ogólnodostępnych, integracyjnych i specjalnych, „Studia z Teorii Wychowania”, 7(2), s. 137–155.
  • Śliwerski Bogusław, 2009, Problemy współczesnej edukacji: dekonstrukcja polityki oświatowej III RP, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa.
  • Śliwerski Bogusław, 2015, O konieczności powrotu do subsydiarnej roli państwa w publicznej edukacji szkolnej dzieci i młodzieży, „Pedagogika Społeczna”, 15(3), s. 17–51.
  • Wylegała Anna, 2022, Pamiętniki konkursowe oraz współczesne wywiady jako komplementarne źródła do badania chłopskiego doświadczenia reformy rolnej, „Kultura i Społeczeństwo”, nr 66(2), s. 185–211 (https://doi.org/10.35757/KIS.2022.66.2.8).
  • Wilichowski Tracy, Cobo Cristóbal, 2020, From coping to improving and accelerating: supporting teachers in the pandemic and beyond, World Bank Blogs (https://blogs.worldbank.org/en/education/coping-improving-and-accelerating-supporting-teachers-pandemic-and-beyond [dostęp: 24.09.2025]).
  • Znaniecki Florian, 2001, Socjologia wychowania, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.

Downloads

Download data is not yet available.

Podobne artykuły

1 2 3 4 5 > >> 

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.